Officieel rapport van de Dienst van het Marktwezen (proces-verbaal of ambtelijk verslag). Na 14 augustus. Op basis van de context (distributie, 'Plaatselijk Verdeelkantoor', 'maximum prijs') en de specifieke datering ("Maandag 14 Augustus"), betreft dit zeer waarschijnlijk het jaar 1944. Dienst van het
Marktwezen.

R A P P O R T .

      In opdracht van den Heer Directeur van het Marktwezen

hebben wij, J.H. de Grebber en J.P.N. Boon, beide ambtenaren bij
het Marktwezen een onderzoek ingesteld naar den kleinhandelaarin
groenten H. van Rijn, zaakhoudende, Joden Breestraat 73 alhier.
Op Maandag 14 Augustus bevonden wij ons in boven be-
doeld perceel. Wij troffen daar een partij groenten aan(andijvie,
bospeen en drie zakken à 10 kg. snijboonen). HERMANUS VAN RIJN
verklaarde ons desgevraagd het volgende. "Ik heb mij zaak 12
Augustus geopend. Daar ik nog geen toewijzing van het Plaatse-
lijk Verdeelkantoor Amsterdam heb ontvangen, heb ik de groenten
vrij ingekocht. De snijboonen, die echter niet mij zijn, heb ik
niet op de wettelijke voorgeschreve wijze ingekocht. Deze snij-
boonen, heb ik gekregen van eenige collega's van mij. De namen
van deze personen noem ik U niet, daat ik niet wil, dat deze
menschen naar hun goedheid gestraft zouden worden.
Ik heb nog geen vestigings vergunning. Wel heb ik
erkenning als kleinhandelaar. Op Zaterdag 19 Augustus krijg ik
mijn toewijzing groenten en fruit van het Plaatselijk Verdeel-
kantoor.
Wij rapporteur voegen hieraan nog toe, dat Van Rijn
de snijboonen tegen den vastgestelden maximum prijs verkocht.

                                         De Controleur,

                                         (J.H. de Grebber),


                                         (J.P.N. Boon). Het rapport beschrijft een inspectie door de Dienst van het Marktwezen bij een beginnende groentehandelaar, Hermanus van Rijn. De controleurs constateren drie overtredingen:

1. Gebrek aan vestigingsvergunning: Van Rijn is zijn zaak begonnen zonder de vereiste papieren.
2. Illegale inkoop: Omdat hij nog geen officiële "toewijzing" (toewijzing van voorraden via het distributiestelsel) had, kocht hij groenten "vrij" in.
3. Inkoop buiten de wettelijke kanalen: Specifiek voor de snijbonen geeft hij toe deze buiten het officiële systeem van collega's te hebben verkregen.

Opvallend is de morele houding van de handelaar: hij weigert namen van collega's te noemen omdat hij hen niet gestraft wil zien voor hun "goedheid" (het helpen van een collega in nood). De controleurs sluiten hun rapport af met een verzachtende omstandigheid: de handelaar hield zich wel aan de vastgestelde maximumprijzen en maakte dus geen buitensporige winst over de illegale partij. Dit document is een typisch voorbeeld van de strikte economische regulering in Nederland tijdens de Duitse bezetting (Tweede Wereldoorlog). Vanwege grote voedseltekorten was alles onderworpen aan het distributiestelsel. Winkeliers moesten erkend zijn en kregen via 'Plaatselijke Verdeelkantoren' precies toegewezen hoeveel zij mochten verkopen.

De locatie, Joden Breestraat 73, is historisch saillant. De Jodenbreestraat lag in het hart van de Joodse buurt van Amsterdam. Tegen augustus 1944 was deze buurt nagenoeg volledig ontvolkt door de deportaties. Dat een nieuwe handelaar (waarschijnlijk een niet-Joodse Amsterdammer) in een leeggekomen pand een zaak opent, illustreert de verschuivingen in de stad tijdens de laatste oorlogsjaren. De datum (augustus 1944) plaatst dit rapport vlak voor 'Dolle Dinsdag' (5 september 1944), een periode van extreme schaarste en toenemende spanning in de stad. H. van Rijn J.H. de Grebber J.P.N. Boon Marktwezen