Getypte rapportage of proces-verbaal (pagina 2). 4 augustus 1943. De Inspecteur (ondertekend met een onleesbaar handschrift). - 2 -

noch Van Schaik. Is niet naar het Marktwezen gekomen om tegen
kooplieden te getuigen, doch heeft een grief tegen den markt-
ambtenaar. Was daarom dan ook direct bereid om brief te onder-
teekenen.

5e. J.C.L.Paul, Jan Evertsenstraat 109, beroep huish.diensten
aan de Nederlandsche Handel Maatschappij.

Op wachtgeld gesteld. Staat veel in de vischrij. Heeft meestal
1 of 2 maal visch per week. Neemt alles wat in den brief staat
inzake Spaargaren en Van Schaik terug. Houdt echter vol, dat
voor spiering en kleine schol te hooge prijzen worden gemaakt.

6e. A.v. Rosse, Admiralengracht 82 III, zonder beroep.

Staat geregeld in de vischrij. Heeft meestal 1 of 2 maal in de
week visch gehad. Nu niet meer. De inhoud van den brief is hem
onbekend. Heeft geteekend omdat de spiering te duur verkocht
wordt.

Amsterdam, 4 Augustus 1943.

De Inspecteur,
[Handgeschreven handtekening] Dit document is de tweede pagina van een verslag van een inspecteur die onderzoek doet naar een klachtbrief die door diverse burgers is ondertekend. De klacht richtte zich blijkbaar tegen de viskooplui Spaargaren en Van Schaik, maar uit de verklaringen op deze pagina blijkt een genuanceerder beeld:

1. Motivatie van de ondertekenaars: De eerste (niet nader genoemde) persoon had vooral een grief tegen een marktambtenaar en niet zozeer tegen de kooplui. J.C.L. Paul trekt zijn eerdere verklaring over de kooplui grotendeels in, maar blijft erbij dat de prijzen voor spiering en schol te hoog zijn. A.v. Rosse geeft toe de inhoud van de brief niet eens te kennen; hij tekende enkel uit onvrede over de prijs van spiering.
2. Sociale omstandigheden: De verklaringen schetsen een beeld van het dagelijks leven in oorlogstijd. Mensen staan in de "vischrij" voor hun schaarse portie voedsel. J.C.L. Paul is werkzaam bij de Nederlandsche Handel Maatschappij (NHM), maar is "op wachtgeld gesteld", wat duidt op een gedwongen verlofregeling, waarschijnlijk door de beperkte bedrijvigheid tijdens de bezetting.
3. Economie: Er is sprake van prijsvorming die als te hoog wordt ervaren voor volksvoedsel zoals spiering en kleine schol, wat in de context van de distributie en zwarte handel tijdens de Tweede Wereldoorlog een gevoelig punt was. Het document dateert van augustus 1943, een periode waarin de Duitse bezetting van Nederland in een hardere fase zat. Voedseltekorten waren aan de orde van de dag en de distributie was streng gereguleerd. De "vischrij" was een bekend fenomeen waarbij burgers urenlang moesten wachten op een kleine hoeveelheid vis.

Het Marktwezen in Amsterdam hield toezicht op de eerlijke handel en de naleving van de vastgestelde prijzen. Klachten van burgers over prijsopdrijving werden door de inspectie onderzocht, waarbij men trachtte te achterhalen of de klachten gegrond waren of voortkwamen uit algemene onvrede. De Nederlandsche Handel Maatschappij, genoemd bij de vijfde getuige, was indertijd een van de machtigste handelsondernemingen van Nederland, maar haar activiteiten in de overzeese handel lagen door de oorlog grotendeels stil. J.C.L. Paul Marktwezen