M. van Praag

Dienstverslag / Rapportage (2e rapport)

* **Kern van de zaak:** De marktkraamhouder K. Roemer (standplaats/vergunning No. 282) overtreedt herhaaldelijk de regels betreffende personele bezetting. Hij laat zich bijstaan door twee personen, terwijl hij slechts toestemming heeft voor één assistent (zijn zoon). * **Handhaving:** Er is sprake van een escalatie. Roemer is al meermaals gewaarschuwd ("onderhouden") door verschillende functionarissen, waaronder een Inspecteur en de heer Van Praag. * **Vergelijking:** In het rapport wordt verwezen naar een zekere "Selie", die voor exact hetzelfde vergrijp al een voorwaardelijke straf heeft ontvangen. Dit dient als juridische onderbouwing voor de voorgestelde maatregel tegen Roemer. * **Voorgestelde sanctie:** Een voorwaardelijke ontzegging van het recht om een marktplaats in te nemen voor de duur van één dag. * **Toon:** De toon is ambtelijk en zakelijk, kenmerkend voor de Amsterdamse gemeentelijke administratie van die tijd.

Officiële waarschuwingsbrief van de gemeente Amsterdam.

De brief is een formele sommatie wegens een betalingsachterstand van meer dan drie weken voor een marktplaats op het Waterlooplein. De toon is zakelijk en dwingend: de ontvanger krijgt slechts twee dagen de tijd (tot 17 juni) om de schuld te voldoen, anders volgt de onherroepelijke intrekking van de marktvergunning per 19 juni. Opvallend is de clausule onderaan waarin ruimte wordt gelaten voor verzachtende omstandigheden, zoals opname in een ziekenhuis of het ontvangen van sociale steun ("steun geniet"). Dit duidt op een bureaucratisch systeem dat enerzijds strikt de regels handhaaft, maar anderzijds rekening houdt met de sociale realiteit van die tijd. De tekst bevat de typische spelling van voor de Tweede Wereldoorlog (bijv. "hierby", "wys", "onmiddellyk"). ---

Getypte notulen van een vergadering.

* **Inhoud:** Het document verslaat het begin van een vergadering waarin een interne kwestie over vertrouwelijkheid wordt besproken. Lid Hofman voelt zich in zijn eer aangetast omdat er kritiek was op zijn overleg met zijn achterban. De voorzitter verduidelijkt dat hoewel overleg soms mag, leden geacht worden onafhankelijk ('vrij en zelfstandig') te oordelen. * **Structuur:** De notulen volgen een standaard ambtelijke structuur: presentielijst, agenda, en vervolgens de behandeling van de punten. * **Taalgebruik:** Formeel Nederlands met de destijds gebruikelijke spelling (bijv. 'den', 'zijner', 'jl.', 'n.m.'). * **Opmerkelijke zaken:** De afkorting "V.Z.O.D." staat voor de vereniging "Voor Zelfbehoud Onder de Dankbaren", een Amsterdamse marktkoopliedenvereniging. Een van de aanwezigen, de heer Presser, draagt een naam die veel voorkomt in de Joodse gemeenschap van Amsterdam, wat relevant is voor de context van die tijd.

Handgeschreven lijst op ongelinieerd, vergeeld papier.

* **Structuur:** De lijst is systematisch opgebouwd: [Naam] ; [Adres] ; [Referentienummer/Code] ; [Bedrag]. * **Geografie:** Alle adressen bevinden zich in Amsterdam (Oost en Centrum). De Reitzstraat, Meerhuizenstraat en 1e Oosterparkstraat wijzen op een concentratie in wijken met een vanouds grote Joodse populatie. * **Correcties:** Er zijn duidelijke administratieve wijzigingen aangebracht. Bij de eerste regel is "Rijn" (waarschijnlijk Rijnstraat) vervangen door "Reitzstr.". De vierde regel (M. van Praag) is volledig doorgestreept, wat kan duiden op een uitschrijving, verhuizing of overlijden. * **Numerieke gegevens:** De bedragen zijn klein (ƒ 2,25 en ƒ 2,75), wat consistent is met wekelijkse of maandelijkse contributies voor een vereniging of verzekering. De codes (zoals 126^a) verwijzen waarschijnlijk naar een bijbehorend kaartsysteem of grootboek.

Administratieve registratiekaart van een sociale dienst (waarschijnlijk de Gemeentelijke Dienst voor Maatschappelijke Steun of het Arbeidsbureau).

* **Persoonsgegevens:** De kaart betreft de heer of mevrouw M. van Praag. De adressen "Waterlooplein" en "Uilenburg" situeren de persoon in het hart van de toenmalige Joodse buurt in Amsterdam. * **Administratieve context:** De kaart getuigt van de strenge bureaucratie rondom de "steun" (sociale uitkering). Er wordt verwezen naar "Artikel 11 b/c", wat duidt op specifieke regelgeving voor werklozensteun of arbeidsbemiddeling. * **Verzoek en Besluit:** Betrokkene vraagt om een maand uitstel (mogelijk voor een werkopdracht of keuring). Er wordt specifiek genoteerd dat de persoon voor het eerst van de steun gebruikmaakt. Het advies aan de wethouder is tweeledig: of de plek (in de steunregeling of werkverschaffing) opnieuw toekennen ("weder inruimen"), of de steun stopzetten ("intrekken"). * **Handschrift en parafen:** Er zijn twee verschillende handschriften zichtbaar. De ambtelijke notities zijn in een vlot currens-schrift geschreven. De paraaf "dellius" (of "delius") fungeert als verificatie van de datum 10 juli 1940.

Officiële ambtelijke brief / oproeping.

* **Administratieve Handhaving:** De brief is een voorbeeld van strikte gemeentelijke handhaving. Het Marktwezen controleerde of kooplieden hun toegewezen plekken wel daadwerkelijk gebruikten. Een onbezette plek werd gezien als verspilling van schaarse marktruimte. * **Procedure:** De brief volgt een formele escalatie. Er is blijkbaar al een eerdere "schriftelijke waarschuwing" gestuurd. Nu wordt gedreigd met de zwaarste maatregel: intrekking van de marktplaats op basis van "artikel 11 van het Reglement op de Markten". * **Urgentie:** De brief is gedateerd op 4 januari en de ontvanger wordt gesommeerd om de volgende ochtend ("5 Jan. a.s.") om 9:00 uur te verschijnen. Dit duidt op een zeer korte termijn en een dwingend karakter. * **Locatie:** Het kantoor van het Marktwezen was destijds gevestigd bij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat, wat destijds een hypermodern logistiek knooppunt was.

Officieel oproepingsbewijs/notitiekaart van de marktinspectie.

Dit document is een administratieve vastlegging van een verzuim door een marktkoopman. De heer M. van Praag wordt gesommeerd te verschijnen omdat hij zijn vaste staanplaats (nummer 256) op de Ten Katemarkt niet regelmatig bezet. Uit de aantekeningen van de inspecteur (waarschijnlijk de heer De Haen) blijkt dat er op 5 januari 1940 een gesprek heeft plaatsgevonden. De uitkomst hiervan is een afspraak: Van Praag belooft zijn plek voortaan minimaal twee keer per week in te nemen om zijn recht op de staanplaats te behouden. De doorhaling bij de datum suggereert dat de afspraak oorspronkelijk op een maandag gepland was, maar is verzet naar de vrijdag.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

Het document is een zakelijke brief van de heer M. van Praag aan een gemeentelijke instantie (waarschijnlijk de Marktmeester of de afdeling Marktwezen). De schrijver verzoekt om de herstelde toewijzing van zijn standplaats op de fruitmarkt van het Waterlooplein in Amsterdam. Van Praag voert aan dat hij in contact staat met "het M.S." (vermoedelijk de afdeling Marktwezen of een sociale instantie) over het "overleggen van handelsgeld". Dit suggereert dat er een administratieve of financiële voorwaarde was (zoals het aantonen van voldoende kapitaal of het betalen van leges) waaraan hij op dat moment werkte om zijn vergunning te behouden of terug te krijgen.

Administratieve archiefkaart / bijblad (Model No. 14, Algemene Zaken).

Dit document is een ambtelijke notitie over de marktvergunningen van een zekere M. van Praag. Hij had twee standplaatsen in Amsterdam: nummer 690 op de Uilenburg en nummer A27 op het Waterlooplein. Uit de tekst blijkt dat Van Praag sinds oktober 1939 was vrijgesteld van marktgeld omdat hij "steun" (een sociale uitkering) ontving. In augustus 1940 werd aan de wethouder voorgesteld om zijn vergunningen in te trekken op basis van artikel 11c van het Marktreglement. Dit gebeurde meestal wanneer een koopman zijn plek te lang onbezet liet. Er werd echter een voorbehoud gemaakt: als Van Praag in overleg met de Maatschappelijke Steun (M.S.) zijn plekken weer zou innemen, zou de intrekking niet doorgaan. De ambtenaren concluderen uiteindelijk (met initialen JND) dat het niet nodig is Van Praag hierover apart te berichten.

Formulier voor de opzegging van een vaste marktplaats.

* **Doel van het document:** Het formulier dient als een officiële schriftelijke afstand van een marktvergunning. M. van Praag geeft hierbij te kennen per 10 februari 1941 te stoppen met de exploitatie van kraam nummer 28 op het Waterlooplein. * **Administratieve kenmerken:** De code "M.W. 67 1000-12-'40" linksonder duidt op het type formulier (M.W. 67) en de drukdatum (december 1940). De paarse stempels en handgeschreven nummers onderaan zijn administratieve verwerkingsnotities van de Dienst Marktwezen om aan te geven dat de persoon uit de administratie is "afgevoerd". * **Contextuele aanwijzingen:** De achternaam "Van Praag" en de locatie "Waterlooplein" (het hart van de voormalige Joodse buurt in Amsterdam) zijn sterke indicatoren voor de achtergrond van de betrokkene.

Getypte administratieve lijst/registerpagina.

* **Ordening:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam, specifiek de letter P. Binnen de achternamen is er een verdere sortering op de eerste letter van de voornaam (bijv. Pillar M, N, S). * **Geografie:** Alle vermelde adressen bevinden zich in Amsterdam. Er is een hoge concentratie in wijken als de Pijp (Gov. Flinckstraat), de Transvaalbuurt (Dan. Theronstraat, Transvaalkade) en de Joodse buurt (Rapenburgerstraat, Nw. Uilenburgerstraat). * **Correcties:** Er zijn handmatige correcties zichtbaar. Het nummer 2379 bij D. Polak is doorgestreept. Er is een volledige regel met "XXX" weggehaald onder de naam Princen. Het nummer 1385 bij M. van Praag lijkt over een getypt "1885" heen geschreven. * **Demografie:** De geboortedata variëren van 1867 tot 1920, wat wijst op een registratie van volwassenen.

Ambtseedig rapport (proces-verbaal).

Dit document is een officieel proces-verbaal opgemaakt door twee controleurs van de Centrale Crisis-Controledienst (C.C.C.) tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De essentie van het rapport is de vaststelling van een vermoedelijke overtreding van de prijsbeheersingsvoorschriften (distributiewetgeving) bij de verkoop van vis op de openbare weg. **Kernpunten in het document:** * **Opsporingsbevoegdheid:** De controleurs beroepen zich op de Landbouw-Crisiswet van 1933 en het Prijsbeheerschingsbesluit van 1940 om hun handelen te legitimeren. * **Locatie:** De Gaaspstraat in Amsterdam (Rivierenbuurt). Dit was destijds een plek waar veel straathandel plaatsvond. * **Verdachte handeling:** De verkoop van vis vanaf een handkar aan een burger (Margaretha Zweije). In oorlogstijd was de handel in voedsel strikt gereguleerd via bonnen en vastgestelde prijzen om zwarte handel tegen te gaan. * **Identificatie:** Het document eindigt met de persoonlijke gegevens van de vrouw die de vis kocht.

Document

* **Geografie:** De adressen concentreren zich sterk in de Amsterdamse Jodenbuurt en de omliggende wijken (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Rapenburg, St. Anthoniesbreestraat). * **Economie:** Het document geeft een gedetailleerd beeld van de kleine middenstand en markthandel in die tijd. Veelvoorkomende artikelen zijn "ongeregeld" (diverse/tweedehands goederen), "visch", "fruit", "textiel" en "garen en band". * **Demografie:** De namen wijzen op een uitsluitend Joodse populatie, met zowel Asjkenazische als Sefardische namen (zoals Montesinos). De geboortedata lopen uiteen van de jaren 1860 tot 1913, wat duidt op een mix van gevestigde handelaren en jongere ondernemers.

Document

* **Inhoud**: Het document is een administratief overzicht van marktkooplieden met specifieke handelswaren. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kooplieden met een vaste plaats en houders van een voorkeurskaart. * **Demografie**: De namen op de lijst (zoals Schuitenvoerder, Witzenhausen, Polak, Isaac en Mouwes) en de adressen (Rapenburgerstraat, Jodenbreestraat, Uilenburgerstraat) wijzen erop dat dit vrijwel uitsluitend Joodse marktkooplieden betreft die werkzaam waren in het hart van de Amsterdamse Jodenbuurt. * **Handgeschreven notitie**: De aantekening uit juni 1942 is een instructie om te controleren of deze personen beschikken over een "aardappelerkenning". Dit duidt op een strenger wordend regime van vergunningen en distributiecontroles tijdens de bezettingsjaren. * **Status**: De doorhalingen bij namen als M. van Praag en E. Brander suggereren dat de lijst actueel werd gehouden en dat personen mogelijk hun recht op een standplaats hadden verloren of waren vertrokken.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE M^r de Gaer

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven rechtsboven:] Len. Gr. de Boer. [Handgeschreven midden boven:] extra. [Typemachine linksboven:] VP/HG. [Typemachine links:] 30/55/2 M. [Typemachine rechts:] 30 September 1939. [Adresblok:] den Heer E.S. van Praag, Blasiusstraat 99 II, Amsterdam-Oost. Wijk 11. [Inhoud:] Naar aanleiding van Uw brief d.d. 6 dezer deel ik U mede, dat het daarin gedane verzoek alleen i...

# TRANSCRIPTIE deze stukken waren bij brief van mej. M. v. d. Sprong huis.

Div. bylagen (w.o. teek).