Officieel rapport / proces-verbaal van verhoor. Het verhoor vond plaats op woensdag 4 augustus 1943. Een opsporingsambtenaar of controleur (geparafeerd dH/SV). R A P P O R T

dH/SV
ten

Aan de Directie van het Marktwezen
te
A m s t e r d a m.
==================

No. 76/14/3 M. 1943

In verband met Uw opdracht door mij de onderteekenaar van den brief aan den Burgemeester, d.d. 22 Juli jl. no. 57 L.M. op Woensdag 4 Augustus 1943 bij mij ontboden en gehoord. Aan deze oproep heeft gevolg gegeven:

1e. C.M. Groenewoud, Adm. de Ruyterweg 130 huis, geen beroep, welke desgevraagd verklaarde geregeld in de visscherij een plaats in te nemen. Voordat de splitsing der rijen plaats had gevonden en voor de aparte deelen der rij werd geloot kwam hij eenmaal en zelfs af en toe wel tweemaal per week voor visch in aanmerking. Thans niet meer. Nam op 22 Juli plaats in visscherij in. Was ongeveer nummer elf. Toen nummer 9 aan de beurt was, was de koopman met zoetwatervisch uitverkocht. Acht personen hadden dus visch ontvangen. Mogelijk nog enkele zwangere vrouwen met voorkeurskaarten. Kan geen bewijs aanvoeren waaruit blijkt, dat Van Schaik visch verkocht zou hebben in de Vespuccisstraat 88 ¾. Meent dat de koopers van spiering en kl. schol te kort gedaan worden. Moeten meer betalen zonder een hooger gewicht te ontvangen. Heeft den brief welke hij mede heeft onderteekend niet gelezen. Den inhoud is hem medegedeeld.

2e. J.H. Bakhuysen, Marco Polostraat 212 II, geen beroep, staat alle dagen in de rij. Kreeg voorheen meestal 2 maal in een week visch. Thans nu loting voor groepindeeling plaats vindt niet meer. Heeft den brief niet gelezen, doch zoo maar onderteekend, daar hij ontevreden is over het wegen der spiering.

3e. C.H. Magielse, Hoofdweg 412, gepensioneerd. Is de schoonvader van den eersten onderteekenaar H.J. Geevers. C.H. Magielse deelt mede, dat Geevers aan den oproep van op het Marktwezen te komen geen gevolg kan geven daar hij Maandag naar Rusland is vertrokken.
Verder deelt Magielse mede den brief welke hij mede onderteekend heeft niet zelf te hebben gelezen doch hem heeft laten voorlezen. Heeft den verkoop op straat meegemaakt. Weet echter niet of aan een persoon vier of twee pond is verkocht en of vier of acht personen voor visch in aanmerking zijn gekomen. Weet van clandestiene vischverkoop door Van Schaik niets af. Ook dat voor spiering en kleine schol hoogere prijzen worden gemaakt is hem niet bekend. Staat alle dagen in de rij.

4e. H.J. Dorr, Jan Evertsens traat 81 II, gepensioneerd. Staat alle dagen in de vischrij. Komt als regel eenmaal per week in aanmerking voor visch, ook wel tweemaal. Nu bij loting is de kans minder geworden. Heeft den brief wel gelezen maar kan zich den inhoud niet meer herinneren. Kent noch Spaargaren, Dit rapport verslaat de verhoren van vier Amsterdammers die een klachtenbrief aan de Burgemeester hadden ondertekend. De kern van de onvrede ligt bij de veranderde distributiemethode van vis tijdens de bezettingsjaren.

• Distributiesysteem: Er is sprake van een overgang van een reguliere wachtrij naar een "loting voor groepindeeling". De getuigen verklaren dat zij hierdoor minder vaak vis kunnen kopen dan voorheen.
• Vermoedens van fraude: De klachten gaan over te hoge prijzen voor spiering en kleine schol, onjuiste gewichten (het "te kort doen" van kopers) en mogelijke clandestiene verkoop door een viskoopman genaamd Van Schaik.
• Betrouwbaarheid van de klacht: Opvallend is dat bijna alle verhoorden toegeven de brief die zij ondertekenden niet (zelf) te hebben gelezen. Dit suggereert dat de brief mogelijk is opgesteld door één initiator (wellicht de genoemde H.J. Geevers of een zekere Spaargaren) en dat de anderen uit algemene onvrede over de voedselsituatie hebben getekend zonder de exacte details te kennen.
• Persoonlijke omstandigheden: De getuigen zijn veelal gepensioneerd of zonder beroep. Een saillant detail is de vermelding dat de hoofdondertekenaar, H.J. Geevers, naar Rusland is vertrokken. In de context van 1943 betekende dit vaak inzet aan het Oostfront (bijv. via de Waffen-SS of de Nederlandsche Arbeidsdienst) of tewerkstelling. Het document dateert van augustus 1943, een periode van diepe schaarste in het bezette Nederland. Vis was een cruciaal onderdeel van de voedselvoorziening omdat vlees zeer schaars was. Het "Marktwezen" hield toezicht op de eerlijke verdeling, maar corruptie, zwarte handel en vriendjespolitiek door handelaren waren aan de orde van de dag. De "visschrij" was een bekend fenomeen in het straatbeeld, waar mensen urenlang wachtten op een klein rantsoen. De frustratie leidde vaak tot formele klachten, zoals deze brief aan de Burgemeester (destijds de pro-Duitse Edward Voûte), die vervolgens door de autoriteiten werden onderzocht om sociale onrust te beheersen.