Archiefdocument
Origineel
WATERLOOPLEIN. Lijst van kooplieden met aardappelen, groenten en fruit of combinatie daarvan, die geregeld of bijna geregeld een plaats op de markt innemen.
Vaste plaatshouders.
| Naam | Geb.datum | Adres |
|---|---|---|
| S.de Hond | 6-3-14 | Rapenburgerstraat 81 |
| M.Ritmeester | 16-5-04 | Waterlooplein 49 |
| L.Franschman | 31-3-08 | Nw.Batavierstraat 13 |
| M.v.Cleef | 3-5-04 | Waterlooplein 62 |
| B.Brander | 27-1-96 | Waterlooplein 51 |
| R.Blog-Boas | 10-2-85 | Waterlooplein 49 |
| L.de Hond | 27-5-06 | Nw.Uilenburgerstraat 88 |
| J.Schuitenvoerder | 11-9-83 | Nw.Uilenburgerstraat 72 |
| H.Schuitenvoerder | 9-1-08 | Valkenburgerstraat 102 |
| J.Witzenhausen | 7-3-00 | Jodenbreestraat 52 |
| E.Brander | 5-5-93 | Waterlooplein 49 |
| M.van Praag | ||
| A.Goslau | 22-3-90 | Tolstraat 39 |
Voorkeurskaarthouders.
| Naam | Geb.datum | Adres |
|---|---|---|
| Ph.Bezemer | 6-4-90 | Paardenstraat 7 |
| M.Polak | 12-2-80 | Kerkstraat 370 |
| W.Blog | 8-2-11 | Waterlooplein 57 |
| H.Vogel | 9-5-93 | Rapenburgerstraat 44 |
| A.Isaac | 23-2-75 | Staalstraat 22 |
| E.Mouwes | 5-11-79 | Nieuwe Uilenburgerstraat 74 I |
[In het midden van het blad staat een grote, omcirkelde letter 'G' of cijfer '6' in potlood]
[Handgeschreven notitie onderaan:]
1 ex. naar H. Barends
Centraal Belang op 11/6 1942
om te onderzoeken of
deze menschen een
aardappelerkenning
hebben
g. * Inhoud: Het document is een administratief overzicht van marktkooplieden met specifieke handelswaren. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kooplieden met een vaste plaats en houders van een voorkeurskaart.
* Demografie: De namen op de lijst (zoals Schuitenvoerder, Witzenhausen, Polak, Isaac en Mouwes) en de adressen (Rapenburgerstraat, Jodenbreestraat, Uilenburgerstraat) wijzen erop dat dit vrijwel uitsluitend Joodse marktkooplieden betreft die werkzaam waren in het hart van de Amsterdamse Jodenbuurt.
* Handgeschreven notitie: De aantekening uit juni 1942 is een instructie om te controleren of deze personen beschikken over een "aardappelerkenning". Dit duidt op een strenger wordend regime van vergunningen en distributiecontroles tijdens de bezettingsjaren.
* Status: De doorhalingen bij namen als M. van Praag en E. Brander suggereren dat de lijst actueel werd gehouden en dat personen mogelijk hun recht op een standplaats hadden verloren of waren vertrokken. * Locatie: Het Waterlooplein was historisch de belangrijkste marktplaats in de Joodse buurt van Amsterdam.
* Oorlogstijd: In 1941 en 1942 voerden de Duitse bezetters steeds meer beperkende maatregelen in voor Joodse burgers. Vanaf september 1941 mochten Joodse kooplieden alleen nog op speciaal aangewezen "Jodenmarkten" staan. Het Waterlooplein was een van de weinige plekken waar zij nog mochten handelen.
* Betekenis datum: De datum 11 juni 1942 is saillant; dit was slechts enkele weken voordat de grootschalige deportaties vanuit Amsterdam naar kamp Westerbork en verder naar de vernietigingskampen in het oosten begonnen (juli 1942).
* Administratieve vervolging: Lijsten zoals deze werden door zowel de bezetter als collaborerende instanties (zoals mogelijk de genoemde organisatie "Centraal Belang") gebruikt om de Joodse bevolking economisch te isoleren en administratief in kaart te brengen voor latere arrestaties en deportaties. E. Brander H. Barends M. van Praag