Inspectierapport (Rapport van de Controleur). 18 november 1944. R A P P O R T.
=========== No 24/9/9 M. 1944 [stempel/typwerk] 25 [handgeschreven]

OP 18 November 1944 ± 7.45 uur bevond ik mij op de Centrale Markt en controleerde aldaar loods A. 10
In deze loods trof ik aan Gerrit v.Klaveren, geboren 16 October 1927, Rijnsburg wonende Noordwijkerweg no. 11 van beroep groentenkoopman, Johannes van der Spijk, geboren 1 October 1907 Rijnsburg, wonende Oestgeesterweg no. 44 Rijnsburg van beroep landarbeider en Adrianus den Heyer, geboren 6 September 1928 te Leiden, wonende Valkenburgerweg no.8 Rijnsburg, welke personen onderstaan-de groenten aldaar in de loods hadden opgeslagen.

G.van Klaveren 50 kisten andijvie 10 kg
A.den Heyer A.Z. 76 " " 10 "
44 " " 8 "
32 " waspeen 20 "
16 " prei 20 "

J.v.d.Spijk 24 " waspeen
15 " andijvie
3 " radijs
10 " selderie

[In blauwe inkt ingevoegd met een pijl]: genoemde personen konden geen geldige papieren vertoonen.
[In de linker marge in rood potlood]: geen papieren

terwijl er nog 200 bosjes selderie en 10 peterselie aanwezig waren van P.Nieuwboer, die spoorloos verdwenen was.
Allen verklaarden mij, dat zij deze groenten zelf teelden en op de markt ten verkoop hadden aangevoerd met de schuit Voorne & Putten schipper Van Noort.
De marktkaart van v.d. Spijk en v.Klaveren heb ik hierbij gevoegd, van den Heyer heb ik niet hierbij daar deze de kaart niet bij zich had.
Ik heb bovenstaande personen proces-verbaal aangezegd.

Amsterdam, 18 November 1944
De Controleur,
w.g. N.Burg.

[Onderzijde document, handgeschreven in rood en potlood]:
14 dagen +
voorstel BM ontbep. Tijd.
wegens onbevoegd uitoefenen handel.
Gevolg. bij
24/9/19ª Klav. Spijk. Heyer
24/9/19ᵇ W.l.m

[Rechtsonder in rood]:
Nieuwboer opzoeken
Onderzoek bij huurder loods Dit rapport, opgesteld door controleur N. Burg, betreft een inspectie op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Drie mannen uit de regio Rijnsburg/Leiden werden aangetroffen met grote hoeveelheden groenten (andijvie, waspeen, prei, radijs en selderij) in een loods. Hoewel de mannen claimden dat de waar van eigen teelt was en legaal was aangevoerd via een schipper, ontbraken de juiste papieren. Met name Adrianus den Heyer kon geen marktkaart overleggen.

Een vierde persoon, P. Nieuwboer, was niet aanwezig maar had wel voorraad in de loods liggen. De handgeschreven aantekeningen onderaan het document suggereren dat er strafmaatregelen zijn voorgesteld: een hechtenis van 14 dagen en een voorstel voor een maatregel van onbepaalde tijd vanwege "onbevoegd uitoefenen handel". Tevens werd er opdracht gegeven Nieuwboer op te sporen en de huurder van de loods te onderzoeken. Het document dateert van november 1944, de periode van de Hongerwinter in het bezette westen van Nederland. Voedselvoorziening was destijds streng gereguleerd via de Rijksdienst voor de Voedselvoorziening en het distributiestelsel.

1. Zwarte Handel: Het verhandelen van voedsel buiten de officiële kanalen om werd door de bezetter en de Nederlandse autoriteiten streng bestraft. Groenten die niet geregistreerd stonden, werden gezien als illegale handel of "zwarte waar".
2. Rijnsburgse connectie: Rijnsburg was (en is) een belangrijk centrum voor de groenteteelt. Dat deze mannen hun waar per schuit ("Voorne & Putten") naar Amsterdam brachten, was een gebruikelijke maar risicovolle methode om de stad van voedsel te voorzien in een tijd waarin transport over land bijna onmogelijk was door gebrek aan brandstof en vorderingen van voertuigen.
3. Controle: De Centrale Markt in Amsterdam was een brandpunt van toezicht. De genoemde straf (14 dagen plus onbepaalde tijd) duidt op de ernst waarmee "economische delicten" in deze crisistijd werden aangepakt. De controleurs moesten toezien op een eerlijke verdeling, maar in de praktijk leidde dit vaak tot inbeslagname van voedsel dat broodnodig was voor de bevolking. N. Burg P. Nieuwboer