A. Smit

Officieel reglement/bekendmaking betreffende voedseldistributie.

Dit document bevat de strikte regelgeving voor de detailhandel in stokvis (gedroogde kabeljauw) in Amsterdam tijdens een periode van schaarste. De belangrijkste punten zijn: * **Overheidscontrole:** De distributie wordt volledig beheerd door het Gemeentebestuur en de Burgemeester. Alleen gescreende winkeliers (zonder strafblad wat betreft distributieregels) mogen deelnemen. * **Rantsoenering:** Verkoop mag uitsluitend tegen "rantsoenbons". Er is een vastgestelde gewichtseenheid per bon (ca. 2½ ons). * **Prijsbeheersing:** Er is een vaste inkoopprijs voor winkeliers (ƒ 58 per 50 kg) en een strikte maximumprijs voor de consument (ƒ 0,65 per pond), om woekerwinsten te voorkomen. * **Kwaliteit en Fraude:** De vis moet droog verkocht worden (om het gewicht niet kunstmatig te verhogen door weken). Er zijn strenge verboden op de handel in losse bonnen en het stellen van koppelverkoopvoorwaarden. * **Logistiek:** De financiële afhandeling gebeurt bij de Vischhal aan de De Ruijterkade, terwijl de fysieke aflevering plaatsvindt bij een privaat pakhuis op de Brouwersgracht.

Verordening/Reglement (distributievoorschriften).

Dit document bevat de strikte regels waaraan winkeliers in Amsterdam zich moesten houden bij de verkoop van stokvis (gedroogde kabeljauw) tijdens de schaarsteperiode rond het einde van de Eerste Wereldoorlog. De belangrijkste punten uit de analyse: * **Gereguleerde Distributie:** De gemeente trad op als groothandelaar. Alleen door de burgemeester goedgekeurde winkeliers mochten het product verkopen. * **Bonnen-systeem:** De verkoop was strikt gekoppeld aan rantsoenbonnen om hamsteren en zwarte handel te voorkomen. De administratieve last voor de winkelier was hoog (staatjes maken per nummer). * **Prijscontrole:** De marges waren vastgelegd. De winkelier betaalde *f* 58,- voor 50 kilo (ca. *f* 0,58 per pond bij 100 pond) en mocht het voor maximaal *f* 0,65 per pond verkopen. De brutomarge was dus klein (ongeveer 7 cent per pond). * **Kwaliteitsbewaking:** Punt 13 is saillant: stokvis mocht niet geweekt verkocht worden. Dit voorkwam dat winkeliers het gewicht kunstmatig verhoogden met water om meer winst te maken. * **Handhaving:** De strafmaat bij overtreding was niet mals: uitsluiting van verdere leveringen en publieke "naming and shaming" in de kranten. ---

Verordening/bekendmaking met betrekking tot distributie.

Dit document bevat de stringente regels voor de verkoop van door de gemeente Amsterdam opgekochte stokvis (klipvis). De kernpunten zijn: * **Geautoriseerde Handel:** Alleen winkeliers met een onbesproken gedrag wat betreft distributieregels komen in aanmerking. * **Strakke Prijsbeheersing:** De inkoopprijs voor de winkelier (*f* 58,- per 50 kg) en de maximale verkoopprijs aan het publiek (*f* 0,65 per pond) liggen vast. * **Bonsysteem:** De verkoop is strikt gebonden aan rantsoenbonnen. Winkeliers moeten deze bonnen voorfinancieren en na inname weer inleveren bij het Marktwezen. * **Logistiek en Kwaliteit:** De vis wordt centraal gedistribueerd via de Vischhal aan de De Ruijterkade en een pakhuis aan de Brouwersgracht. Het is verboden de vis te weken voor de verkoop (om het gewicht, en dus de prijs, kunstmatig te verhogen). * **Handhaving:** Overtreding leidt tot uitsluiting van verdere levering en publieke schande door publicatie in kranten.

Kennisgeving/incidentenrapport (handgeschreven).

Het document is een formeel verslag van een ongeval dat plaatsvond in de late avond van 21 december 1940. Het slachtoffer, Hendrik Verburg (een werknemer van de firma Timmerman), viel tussen de kade en het schip "Voorwaarts III". Dankzij de toevallige aanwezigheid van twee controleurs, Blom en Smit, kon de man direct worden gered. Het letsel bleef beperkt tot een bezeerde rechterknie. Opvallend is de vermelding dat Verburg "door de duisternis misleid" werd. De locatie (pakhuis E 25) en de aanwezigheid van controleurs wijzen op een actieve haven- of opslaglocatie die ook 's nachts in bedrijf was. De afkorting "C.C.W." staat vermoedelijk voor de instantie of het bedrijf waar de bedrijfschef werkzaam was.

Ambtelijk memobriefje / interne correspondentie.

Het document is een kort, handgeschreven briefje op gelinieerd papier waarin tussen twee ambtenaren informatie wordt uitgewisseld over een marktplaatsadministratie. 1. **De Vraag:** De heer Smit vraagt op 17 maart 1941 aan de heer De Wolff tot wanneer marktplaats nummer 113 in gebruik was door J. Druijf. De Westerstraat is een bekende marktlocatie in de Amsterdamse Jordaan. 2. **Het Antwoord:** De heer De Wolff reageert vier dagen later, op 21 maart 1941. Hij stelt vast dat de laatste dag dat Druijff (hier met dubbel 'f' geschreven) gebruik heeft gemaakt van zijn plek, 10 februari 1941 was. 3. **Schrifttype:** Het betreft een zakelijk handschrift uit de vroege 20e eeuw (Latijns cursief). De handtekening van De Wolff is gestileerd met een karakteristieke onderstreping.

Doorslag van een getypte brief (ambtelijke correspondentie).

* **Kernprobleem:** Er vindt kapitaal- en voedselverlies plaats op de vismarkt doordat vis bederft en 's ochtends moet worden afgekeurd. Dit komt deels door de aanvoercondities en deels door gebrekkige koeling ter plaatse. * **Voorgestelde oplossingen:** 1. **Externe huur:** Koelruimte huren bij fa. A. Smit (Brouwersgracht 162). Dit wordt afgewezen vanwege de kosten (65 gulden per week), de afstand (15 minuten lopen) en het risico van extra transport en handelingen ("geherschen"). 2. **Interne noodoplossing (Voorkeur):** Een kleine ruimte in de vismarkt zelf isoleren en koelen met staven ijs. De kosten hiervan zijn aanzienlijk lager (circa 3,50 gulden per dag). * **Besluitvorming:** De auteurs adviseren de wethouder om te kiezen voor de goedkopere, interne proefopstelling met ijstaven. * **Taalgebruik:** Formeel ambtelijk Nederlands met verouderde spelling ("visch", "ijsen", "zoodra"). De term "geherschen" is opmerkelijk; mogelijk een typefout of een lokaal vaktermijn voor het opnieuw in kisten verpakken of bewerken van de vis.

Dienstbrief (geleideformulier) van de Gemeente Amsterdam.

Dit document is een officiële begeleidende brief van de Amsterdamse wethouder van Levensmiddelen (Jan Smit) aan de directeur van de Dienst van het Marktwezen. De wethouder stuurt een extern verzoek door en vraagt om advies over hoe dit opgelost kan worden. De handgeschreven aantekening onderaan legt de kern van de problematiek bloot: de schaarste aan vis en de distributieproblemen. Er wordt bezwaar gemaakt tegen het feit dat visvoorraden worden onttrokken aan "bona fide" (erkende/betrouwbare) gespecialiseerde viskramen – die door de geringe aanvoer al moeite hebben om te overleven – om deze te geven aan andere handelaren. De specifieke zorg is dat deze handelaren de vis opeisen om hun zaak overeind te houden, terwijl hun bedrijfsvoering normaal gesproken helemaal niet op de verkoop van vis is gebaseerd. Dit wijst op een vorm van oneerlijke concurrentie of noodgrepen door winkeliers in andere sectoren die door schaarste in hun eigen branche proberen over te stappen op visverkoop.

Officieel formulier van de Gemeente Amsterdam, Dienst van het Marktwezen.

Dit document is een administratieve kennisgeving van het Amsterdamse Marktwezen betreffende een staanplaatsvergunning. * **Persoonsgegevens:** Het betreft een vergunning op naam van Mevr. H. Smit-Hoekhuijs. Er is een latere aantekening in potlood dat "A. Smit" (vermoedelijk de echtgenoot of een ander familielid) is overleden. * **Locatie en Middel:** De vergunning is voor een "Stadspl[aats] hondekar" (staanplaats voor een hondenkar) op het Maagdenpalmplein in Amsterdam-Noord (Tuindorp Oostzaan). * **Datering en Geldigheid:** De oorspronkelijke aantekening dateert van april 1940, waarbij de vergunning voor onbepaalde tijd wordt verlengd. In oktober 1943 wordt er een wijziging genoteerd ("thans plaats op markt innemen"), wat duidt op een verandering in de bedrijfsvoering, mogelijk als gevolg van het overlijden van A. Smit. * **Administratief proces:** De aantekening aan de rechterkant ("ter kennisneming i.v.m. eventueele wijziging van liggingskaart") wijst erop dat de fysieke plek op de markt of het plein in de administratie moet worden aangepast.

Zakelijke brief / Personeelslijst.

* **Doel van het document:** Deze lijst is opgesteld in de context van de Duitse bezetting. Bedrijven waren verplicht hun personeelsbestand door te geven aan de autoriteiten (vaak het Gewestelijk Arbeidsbureau). * **Annotaties:** De rode kruisjes bij namen zoals E. Janbroers, W.A.J. ter Neuzen, J.P. Oosterling en C.F. Rosendahl suggereren een selectie. De potloodnotities bovenin ("4 personen", "vrijstelling?") wijzen erop dat er werd onderhandeld over wie er mocht blijven werken en wie eventueel in aanmerking kwam voor de *Arbeitseinsatz* (dwangarbeid in Duitsland). * **Demografie:** Het personeel bestaat voornamelijk uit mannen geboren tussen 1880 en 1915. De aanwezigheid van twee vrouwelijke kantoormedewerkers/laboranten is conform de tijdsgeest. * **Locatie:** Het bedrijf was gevestigd bij de Centrale Markthallen in Amsterdam-West, een cruciale plek voor de voedselvoorziening, wat mogelijk een reden was voor bepaalde vrijstellingen ("Sperre").

Doorslag van een officiële brief / ambtelijke correspondentie.

Het document is een officiële afwijzing van een verzoek (waarschijnlijk een aanvraag voor een vergunning of standplaats). Mevrouw A. Smit had verzocht om een plaats op een van de Amsterdamse markten voor de verkoop van tweedehands goederen. De reden voor afwijzing is puur administratief: de dienst kan in de eigen archieven niet terugvinden dat zij voorheen een dergelijke plaats bezette. De spelling "handsche" is conform de toen geldende spelling-Marchant (die pas in 1947 officieel werd vereenvoudigd). De handgeschreven term "Vervallen" en de grote diagonale streep duiden erop dat dit specifieke dossierstuk of besluit op een later moment ongeldig is gemaakt, of dat het een kopie betreft die na verwerking is afgevinkt.

Voorzijde van een officiële envelop of gevouwen kennisgeving.

* **Materiaal:** Het betreft grijs/bruin papier van een type dat veelvuldig werd gebruikt voor gemeentelijke correspondentie. De vouwlijnen duiden erop dat dit een document was dat tot een envelop gevouwen kon worden (een zogenaamd 'vouwblad'). * **Postale aanduiding:** De tekst "Frankeering in afrekening" wijst op een zakelijke postovereenkomst waarbij de portokosten periodiek werden verrekend met de PTT, in plaats van het plakken van losse postzegels. * **Geografische context:** De Jan van Galenstraat 14 was het adres van de Centrale Markthal in Amsterdam, het administratieve hart van het Marktwezen. De toevoeging "Wijk 6" bij het adres van de geadresseerde verwijst naar de oude wijkindeling van Amsterdam-Centrum. * **Typografie:** De combinatie van een vette schreefloze letter voor de instantie en een standaard typemachineletter voor de adressering is kenmerkend voor de naoorlogse administratieve stijl.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven (rode) annotaties en doorhalingen.

Dit document is een register van marktkooplieden die over een tijdelijke vergunning ("losse plaatsen") beschikten op de Ten Katemarkt in Amsterdam-West. Het document weerspiegelt een actieve administratie waarbij gegevens regelmatig werden bijgewerkt. De rode handgeschreven notities duiden op een controle of audit van de marktmeester, waarbij de frequentie van aanwezigheid werd genoteerd (sporadisch, af en toe, geregeld). De "X" achter de artikelen duidt waarschijnlijk op een bevestiging van de activiteit of betaling. Opvallend is de grote variëteit aan goederen: van levensmiddelen zoals verse vis (vaak uit Volendam) en bloemen, tot nicheproducten zoals likdoornzalf, zoolbeslag en eierkloppers. Er zijn diverse personen met typisch Joodse achternamen (o.a. Jacobs, Speyer, Frenkel) woonachtig in de Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Waterlooplein), wat essentieel is voor historisch onderzoek naar de Amsterdamse marktbevolking.

# TRANSCRIPTIE 77/151ᵃ [in rood] afk. A. G. Smit v. N.a.v. Uw brief dd. 10 mei j.l. en onder verwijzing naar den aan U gerichten brief door den Hm. d.d. 6 mei 1942, bericht ik U, dat aan Uw verzoek om toegang tot de Centrale Markt, niet kan worden voldaan. (Kruyt) J.D.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtsbericht / Rapport van het Marktwezen Amsterdam. * **Kenmerk:** No 2B/10/1 M. 1941 3/2. * **Datum:** 1 februari 1941. * **Betrokken personen:** J.J. Smit (aanvrager), S.P. Smit (vader/koopman), Controleur (ondertekenaar). * **Locatie:** Amsterdam (1e Oosterparkstraat 210). * **Onderwerp:** Aanvraag erkenning als kleinhandelaar in groenten en fr...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte ambtelijke brief / rapport. * **Datum:** 8 augustus 1941. * **Kenmerk:** 77/36/3 M, n 2. * **Betrokkene:** K.A.J. Smit, wonende Admiraal de Ruyterweg 164 huis, Amsterdam. * **Onderwerp:** Voorstel tot verzwaarde straf (marktverbod) wegens diefstal en poging tot beïnvloeding van getuigen op de Centrale Markt.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijke brief/rapportage betreffende een tuchtrechtelijke maatregel. * **Datum:** 8 augustus 1941 (verzonden op 11 augustus 1941). * **Betrokkenen:** K.A.J. Smit (koopman, wonende Admiraal de Ruyterweg 164), D.H.V. Schiermeier (controleur), A. Poortje (koopman), Wethouder voor de Levensmiddelen (geadresseerde). * **Instelling:** Centrale Markt, Amst...

# TRANSCRIPTIE 85/29/2 M. *extra* SV 5 October 1943. Den Heer J.T. Smit, Albert Cuypstraat 203A I, Amsterdam-Zuid. wijk 14. =============== Naar aanleiding van Uw brief d.d. 15 September jl. in zake het ge- bruiken van eigen materiaal bericht ik U, dat hiertegen mijnerzijds geen be- zwaar bestaat. De Directeur,