Pagina uit een ambtelijk jaarverslag (typoscript met handgeschreven correcties en een opgeplakte bijlage). [Pagina nummer:] - 8 -

x opgenomen in overige soorten zee- en zoetwatervisch.

Aanvoer op het buitenterrein heeft niet meer plaats gevonden wegens den verplichten aanvoer aan den afslag voor de verdeeling.

[Handgeschreven toevoeging in zwarte inkt:]
Opgemerkt worde dat de geringe aanvoer van aal een gevolg was hoofdzakelijk van de omstandigheid, dat de aal grootendeels is verkocht en beschikbaar gesteld voor de personeels van Rüstungs bedrijven.

[In de marge in blauw potlood, omcirkeld met een pijl naar de lijst:] Vermelden?

1) Groote aanvoeren bevroren schol.
2) Verminderde aanvoer aal wegens in beslagname contingenten door Duitsche Wehrmacht (o.a. voor Rustungsbedrijven).
[Handgeschreven toevoeging 3):] 3) Distributie bokkingen in ’t voorjaar.

ALGEMEENE DAGMARKTEN.

De tijdelijke hulpmarkten, welke werden gehouden in de speeltuinen op het Waterlooplein en in de Gaaspstraat, uitsluitend voor Joodsche verkoopers, koopers en bezoekers, zijn met ingang van 9 Augustus opgeheven. (Gemeenteblad 1943 afd. 3 volgno. 67).

De aanwijzing der overige tijdelijke hulpmarkten is tijdens het verslagjaar voor ten hoogste één jaar verlengd (Gemeenteblad 1943, afd. 3 volgno. 8).

Met het oog op een betere controle zijn op de markten Albert Cuypstraat, Dapperstraat, Ten Katestraat en Linden-gracht loodsen aangewezen als verkoopplaats van visch (Gemeenteblad 1943 afd. 3 volgno. 66).

[Doorgestreepte tekst:] ~~Teneinde ongewenschte elementen zoo veel mogelijk van de markt te weren is van de aanvragen voor een losse plaats op een der markten een administratie aangelegd,~~

Met ingang van 1 November zijn losse plaatsen op de dag- en weekmarkten uitsluitend uitgegeven aan personen, in het bezit van een door den dienst verstrekte legitimatiekaart.

De opbrengst aan marktgeld bedroeg f. 62.927,40 (vorig jaar f. 61.863.--).

Het hieronder volgende staatje geeft een overzicht van de in 1942 en 1943 ingenomen plaatsen.

[Opgeplakt handgeschreven briefje:]
Deze legitimatiekaart wordt eerst verstrekt, nadat een uitvoerig onderzoek heeft uitgewezen, dat de betreffende aanvrager tot de bona-fide markthandelaren gerekend kan worden. Deze maatregel beoogt ongewenschte elementen, zoals die in de huidige bijzondere tijdsomstandigheden [doorgestreept: treden] optreden, zooveel mogelijk van de markten te weren; deze maatregel draagt derhalve een tijdelijk karakter.

--- Dit document is een administratief verslag uit de Tweede Wereldoorlog dat de impact van de Duitse bezetting op de Amsterdamse markthandel blootlegt. Er vallen drie zaken op:

1. Economische exploitatie: Uit de aantekeningen over de "aanvoer van aal" blijkt dat schaarse goederen (vis) rechtstreeks werden opgeëist voor de Rüstungsbetriebe (Duitse wapenindustrie). De handgeschreven correctie verduidelijkt waarom er voor de burgerbevolking minder aal beschikbaar was.
2. Segregatie en uitsluiting: De tekst meldt de opheffing van de hulpmarkten op het Waterlooplein en in de Gaaspstraat op 9 augustus 1943. Dit waren de speciaal voor Joden ingestelde markten. De opheffing ervan valt samen met de eindfase van de deportaties van Joden uit Amsterdam; er waren simpelweg vrijwel geen "Joodsche verkoopers en koopers" meer over.
3. Bureaucratische controle: De invoering van de "legitimatiekaart" voor losse marktplaatsen wordt gemotiveerd door het weren van "ongewenschte elementen". In de context van 1943 verwijst dit naar zwarthandelaren, maar ook naar mensen die zonder vergunning probeerden te overleven of die door de bezetter als ongewenst werden beschouwd.

--- Dit verslag vormt een onderdeel van de gemeentelijke geschiedschrijving van Amsterdam onder nationaalsocialistisch bestuur. De genoemde locaties (Waterlooplein, Gaaspstraat) liggen in de voormalige Joodse buurt en de Transvaalbuurt. De datum 9 augustus 1943 is historisch significant: het is de periode vlak voor de laatste grote razzia's in Amsterdam. De verschuiving naar "loodsen" voor de visverkoop op markten zoals de Albert Cuyp was bedoeld om de distributie van schaars voedsel beter te kunnen controleren in een tijd van toenemende distributie- en bevoorradingsproblemen.