L. van Gelder

Brief / Verzoekschrift

In deze brief verzoekt J.L. van Gelder om teruggave van het betaalde geld voor zijn ventvergunning. De brief is geschreven in een formele, enigszins nederige toon die gebruikelijk was voor correspondentie met instanties in die tijd. De belangrijkste argumenten voor zijn verzoek zijn: 1. **Niet-gebruik:** Hij heeft de vergunning het afgelopen jaar helemaal niet gebruikt. 2. **Financiële nood:** Hij ontvangt reeds "steun", wat wijst op een gebrek aan eigen inkomsten. 3. **Medische ongeschiktheid:** Vanwege zijn leeftijd (bijna 63) en gezondheidsklachten is hij fysiek niet meer in staat om met een kar te venten. Hij verwijst hiervoor naar keuringen door de G.D. (Gemeentelijke Geneeskundige Dienst). Opvallend zijn de rode onderstrepingen in het document, vermoedelijk aangebracht door een ambtenaar bij het Marktwezen om de kern van de aanvraag te markeren: de periode van niet-gebruik, de wens tot terugbetaling en de sociaaleconomische status ("steun").

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Kern van de brief:** Mevrouw Van Gelder reageert op een betalingsherinnering of aanzegging tot intrekking van haar marktvergunning wegens openstaande schulden. Zij verzoekt om de achterstallige gelden alsnog te mogen afbetalen. * **Argumentatie:** De schrijfster voert aan dat zij door omstandigheden en een gebrek aan handelswaar niet op de markt heeft kunnen staan. Zij heeft financiële steun ("handelsgeld") aangevraagd, wat aanvankelijk werd geweigerd, maar ze heeft nu de toezegging dat dit de volgende week in orde komt. * **Smeekbede:** Zij benadrukt dat zij haar standplaats absoluut nodig heeft voor haar levensonderhoud ("mijn brood verdienen moet"). * **Taal en stijl:** De brief is geschreven in een formele, beleefde en ietwat nederige toon, typerend voor verzoekschriften van burgers aan de overheid in die tijd.

Getypte brief (doorslag of stencil) met handgeschreven kanttekeningen.

* **Toon en Inhoud:** De brief is geschreven in een formele, ambtelijke stijl. Het betreft een waarschuwing of verduidelijking van de geldende regels voor marktkooplieden. De essentie is dat de heer Van Gelder zijn standplaats op de markt Amstelveld verliest als hij deze niet minstens driekwart van de tijd effectief gebruikt. * **Administratieve Details:** De aanwezigheid van codes zoals "VP/HG" (initialen van de typist/behandelaar), "Wijk 10" en het dossiernummer "24/20/2 M." duiden op een strikt beheerde gemeentelijke administratie. De handgeschreven aantekening "Verzonden 1/10" bevestigt dat de brief op 1 oktober 1940 daadwerkelijk is uitgegaan. * **Adressering:** De Nieuwe Keizersgracht was in 1940 een straat met een aanzienlijke Joodse populatie, wat relevant is voor de bredere historische context van deze periode.

Getypte brief (waarschijnlijk een doorslag of kopie voor het archief).

* **Inhoud:** De brief is een zakelijke mededeling aan de heer L. van Gelder betreffende zijn staanplaats op de markt op het Amstelveld. Naar aanleiding van een eerdere brief van Van Gelder wordt hem de regelgeving uitgelegd: om zijn plek te behouden, moet hij minimaal drie van de vier weken aanwezig zijn. Indien hij hier niet aan voldoet, wordt de plek vergeven aan een andere koopman. * **Toon:** Formeel, administratief en dwingend. Het is een duidelijke waarschuwing over de geldende marktvoorschriften. * **Taal en spelling:** Er staat een typefout in de naam van de markt: "Amsteldveld" in plaats van Amstelveld. De afkorting "jl." staat voor 'jongstleden' (afgelopen).

Getypte administratieve lijst op doorslagpapier, voorzien van handgeschreven rode vinkjes.

Het document is een administratieve doorslag van een lijst met persoonsgegevens van Joodse mannen in Amsterdam. De kolommen bevatten achtereenvolgens: 1. Een registratienummer voorafgegaan door de letter **'J.'**, wat staat voor 'Jood'. 2. Achternaam en voorletter. 3. Geboortedatum. 4. Adresgegevens, inclusief huisnummer en etage (hs = huis, Romeinse cijfers duiden de verdieping aan). 5. Handgeschreven rode/oranje vinkjes, wat duidt op een controle- of afvinkproces bij een overheidsinstantie. De titel **"1e vervolg van plaatsing in de werkverruiming"** is cruciaal; het verwijst naar het proces waarbij Joodse mannen werden opgeroepen voor dwangarbeid in Nederlandse werkkampen.

Getypte lijst met persoons- en bedrijfsnamen, adressen en handgeschreven annotaties.

* **Doel van het document:** Dit is een administratieve lijst, hoogstwaarschijnlijk opgesteld in opdracht van de Duitse bezetter (zoals door de *Zentralstelle für jüdische Auswanderung* of de *Lippmann, Rosenthal & Co.* bank). De lijst lijkt te dienen voor de registratie van Joodse inwoners en bedrijven in Amsterdam voor de *Arbeitseinsatz* (dwangarbeid) of onteigening. * **Annotaties:** De termen "afgekeurd" en "ongeschikt" (ongesch.) wijzen op medische of administratieve keuringen. De aanduiding "arische vrouw" bij L. Furth duidt op een gemengd huwelijk, wat vaak leidde tot (voorlopige) vrijstelling van deportatie. * **Namen en Locaties:** De adressen concentreren zich sterk in Amsterdam-Zuid (de Rivierenbuurt en de omgeving van het Olympiaplein), wijken waar in 1942 veel Joodse Amsterdammers en vluchtelingen uit Duitsland woonden. * **Handgeschreven toevoeging onderaan:** "Opger. voor keuring per 24/6 '42" is cruciaal. Dit was slechts enkele weken voordat de grootschalige deportaties vanuit Amsterdam naar kamp Westerbork begonnen (juli 1942).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte brief (doorslag of stencil) met handgeschreven kanttekeningen. * **Datum:** 30 september 1940. * **Afzender:** De Directeur (vermoedelijk van de Dienst der Markten, Gemeente Amsterdam). * **Geadresseerde:** Den Heer L. van Gelder, Nwe. Keizersgracht 25, Amsterdam-Centrum. * **Kenmerken:** 24/20/2 M. / VP/HG. / Wijk 10.

# TRANSCRIPTIE *extra* [handgeschreven] VP/HG. den Heer L. van Gelder, Nwe. Keizersgracht 25, <u>Amsterdam-Centrum.</u> Wijk 10. 24/20/2 M. 30 September 1940. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 28 Augustus jl. bericht ik U, dat U, wanneer U Uw plaats op de markt Amsteldveld wilt behouden, deze geregeld, dat wil zeggen drie maal in de vier weken, behoort te bezetten. Bij gebreke daarvan zal de p...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven in potlood/pen:] *M. Kruijer* [onzeker] [Rechtsboven, paars stempel:] B [Rechtsonder kenmerk:] VP/G. 72/36/2 M. 20 Mei 1939 den Heer J.L.van Gelder, Blasiusstraat 105 I, Amsterdam-Oost. Wyk 11. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 9 dezer bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek om door U betaalde ventgelden te restitueeren, <u>niet</u> voor inwilli...

# TRANSCRIPTIE *(Handgeschreven, rechtsboven:)* *lev. hr. Müller* DV. 85/10/3 M. *(Handgeschreven:)* *verzonden 8/2-'40.* Letter R 7 Februari 1940. den Heer N. van Gelder, Waterlooplein 53, Amsterdam-C. ...

# TRANSCRIPTIE [Links boven:] 72/36/2 M. [Rechts boven, handgeschreven:] M. Müller [Midden boven, handgeschreven:] Verzonden 20/5 [Rechts boven, onder naam:] VP/G. [Rechts midden:] 20 Mei 1939 [Geadresseerde:] den Heer J.L. van Gelder, Blasiusstraat 105 I, Amsterdam-Oost. Wyk 11. [Inhoud:] Naar aanleiding van Uw brief d.d. 9 dezer bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek om door U beta...