Proces-verbaal (ambtelijk verslag). 18 november 1944. (Handgeschreven rechtsboven: / en of l.c.d. / 22 nov. 44.)

PRO JUSTITIA.
Marktwezen no.

Onderwerp:
Overtreding van art.3 lid 1 van het Tuinbouwafzetbesluit van 12 Juni 1942 no.18/14 gepleegd door:
Cornelis de Mooy, van Nederlandsche nationaliteit, geen voormalig Duitsch Staatsburger, geboren te Anna Paulowna, 29 Maart 1920, van beroep groentehandelaar en tuinder en wonende Hofstraat 34 te Rijnsburg.

PROCES-VERBAAL.

Ik, ondergeteekende, Sjoerd Dijkema, Nieuwendammerdijk 551, te Amsterdam, ambtenaar bij het Marktwezen, tevens onbezoldigd veldwachter der gemeente Amsterdam, verklaar, dat ik op Zaterdag, den achttienden November 1944, des voormiddags te 7.45 uur mij bevond op de Centrale Markt, belast met de contrôle op den zwarten handel. In het pakhuis op pier A.no.12 klopte ik aan, waar na eenig getreuzel werd opengedaan. Na mij bekend te hebben gemaakt, als ambtenaar bij het Marktwezen en aan den aanwezigen persoon mijn ambts-penning met lint te hebben getoond, vorderde ik de noodige papieren van de aanwezige voorraad groente. De aanwezige persoon, Cornelis de Mooy, verklaarde mij: 1o. van de aanwezige groente, welke zijn handel was, geen enkel vervoerbewijs of veilingbrief te hebben; 2o. de groente zelf geteeld te hebben op zijn eigen tuin in Rijnsburg en vandaar verzonden te hebben met beurtschipper Van Noort naar het pakhuis A.12 op de Centrale Markt te Amsterdam; 3o. bedoelde groente te willen verkoopen voor den zwarten handel; 4o. deze handelingen meermalen te hebben gepleegd en de volgende prijzen rekende: andijvie per kist f.1,75 - f.2,-; waschpeen + f.4,- per zak. Per colli 50 cent vracht aan schipper Van Noort te betalen. Desgevraagd verklaarde De Mooy de groente niet te hebben opgegeven bij het Plaatselijk Verdeelkantoor. Ik, verbalisant heb daarop de aanwezige voorraad groente, bestaande uit: 53 zakken peen(940 kg.); 5 kratten prei(150 kg.); 6 kisten selderij à 100 bos; 11 kisten selderij à 50 bos; 3 kisten selderij à 150 bos; 54 kisten andijvie(1.000 kg.), in beslaggenomen en doen vervoeren naar de gemeentelijke afdeeling(bij den Gemachtigde voor Grossierszaken in groente en fruit, Jac.Broerse, gevestigd op de Centrale Markt) Ik heb De Mooy dit proces-verbaal aangezegd. En heb hiervan op mijn ambtsbelofte dit proces-verbaal opgemaakt en geteekend te Amsterdam, 18 November 1944. Naamsopgave en verdere gegevens zijn conform persoonsbewijs.

De ambtenaar bij het
Marktwezen,

(getekend: S. Dijkema)
(S.Dijkema).

De netto-opbrengst ten bedrage van f. 172,55 is overgemaakt aan den Provincialen Voedselcommissaris voor Noord-Holland, Kerkplein 13 te Alkmaar. Dit proces-verbaal documenteert een opsporing van illegale handel in levensmiddelen tijdens de Duitse bezetting. De kern van de zaak is de overtreding van het Tuinbouwafzetbesluit van 1942. Dit besluit verplichtte tuinders om hun producten via officiële veilingen te verkopen, zodat de distributie en prijsvorming door de overheid gecontroleerd konden worden.

Cornelis de Mooy omzeilde dit systeem door zijn eigen teelt uit Rijnsburg direct naar een pakhuis op de Centrale Markt in Amsterdam te vervoeren voor directe verkoop op de zwarte markt. Hij bekende schuld ("bedoelde groente te willen verkoopen voor den zwarten handel") en gaf ook zijn winstmarges en transportkosten aan. De hoeveelheid in beslag genomen waar is aanzienlijk: bijna een ton peen en een ton andijvie, naast grote hoeveelheden prei en selderij. De opbrengst van de inbeslaggenomen goederen (172,55 gulden) werd afgedragen aan de Voedselcommissaris, wat wijst op een formele afhandeling van de geconfisqueerde voorraad. De datum van dit document, 18 november 1944, is uiterst significant. Dit is het begin van de Hongerwinter in West-Nederland. Na de geallieerde luchtlandingen bij Arnhem in september 1944 en de daaropvolgende spoorwegstaking, hielden de Duitse bezetters voedseltransporten naar het westen van het land tegen als represaille.

Er heerste een enorme schaarste en de officiële rantsoenen waren volstrekt onvoldoende om te overleven. Dit dreef de zwarte markt aan, waar prijzen astronomisch hoog waren. Hoewel de acties van De Mooy in de ogen van de bezetter en de gecontroleerde Nederlandse administratie "crimineel" waren, was deze vorm van "zwarte handel" voor veel burgers in Amsterdam de enige manier om aan extra voedsel te komen, mits men het kon betalen. Ambtenaren van het Marktwezen stonden in een lastige positie: zij moesten de distributieregels handhaven in een tijd van totale ineenstorting van de voedselvoorziening.