Officieel rapport / Dienstmededeling. 24 juni 1944 (met latere kanttekeningen tot 7 juli 1944). [Getypte tekst]

No 37/72/1 M.1944 26/6

R A P P O R T.

Door Directeur is geconstateerd op Zaterdag 24 Juni 1944 ± 8 uur voormiddag, dat op auto van kooper A.P. Tabak, wonende Zeilstraat 59 Leg. kaart 1148, geboren 22 April 1906 bij de grossier Fa. A. Kitz (D 7) een partij kisten sla werd opgeladen (36 stuks). In opdracht Directeur heb ik, controleur P. Smit, een onderzoek ingesteld, waarbij het volgende is gebleken.

Tabak heeft van den Heer Steenbeek toestemming om met zijn vrachtauto voor het aanvangsstijdstip (8.15 voormiddag) op de Centrale Markt bieten te rijden voor de fa. A. Kitz.

Tabak heeft naar hij verklaarde, daar er geen bieten waren ledige bietenkisten was gaan halen bij de Fustcentrale daar er echter niet voldoende kisten aanwezig waren is op de auto van Tabak 36 kisten sla geladen, die op 23 Juni 1944 door Tabak waren gekocht bij de Combinatie van groenten, waarvan ik het koopbriefje heb gezien.

Tabak verklaarde, op 23 Juni 1944 voldoende groenten in zijn winkel te hebben dus de sla te willen bewaren voor Zaterdag 24 Juni 1944 in het pakhuis van de fa. Kitz. Door J.P. Kitz en het personeel zijn de 36 kisten sla geladen. Tabak zelf heeft er echter niets aangedaan. Om 8.15 voormiddag is Tabak verwijderd om daarna met toestemming van den heer Directeur om ± 9.15 voormiddag op de markt weder te worden toegelaten.

Amsterdam, 24 Juni 1944.
De Controleur,
(w.g.) P. Smit
(P. Smit)

Den Bedrijfschef voor de Centrale Markt,

[Handgeschreven kanttekeningen]

(In rood, midden): 8/6 Zijn er thans nog uitzonderings gevallen? Bedr. chef bespr. 24-6-44 [paraaf]

(In groen/zwart, links): 1/7-44 Laten controleeren of hij koopt voor eigen winkel als kooper. geb [paraaf]

(In rood/bruin, onderaan): Zijn er nog drie winkeliers van de Coöp. 'De Eendracht' v. Wijngaarden, Blom + Ron. Maken deze gebruik van recht verkregen als verkopers van de Eendracht om vóór markttijd als winkeliers voor hun zaken in te koopen. Is er niet een tusschen persoon (event. poeier) te vinden die geen winkelier is en voor Eendracht verkoopers koopt? 7-7-44 [paraaf] Dit document is een verslag van een incident op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van het incident is een vermeende overtreding van de strikte marktregels: de koper Tabak werd vóór de officiële openingstijd (8:15 uur) betrapt op het laden van 36 kisten sla.

Tabak had weliswaar een ontheffing om vroeg op het terrein te zijn, maar deze gold uitsluitend voor het vervoer van bieten voor de firma Kitz. De verdediging van Tabak is bureaucratisch van aard: hij stelt dat hij de sla de dag ervoor al had gekocht en deze slechts tijdelijk wilde opslaan in het pakhuis van de grossier omdat zijn eigen winkel vol was. De controleur merkt specifiek op dat Tabak de kisten niet zelf heeft aangeraakt (geladen door personeel van Kitz), wat waarschijnlijk bedoeld is om de ernst van de overtreding te nuanceren.

De handgeschreven notities onderaan onthullen een dieper wantrouwen bij de marktadministratie. Men vraagt zich af of er misbruik wordt gemaakt van uitzonderingsposities. In het bijzonder wordt de coöperatie 'De Eendracht' genoemd. De directie vermoedt dat bepaalde personen hun status als 'verkoper' voor de coöperatie misbruiken om als 'winkelier' al vóór de reguliere markttijd in te kopen, wat hen een oneerlijk voordeel geeft in een tijd van schaarste. In juni 1944 was de voedselsituatie in bezet Nederland zeer precair. De Centrale Markt was een cruciaal knooppunt in de distributie en stond onder streng toezicht van zowel de Nederlandse autoriteiten als de bezetter.

• Zwarte Handel: Strenge regels rondom openingstijden en laadprocedures waren bedoeld om de 'zwarte handel' tegen te gaan. Elke beweging buiten de vastgestelde uren werd direct als verdacht beschouwd.
• De "Poeier": In de onderste aantekening valt de term 'poeier'. In het markt-jargon van die tijd was een poeier iemand die in opdracht van anderen (vaak illegaal of tegen betaling) goederen opkocht, zonder zelf een legitieme winkelier te zijn.
• Bureaucratie: Het document illustreert de enorme mate van bureaucratische controle; zelfs de beweging van 36 kisten sla op een zaterdagochtend leidde tot een formeel rapport dat drie weken lang door verschillende functionarissen werd becommentarieerd.