J.M. Keus

Doorslag (carbonkopie) van een officiële brief.

De brief is een formeel besluit van een gemeentelijke instantie in Amsterdam. De kern van de zaak is een wijziging in de gezinshulp op een marktplaats. De heer J.M. Keus heeft een vaste standplaats op de markt aan het Mosplein (Amsterdam-Noord). Hij heeft verzocht om niet langer door zijn zoon, maar door zijn dochter Wilhelmina bijgestaan te worden. Er is een belangrijk juridisch onderscheid gemaakt door de toevoeging "bijstaan - niet vervangen". Dit betekent dat de dochter aanwezig mag zijn om te helpen terwijl de vergunninghouder (de vader) zelf aanwezig is, maar dat zij hem niet volledig mag vervangen in zijn afwezigheid. De toestemming is verleend "tot wederopzegging", wat de gemeente de vrijheid geeft het besluit op elk moment in te trekken.

Dienstbrief / Kennisgeving van strafoplegging

De brief is een officiële aanzegging van een administratieve straf aan een marktkoopman, de heer J.M. Keus. De overtreding betrof het te laat verlaten van de Albert Cuypmarkt op 15 november 1940. De sanctie is tweeledig: 1. **Tenuitvoerlegging van een eerdere straf:** Omdat de heer Keus een eerdere voorwaardelijke straf (opgelegd op 2 augustus 1940) heeft geschonden, wordt deze nu omgezet in een daadwerkelijk marktverbod van één dag. 2. **Nieuwe straf:** Voor de huidige overtreding krijgt hij een extra dag marktverbod opgelegd. Dit resulteert in een uitsluiting van de Amsterdamse markten voor twee opeenvolgende dagen: maandag 25 en dinsdag 26 november 1940.

Getypte brief op doorslagpapier met handgeschreven kanttekeningen.

Het document is een officiële administratieve mededeling van de gemeente Amsterdam aan een marktkoopman, de heer J.M. Keus. In de brief wordt hem officieel ontheffing verleend van de verplichting om persoonlijk aanwezig te zijn bij zijn marktkraam op het Mosplein. De reden hiervoor is dat de geadresseerde werkzaam is in Frankrijk. De bureaucratische aard van het document blijkt uit de strikte voorwaarde die aan de vrijstelling wordt verbonden: hoewel de heer Keus niet aanwezig hoeft te zijn, moet het wekelijkse marktgeld (stageld) zonder onderbreking worden doorbetaald aan de dienstdoende ambtenaar. De brief is gedateerd op 25 februari 1941, een datum die historisch beladen is (het begin van de Februaristaking).

Zakelijke correspondentie / Legitimatiebewijs voor distributie.

Het document is een formele kennisgeving binnen de distributieketen van levensmiddelen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De **Nederlandsche Visscherijcentrale** fungeerde als het centrale orgaan dat toezag op de vangst, prijsvorming en verdeling van vis. In deze specifieke brief krijgt de directeur van de Amsterdamse visafslag de opdracht om **J.M. Keus**, een visboer gevestigd aan de **Van Ostadestraat 111** (in de wijk De Pijp), toe te laten tot de inkoop van zeevis. Zonder een dergelijke officiële toewijzing was het voor winkeliers in die tijd verboden om goederen in te kopen op de centrale afslagen. De handgeschreven notitie "1 maal zeevisch" duidt mogelijk op de frequentie of de specifieke aard van de toegekende vergunning.

Rapport / Proces-verbaal van het Marktwezen.

Het document is een handgeschreven rapport van een marktinspecteur (C. Vuurman) gericht aan de Inspecteur van het Marktwezen in Amsterdam. De kern van de overtreding is dat viskoopman J.M. Keus water over zijn toegewezen garnalen heeft gegooid. Hoewel de koopman claimt dat dit enkel was om de garnalen te "ontzouten", werd dit door de autoriteiten blijkbaar als een serieuze overtreding gezien. Het resultaat van de rapportage staat linksonder genoteerd: een voorstel tot voorlopige schorsing en een voordracht aan de wethouder voor een schorsing van vier maanden. Dit was een zware straf, wat suggereert dat het manipuleren van toegewezen handelswaar (wellicht om het gewicht te beïnvloeden of bederf te maskeren) streng werd aangepakt.

Document

Het document betreft een ambtelijk schrijven waarin een strafmaatregel wordt voorgesteld tegen een individu genaamd J.M. Keus. De kern van de zaak is fraude bij de visverdeling: Keus is betrapt op het overgieten van garnalen met water. Dit was een bekende methode om het gewicht of volume van de waar kunstmatig te verhogen of om de garnalen verser te laten lijken dan ze waren. De Directeur meldt dat hij Keus per direct (27 mei 1943) voorlopig heeft geschorst. Hij verzoekt de Wethouder om bij de Burgemeester aan te dringen op een officiële uitsluiting van de visafslag voor de duur van vier maanden. Het document illustreert de strikte bureaucratische afhandeling van overtredingen binnen het distributiesysteem.

Doorslag (carbon copy) van een officiële zakelijke brief.

In deze brief wordt de heer J.M. Keus op de hoogte gesteld van een disciplinaire maatregel. Hij wordt per direct (met ingang van de volgende dag) voorlopig geschorst van de visverdeling bij de Amsterdamse visafslag. De aanleiding is een specifiek incident op 21 mei 1943, waarbij Keus water over aan hem toegewezen garnalen heeft gegoten. Hoewel de brief het niet expliciet benoemt, was het toevoegen van water aan vis of garnalen een bekende methode van fraude: het verhoogt het gewicht van het product, waardoor er een hogere prijs voor gevraagd kan worden of waardoor men binnen het distributiesysteem onterecht voordeel behaalt. De directeur laat weten dat de zaak geëscaleerd wordt naar de burgemeester voor verdere sancties. De toon is strikt zakelijk en autoritair, kenmerkend voor de ambtelijke communicatie in die tijd.

Officieel schrijven/besluit van de Gemeente Amsterdam.

* **Inhoud:** Het document is een officiële kennisgeving aan de heer J.M. Keus over een sanctie. Hij wordt voor twee maanden (tot 26 juli 1943) uitgesloten van de visverdeling bij de Amsterdamse visafslag. * **Reden van sanctie:** De heer Keus heeft artikel 11 van het Tweede Uitvoeringsbesluit van het Visscherijbesluit 1941 overtreden. Concreet wordt hij beschuldigd van het "uitstorten van water over de U toegewezen garnalen". Dit werd waarschijnlijk gedaan om het gewicht te beïnvloeden of de garnalen verser te doen lijken, wat in een tijd van schaarste als een ernstige overtreding werd gezien. * **Ondertekening:** De brief is ondertekend door Edward Voûte, die tijdens de Duitse bezetting door de bezetter was aangesteld als burgemeester van Amsterdam. De vermelding "(get)" geeft aan dat dit een afschrift is of dat de namen getypt zijn ter vervanging van de eigenhandige handtekening op het origineel.

Extract uit het Boek der Besluiten van de Burgemeester van Amsterdam.

Dit document is een officieel uittreksel van een besluit genomen door de burgemeester van Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het betreft een tuchtmaatregel tegen een individuele ondernemer, de viskoopman J.M. Keus, gevestigd in de Van Ostadestraat. De kern van het besluit is de uitsluiting van Keus van de visafslag voor een periode van twee maanden. De reden voor deze zware straf is fraude: hij heeft water over de aan hem toegewezen garnalen gegoten. Dit werd waarschijnlijk gedaan om het gewicht te verhogen of om de garnalen verser te doen lijken dan ze waren, wat in een tijd van strikte rantsoenering en schaarste als een ernstig vergrijp werd beschouwd. De administratieve afhandeling toont de bureaucratische complexiteit van die tijd: kopieën van het besluit worden gestuurd naar de afdelingen Levensmiddelen (verantwoordelijk voor distributie) en Sociale Zaken (mogelijk omdat de uitsluiting van de handel directe gevolgen had voor het inkomen van de betrokkene).

Document

Deze lijst bevat 46 registraties van marktkooplieden in Amsterdam. De marktlocaties (Albert Cuypstraat, Sumatrastraat, Lindengracht en Ten Katestraat) zijn bekende handelsplekken in de stad. De grote meerderheid van de registraties is gedateerd op 1 oktober 1943. De aard van de handel weerspiegelt de economische situatie van de oorlogsjaren: * **Tweedehands goederen:** Er is veel handel in tweedehands boeken, artikelen en grammofoonplaten, wat duidt op schaarste van nieuwe producten. * **Surrogaten:** "Sijnt. rubber" (synthetisch rubber) was een belangrijk vervangingsmiddel aangezien natuurlijk rubber nauwelijks beschikbaar was. * **Houten zolen:** Vanwege de leertekorten werden veel schoenen voorzien van houten zolen. * **Distributievrije goederen:** "Distr. vrije galanterieën" mochten zonder distributiebonnen worden verkocht. De woonadressen van de kooplieden tonen aan dat zij uit diverse wijken van Amsterdam kwamen (zoals de Pijp, de Jordaan en Oud-West), maar ook uit omliggende plaatsen zoals Zaandam, Aalsmeer en Broek op Langedijk.

Handgeschreven proces-verbaal of bewijs van controle.

Het document is een kort, zakelijk verslag van een controle op de goederenstroom van een visverkoper. Joh. Pietersma treedt hier op als controleur. Hij stelt vast dat de hoeveelheid vis die werd 'ingelost' (gelost/ontvangen) exact overeenkomt met de hoeveelheid die werd 'uitgewogen' voor verkoop of verdere distributie, namelijk 100 kilogram. De terminologie "den zogenaamden Heere" is een licht formele, destijds gebruikelijke wijze om een persoon in een officieel geschrift aan te duiden. De controle is afgesloten met de conclusie "accoord bevonden" en is onderaan door een tweede partij (waarschijnlijk J. M. Keus zelf, gezien de initialen MK) 'gezien' en geparafeerd.

17.9.08 J 261014 I. Jas 2e J.v. Campenstr. 103 I [v] 26.10.14 J 290697 K. Jas Retiefstr. 37 I [v] 29.6.97 J 220615 S. Jas Weesperstr. 127 I [v] 22.6.15 J 131208 B.v.d. Kar Ben Viljoenstr. 1 II [v] 13.12.08 -3-

M. de Haan.

## Rechterpagina

# TRANSCRIPTIE [handgeschreven:] *extra* VP/HG. den Heer J.M. Keus, Van Ostadestraat 111, <u>Amsterdam-Zuid.</u> Wijk 22. 90/72/2 M. 10 October 1940. Naar aanleiding van Uw brief ingekomen op 26 September jl. verleen ik U hierbij tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt Mosplein, in plaats van door Uw zoon, te laten bijstaan - niet vervangen - door Uw dochter Wilhelmina, ge...

# TRANSCRIPTIE C. J. Tounis. Lindengracht 211 II J. van Velzen Weesperstraat 125 II M. v. Wijk Bellamystr. 22 III J. S. v. d. Zwaan Burg. Tellegenstr. 70 h