Intern rapport. 20 september 1943 (afgeleid van handgeschreven notatie "20/9"). MARKTWEZEN AMSTERDAM

No. 76/19/1 M. 1943 20/9 _ _ R A P P O R T _ _ [handgeschreven paraaf/teken]

In opdracht van den Heer Directeur van het Marktwezen, heb ik, J. H. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen, na daartoe bekomen opdracht, een nader onderzoek ingesteld naar een aantal groentehandelaren, die een jaarkaart voor een vaste standplaats voor de dagmarkt "JAN EVERTSENSTRAAT" alhier, bezitten, doch die den laatsten tijd zpo goed als nooit op deze markt verschijnen. Uit dit onderzoek is mij het volgende gebleken;

Een aantal van deze groentehandelaren zijn door het z.g. bonnenstelsel (klantenbinding), gedupeerd, daar zij niet het benoodigde aantal groentebonnen (151) van hun klanten hebben ontvangen. Deze personen komen niet voor een groentetoewijzing in aanmerking. Alleen z.g. "Vrije" groenten kunnen zij nog bemachtigen en dat is momenteel zeer weinig. Zij komen dus vanzelfsprekend weinig op de dagmarkt Jan Evertsenstraat. Indien zij echter vrije groente op de Centrale Markt hebben gekocht, dan verkoopen zij die ook dikwijls in de loods, waar zij hun kar stallen.

Het betreft de onderstaande personen;
1e Marinus Weegenaar, wonende Tollenstraat 85 2e etage
2e Jacob Blokker, wonende Vespuciusstraat 30 2e etage. Deze persoon werkt thans bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in grove groenten, Centrale Markt alhier. Zijn koopers kaart (toegang Centrale Markt) is reeds ingenomen.
3e Herman Groenhuyzen, wonende Ortheliusstraat ~~169~~ 170, 2e etage.
4e Martinus Hilster, wonende Hudsonstraat 103, 1e etage.
5e Henricus Carolus Aldendorff, wonende Ortheliusstraat 169, 2e et.
6e Jan Willem van Tuyl, wonende Mercatorstraat 99 huis
7e Herman Rol, wonende Van Houweningenstraat 59, 3e etage.
8e Jacobus Kaaymolen, wonende Marnixstraat 127, 3e etage.

Er blijven nog vier groentehandelaren over, die wel een groentetoewijzing hebben, doch meestal niet verschijnen op de dagmarkt Jan Evertsenstraat. Het zijn;
1e J. A. Serno, wonende Ortheliusstraat 354, 2e etage alhier. Deze persoon heeft volgens zijn klantenlijsten 258 klanten. Van deze klanten heeft hij ongeveer 758 bonnen ontvangen. Door het Plaatselijk Verdeelkantoor "AMSTERDAM" is hem 3½ colli groente en fruit toegewezen. De man heeft echter een vaste wijk. In December 1942 is hem een standplaats op de Jan Evertsenstraat aangewezen. Door het in het leven roepen van de z.g. Klantenbinding is Serno verplicht zijn klanten weer aan huis te bedienen, daar hij anders nooit een zoo groot aantal groentebonnen zou kunnen ontvangen.
Vóór dien datum bediende hij reeds een vaste wijk. Dit blijkt wel uit de erkenning van de vakgroep van detaillisten waar ook reeds op vermeld stond "Wijkrijder"
2e Abraham van de Putte, wonende Hondiusstraat 1. 3e etage. De man heeft volgens zijn klantenlijst 53 klanten. Van deze klanten heeft hij 160 groentebonnen ontvangen, zoodat hem ½ colli groente/fruit is toegewezen. Hij bedient zijn klanten aan huis. Doet hij dat niet, dan komt hij niet aan zijn verplicht aantal Dit rapport biedt een gedetailleerde inkijk in de distributieproblematiek van verswaren in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Enkele kernpunten:

• Systeem van Klantenbinding: Om aanspraak te maken op toewijzing van groenten en fruit (via het Verdeelkantoor), moesten handelaren een minimumaantal rantsoenbonnen van hun klanten verzamelen (de grens lag blijkbaar op 151 bonnen). Dit dwong handelaren om een vaste klantenkring op te bouwen.
• Verschuiving van Markt naar Wijk: De controleur constateert dat de dagmarkt op de Jan Evertsenstraat leegloopt. Dit komt omdat handelaren hun klanten aan huis moeten bezoeken ("wijkrijders") om de fysieke bonnen op te halen. Wie op de markt blijft wachten, krijgt onvoldoende bonnen en verliest daardoor zijn toewijzing.
• Schaarste: Er wordt gesproken over de minimale hoeveelheid "vrije" (niet-gerantsoeneerde) groenten en de geringe toewijzingen (bijv. slechts ½ colli voor 53 klanten).
• Bureaucratic Controle: De overheid hield nauwgezet bij waar handelaren woonden (tot op de etage nauwkeurig) en of hun kaarten voor de Centrale Markt nog geldig waren. In 1943 was de voedselvoorziening in Nederland volledig onderworpen aan de Duitse distributiepolitiek. De "Dienst van het Marktwezen" fungeerde hierbij als toezichthouder op de naleving van de regels op de Amsterdamse markten.

De Jan Evertsenstraat was (en is) een belangrijke verkeersader in Amsterdam-West; de markt aldaar was essentieel voor de lokale voedselvoorziening. Echter, door de toenemende schaarste en de stringente regels rondom bonnen (het "bonnenstelsel"), veranderde de ambulante handel van karakter. De handelaar werd meer een bezorger die de schaarse goederen direct bij de geregistreerde klant afleverde om zijn eigen voortbestaan als ondernemer veilig te stellen. De namen in dit document (zoals Weegenaar, Blokker en Serno) vertegenwoordigen kleine zelfstandigen die probeerden te overleven in een verstikkend systeem van regels en tekorten.