Proces-verbaal / Rapport van bevindingen. 18 november 1944. Rapport.

Ondergeteekende Dijkstra controleur bij de
Marktwezen rapporteert het volgende:
Op Zaterdag 18 November 1944 ± 7.45 vm
gecontroleerd op de C. Markt PakHuis A no 12.
Daar trof ik aan Cornelis de Mooij,
geb.: Anna Paulowna 29 Maart 1920,
van beroep volgens persoonsbewijs groenten-
Handelaar en Tuinder, wonende Hofstraat 34
Rijnsburg. Na mij bekend te hebben gemaakt,
heb ik de voorraad opgenomen.
Deze bestond uit:
53 zakken peen à 20 Kg.
5 kratten prei à 50 kg.
6 kisten selderij à 100 bos.
1 " " à 50 bos.
3 " " à 150 bos.
57 " Andijvie.
Van deze groenten verklaarde de Mooij geen
papieren te hebben en deze handel te hebben
aangevoerd per boot (Schipper v Noort).
Zijn gewezen patroon C. Belle (nog steeds
huurder van het pakhuis) zou met deze
partij handel niets uitstaande hebben.
De partij handel was afkomstig volgens
verklaring van de Mooij van zijn eigen
tuinderij en bestemd voor de zwartehandel.
Daarop heb ik de partij in beslag genomen.
Dit aan de Mooij medegedeeld en zijn reg.-
kaart P. t. no 7219 ingenomen.
De partij handel is daarop overgebracht
naar de gemeentelijke afveiling.

Aan den Heer Amsterdam
Inspecteur 18 Nov. 1944
bij het Marktwezen [handtekening Dijkstra]

Z.O.2 Dit handgeschreven rapport is een zakelijk verslag van een opsporingsambtenaar tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het document is opgesteld in een ambtelijke stijl, kenmerkend voor de periode (bijv. "Ondergeteekende", "mitsdien").

De kern van de zaak is de vondst van een aanzienlijke hoeveelheid groenten (meer dan een ton aan peen en prei, plus vele kisten selderij en andijvie) in een pakhuis op de Centrale Markt in Amsterdam. De eigenaar, een jonge tuinder uit Rijnsburg, bekent ruiterlijk dat de partij bestemd is voor de zwarte handel. Dit was in november 1944 een zwaar delict, aangezien de legale voedselvoorziening volledig was ingestort en de overheid (onder Duits toezicht) probeerde elke kilo voedsel centraal te distribueren via het bonnenstelsel.

Opvallende details zijn:
* De bekentenis van de verdachte ("bestemd voor de zwartehandel").
* De vervoerswijze: per boot, wat een veelgebruikte methode was om controles op de weg te omzeilen.
* De strafmaatregel: naast de inbeslagname van de goederen werd ook de "reg.-kaart" (registratiekaart) ingenomen, wat voor een handelaar/tuinder betekende dat zijn legale bedrijfsvoering onmogelijk werd gemaakt. Het document dateert van 18 november 1944, het begin van de beruchte Hongerwinter in het bezette westen van Nederland. Na de Spoorwegstaking in september 1944 was het transport van voedsel uit het oosten en noorden vrijwel stilgevallen. In Amsterdam heerste grote honger.

Het Centrale Marktwezen had de taak om de aanvoer van groenten en fruit naar de stad te reguleren en te controleren. Omdat de officiële rantsoenen verre van voldoende waren om te overleven, bloeide de zwarte handel. Producten werden vanuit agrarische gebieden zoals Rijnsburg clandestien de stad binnengebracht.

De autoriteiten traden hier streng tegen op, niet alleen vanuit de bezettingsmacht, maar ook vanuit het Nederlandse distributieapparaat om te voorkomen dat voedsel enkel beschikbaar bleef voor degenen die de woekerprijzen van de zwarte markt konden betalen. De in beslag genomen goederen werden meestal afgevoerd naar de "gemeentelijke afveiling" (of centrale gaarkeukens) om alsnog via legale kanalen te worden verspreid.