J. van Gelder

Zakelijke correspondentie / Bestelling.

* **Inhoud:** Het document is een schriftelijke bevestiging van een bestelling van 20 balen bruine bonen (totaal 2000 kg). De schrijver refereert aan een eerdere offerte van 19 juni en een daaropvolgend telefoongesprek waarin de prijs van 23 gulden per 100 kilogram werd afgesproken. * **Taalgebruik:** Formeel, zakelijk Nederlands uit het begin van de 20e eeuw (bijv. "d.d. 19 dezer", "franco wal", "monster"). * **Handschrift:** Een vlot, geoefend zakelijk handschrift in cursief. De tekst is goed leesbaar. De afkorting "d.w." bij de ondertekening staat voor "dienstwillige", een destijds gebruikelijke beleefdheidsformule onderaan zakelijke brieven. * **Conditie:** Het papier vertoont lichte verkleuring en enkele vlekken, passend bij de ouderdom (ruim 100 jaar).

Handgeschreven brief op zakelijk briefpapier.

In deze brief verzoekt J. van Gelder (waarschijnlijk de eigenaar van de poelierszaak) om officiële toestemming om zijn zoon hem te laten assisteren in de bedrijfsvoering. De aanleiding voor dit verzoek is van familiale aard: de echtgenote van Van Gelder is ziek en behoeft "volkomen rust", waardoor hijzelf regelmatig gedwongen is de zaak te verlaten om thuis zorg te verlenen. Ter onderbouwing van dit verzoek heeft de afzender een verklaring van een arts (Dr. Derksen) bijgevoegd. Het taalgebruik is beleefd en formeel ("WelEd. Heer", "UEd.", "Uw dw d" - Uw dienstwillige dienaar).

Officiële brief / Aanmaning.

Deze brief is een formele waarschuwing (aanmaning) wegens een betalingsachterstand van marktgeld. De heer J. van Gelder heeft al meer dan drie weken niet betaald voor zijn standplaats op de markt aan de Zwanenburgwal. De toon is streng en bureaucratisch; er wordt direct gedreigd met het intrekken van de vaste standplaats op basis van het geldende marktreglement. Opvallend is de korte termijn die de schuldenaar krijgt: de brief is gedateerd op 1 februari, de uiterste betaaldatum is 4 februari, en de intrekking zou al op 6 februari ingaan. Wel wordt er een ontsnappingsclausule geboden voor mensen in moeilijke omstandigheden, zoals zij die in de "steun" zitten (werkloosheidsuitkering in de crisistijd) of in het ziekenhuis liggen.

Ambtelijk bijblad/notitieblad behorende bij een dossier.

Dit document is een administratief "bijblad" dat de afhandeling van een incident of overtreding op de Amsterdamse Albert Cuypmarkt registreert. 1. **De betrokkene:** Het betreft J. Walg, die standplaats (pl no.) 305 op de Albert Cuypstraat bezat. Er wordt specifiek vermeld dat hij de echtgenoot is van S. Hakker (mogelijk was de vergunning op haar naam gesteld of was zij de hoofdaanvrager). 2. **Het incident:** Uit de onderste krabbel (gedateerd 4 juli 1939) blijkt dat Walg zich heeft laten helpen door zijn 14-jarige zoon. De controlerende ambtenaar (mogelijk de inspecteur van het marktwezen) kwalificeert dit als "ontoelaatbaar" (kinderarbeid of strijdig met de marktverordening) en geeft een waarschuwing af om herhaling te voorkomen. 3. **De procedure:** Het document toont een ambtelijke weg. Het begint op 26 juni. Er wordt verwezen naar een eerder verleende toestemming voor assistentie door een zekere J. van Gelder in 1938. Na een rapport van de "Chef Marktopsichter" wordt de zaak op 1 juli als "afgedaan" beschouwd, maar pas op 7 juli tekent de Inspecteur voor akkoord nadat de waarschuwing over het 14-jarige zoontje is genoteerd.

Voorzijde van een gebruikte briefkaart.

Dit document betreft de voorzijde van een briefkaart gericht aan de Directeur van het Marktwezen in Amsterdam. De kaart is verzonden op 1 juni 1940, kort na de Nederlandse capitulatie. De afzender, J. van Gelder, maakt gebruik van een standaard briefkaart voor lokaal verkeer ("Alhier"). Het opvallende paarse stempel met het nummer "25/99/1 M. 1940" is een administratief kenmerk van de ontvangende instantie. De "M" staat hier zeer waarschijnlijk voor 'Marktwezen'. Dit suggereert dat de kaart onderdeel uitmaakte van een officieel dossier of postregistratiesysteem van de gemeente Amsterdam.

Ambtelijke notitie / adviesblad (Algemene Zaken Model No. 14).

* **Inhoud:** Het document is een intern ambtelijk advies over een verzoek van een marktkoopman, de heer J. van Gelder. Hij vraagt toestemming om zich op de Albert Cuypmarkt te laten assisteren door zijn zoon Leo. * **Voorwaarde:** Er wordt nadrukkelijk gesteld dat het om *assistentie* gaat en niet om *vervanging*. Dit onderscheid was cruciaal voor de marktvergunningen; de vergunninghouder moest in principe zelf aanwezig zijn. * **Besluitvorming:** Het advies is positief ("bestaat m.i. [mijns inziens] geen bezwaar"). Er wordt verwezen naar een eerder advies van de "chef marktopz." (chef marktopzicht). De verschillende data en handtekeningen (waaronder die van Th. v. Meerkerke en d'Haro) tonen de ambtelijke loop van het verzoek tussen 3 en 14 juni 1940. * **Administratie:** De rode aantekening "25/99/2" en de term "modelbriefje X" duiden op de administratieve verwerking en het type standaardbrief dat als antwoord naar de verzoeker is gestuurd.

Officiële brief/kennisgeving (doorslag).

* **Inhoud:** Het document is een formele goedkeuring aan de heer J. van Gelder om zich op zijn marktplaats aan de Albert Cuypstraat te laten bijstaan door zijn zoon, Leo van Gelder (toen 26 jaar oud). * **Voorwaarden:** De toestemming is "tot wederopzegging", wat betekent dat de gemeente het op elk moment kan intrekken. Er wordt expliciet benadrukt dat de zoon de vader mag "bystaan" (assisteren), maar "niet vervangen". De houder van de marktvergunning moest dus zelf aanwezig blijven. * **Correcties:** Er is een handmatige correctie aangebracht in de tekst: het woord "brief" is doorgekruist met x-jes en daarboven is "kaart" getypt. Dit suggereert dat de oorspronkelijke aanvraag van Van Gelder per briefkaart was binnengekomen in plaats van in een formele brief. * **Administratie:** De handgeschreven aantekening "Verzonden" en de naam "H. de Kaer" (waarschijnlijk de behandelend ambtenaar) duiden op de administratieve verwerking van dit dossier bij de gemeente.

Getypte brief (vermoedelijk een doorslag).

Dit document is een officiële vergunning of toestemming van de gemeente Amsterdam aan een marktkoopman, de heer J. van Gelder. Uit de inhoud blijkt dat Van Gelder een brief had gestuurd op 31 mei 1940 met een verzoek om hulp op de markt. De directeur verleent toestemming aan Van Gelder om zich op zijn standplaats op de Albert Cuypmarkt te laten bijstaan door zijn zoon Leo (toentertijd 26 of 27 jaar oud). Er wordt een expliciet voorbehoud gemaakt: de zoon mag zijn vader slechts *bijstaan* en hem *niet vervangen*. Dit duidt op strikte regelgeving rondom standplaatsvergunningen in die tijd, waarbij de vergunninghouder persoonlijk aanwezig moest zijn. De spelling ("hierby", "bystaan") is conform de toen geldende schrijfwijze. Het woord "kaart" is over een typefout ("dra.") heen getypt.

Officiële brief/oproeping van een gemeentelijke instantie.

* **Inhoud:** De brief is een formele aanzegging dat de marktvergunning van de heer J. van Gelder voor de Albert Cuypmarkt mogelijk wordt ingetrokken. De reden hiervoor is dat hij zijn standplaats niet regelmatig bezet, ondanks een eerdere schriftelijke waarschuwing. Hij wordt opgeroepen voor een hoorzitting bij de Inspecteur van de Dienst Marktwezen op 6 of 9 december 1940. * **Juridische basis:** Er wordt expliciet verwezen naar "artikel 11 van het Reglement op de Markten". * **Stijl en toon:** De toon is strikt zakelijk, ambtelijk en dwingend. Het gebruik van archaïsche spelling (schriftelyke, myn, v.m., bijvoeglijk naamwoord "den") is typerend voor de officiële correspondentie van die tijd. * **Administratieve details:** Het document is een voorgedrukt formulier (Model No. 8), wat aangeeft dat dit een gestandaardiseerde procedure was voor marktkooplieden die zich niet aan de regels hielden. Het dossiernummer is handmatig doorgehaald, mogelijk omdat de zaak een andere administratieve weg insloeg.

Administratief bijblad/memo (Alg. Zaken Model No. 14).

Het document is een ambtelijke beslissing betreffende een marktkraamhouder, de heer J. van Gelder, die een standplaats (nummer 43) had op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. Vanwege zijn gezondheidstoestand krijgt hij toestemming om zijn plaats maximaal drie maanden onbezet te laten, met terugwerkende kracht vanaf 10 december 1940. De tekst is zakelijk en dwingend: hoewel hij afwezig mag zijn, wordt er expliciet bij vermeld dat het marktgeld wekelijks doorbetaald moet worden. Bij het niet voldoen aan deze financiële verplichting zal de standplaats direct worden ingetrokken. De ondertekening door 'de Haes' en het advies van 'v. Maerkerke' duiden op een hiërarchische afhandeling binnen de gemeentelijke marktdienst.

Getypte brief (doorslag/kopie) met handgeschreven aantekening.

De brief is een officiële beschikking van een gemeentelijke dienst aan een marktkraamhouder, de heer J. van Gelder. In de brief wordt bevestigd dat hij tijdelijk (voor drie maanden) is vrijgesteld van de plicht om zijn standplaats op de Albert Cuypmarkt fysiek te bezetten. Deze vrijstelling is met terugwerkende kracht ingegaan op 10 december 1940 en loopt tot 10 maart 1941. Ondanks dat hij niet persoonlijk aanwezig hoeft te zijn, blijft de financiële verplichting onveranderd: het marktgeld moet wekelijks betaald blijven worden aan de dienstdoende marktambtenaar op locatie. Het document is kenmerkend voor de strakke bureaucratische controle op de Amsterdamse markten tijdens de bezettingsjaren.

Administratief formulier (Bijblad) van de Gemeente Amsterdam, Afdeling Marktwezen.

Dit document legt de ambtelijke procedure vast voor een tijdelijke wijziging in de bezetting van een marktkraam op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. * **De kern van de zaak:** Standplaatshouder J. Walg is ziek. Er wordt verzocht om hem gedurende één maand te laten vervangen door de aspirant J. van Gelder, met assistentie van zijn 16-jarige zoon, M. Walg. * **Ambtelijke weg:** 1. Het proces start op **2 september 1941** met een rapport van de Chef Marktzorg. 2. Op **3 september** zendt de Marktambtenaar het dossier door voor officieel advies. 3. Op **19 september** geeft D. Snoekhuis een positief advies ("geen bezwaar"), gebaseerd op de gezondheidstoestand van de heer Walg en een doktersverklaring. 4. Op **25 september** wordt de definitieve goedkeuring ("acc." voor akkoord) genoteerd, waarna op **29 september** de administratieve afhandeling wordt voltooid. * **Kenmerken:** Het document bevat aantekeningen in verschillende schrijfmaterialen (inkt, potlood, rode inkt), wat typisch is voor een document dat door meerdere administratieve handen is gegaan.

Getypte ambtelijke brief/beschikking.

Dit document is een officiële toestemming van de Amsterdamse marktmeester of directeur van het marktwezen aan mevrouw S. Walg-Hakker. Zij krijgt toestemming om zich voor de duur van één maand op haar marktplaats aan de Albert Cuypstraat te laten vervangen door een zekere J. van Gelder. Daarbij wordt expliciet vermeld dat haar zoon, M. Walg (geboren in 1925, dus destijds 16 jaar oud), Van Gelder mag assisteren, maar hem niet mag vervangen. De toon is strikt administratief en juridisch kaderend ("gedurende een maand na dato dezes", "geassisteerd - niet vervangen"). Het document geeft inzicht in de strakke regulering van de Amsterdamse markten tijdens de bezetting, waarbij voor elke wijziging in de bezetting van een standplaats officiële toestemming nodig was.

Getypte brief (doorslag/kopie) met handgeschreven aantekening.

* **Inhoud:** De brief is een sommatie aan de heer J. van Gelder om onmiddellijk ("ten spoedigste") een verlichtingssnoer met toebehoren in te leveren. Dit snoer was hem door de gemeente in bruikleen verstrekt voor zijn marktkraam op de Albert Cuypmarkt. * **Toon:** De tekst is kort en zakelijk-formeel, zoals gebruikelijk voor ambtelijke correspondentie uit die tijd. * **Locatie:** De Zwanenburgwal maakte deel uit van de Joodse buurt in Amsterdam. De Albert Cuypmarkt was (en is) een van de belangrijkste markten van de stad, waar indertijd veel Joodse kooplieden werkten. * **Opmerkelijk detail:** De datum, 19 september 1941, is cruciaal voor de duiding van dit document. De eis tot onmiddellijke teruggave van bedrijfsmiddelen wijst op een plotselinge beëindiging van de handelsrechten van de geadresseerde op deze specifieke markt.

Handgeschreven memo of administratieve notitie.

Het document is een korte ambtelijke notitie betreffende de vordering van goederen tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De tekst geeft de instructie om J. van Gelder aan te schrijven ("Aanschrijven") met het bevel om "verlichtingsmateriaal" in te leveren in de hoedanigheid van eigenaar. De adressering "Zwanenburgwal 48^h" duidt op een woning in de Amsterdamse Jodenbuurt. De datum 19 juni 1941 valt in de periode waarin de bezetter steeds meer beperkende maatregelen en vorderingen oplegde aan de Joodse bevolking. De omcircelde code (25/120/I M) is een administratief kenmerk, waarschijnlijk verwijzend naar een specifiek dossier of een inventarislijst van de gemeente of een bezettingsinstantie.

Administratieve werkaantekening op papier.

Dit document is een administratieve notitie uit de tijd van de Duitse bezetting van Nederland. De kop "model-briefje snoer inleveren" verwijst zeer waarschijnlijk naar de verordening (VO 160/1941) die Joodse burgers verplichtte hun radiotoestellen in te leveren. In de praktijk moest vaak ook het snoer apart geregistreerd of ingeleverd worden om hergebruik te voorkomen. De genoteerde personen zijn te herleiden naar historische bronnen: * **H. Halberstadt:** Betreft Hartog Halberstadt, woonachtig op de Van Woustraat 53-I. * **J. van Gelder:** Betreft een bewoner van de Zwanenburgwal 48-IV. De rode cijfers (**25/131/I** en **2**) zijn dossiernummers of referentienummers van de instantie die de inlevering controleerde (mogelijk de Gemeentepolitie of een specifieke afdeling van de Joodse Raad die orders van de bezetter moest uitvoeren). De data aan de rechterkant (**15/10/41**) geven het moment van verwerking aan, terwijl de datum onderaan (**13/10 '41**) de creatie van het briefje markeert.

Doorslag van een officiële brief/aanzegging.

* **Inhoud:** Het document is een sommatie aan de heer J. van Gelder om onmiddellijk een verlichtingssnoer met toebehoren in te leveren bij een marktambtenaar op de Albert Cuypmarkt. Dit materiaal was eerder in bruikleen verstrekt voor zijn marktkraam. * **Annotaties:** De handgeschreven tekst "Verzonden 16/10" duidt op de administratieve verwerking. De naam "M. de Boer" rechtsboven is vermoedelijk de behandelend ambtenaar of degene die de verzending heeft gecontroleerd. * **Toon:** De formulering "U gelieve (...) ten spoedigste in te leveren" is formeel en dwingend, typerend voor overheidscommunicatie uit die periode. * **Locatie:** De Zwanenburgwal en de Albert Cuypmarkt waren destijds locaties met een zeer hoge concentratie Joodse bewoners en kooplieden.

Handgeschreven brief/memo.

* **Inhoud:** De afzender, J. Renz, merkt op dat er op de markt aan de Zwanenburgwal veel onbezette plaatsen zijn. Hij rekent voor dat er van de 62 plaatsen er slechts 24 bezet zijn, wat 38 lege plekken oplevert. Hij stelt de inspecteur voor om een extra plek (nummer 21) toe te wijzen aan de heer J. van Gelder, die al standplaatshouder is op nummer 22. * **Terminologie:** De afkorting "pl: h:" staat voor "plaatshouder" of "plaatshebbende". * **Toon:** De brief is zakelijk en adviserend van aard, geschreven in een formeel handschrift dat typerend is voor de vroege 20e eeuw.

Registerpagina (waarschijnlijk een bevolkingsregister, ledenlijst of woningregister).

* **Handschrift:** Een verzorgd maar snel 'kantoorshandschrift' uit de vroege 20e eeuw. Er is gebruik gemaakt van diakritische tekens zoals de 'ij' met puntjes en de typische 'S' en 'G' uit die periode. * **Structuur:** De pagina is ingericht om mutaties bij te houden. Veel namen komen op beide pagina's voor, maar met verschillende adressen. Dit suggereert dat de linker- en rechterpagina mogelijk een "oude" en "nieuwe" situatie weergeven, of een alfabetische index versus een geografische ordening. * **Afkortingen:** Er wordt veel gebruik gemaakt van 'idem' om herhaling van achternamen of straten aan te duiden. Verdiepingen worden aangegeven met Romeinse cijfers (I, II, III, IV) en de toevoeging 'h' voor 'huis' (begane grond). * **Correcties:** Er zijn diverse doorhalingen zichtbaar, wat duidt op een levend administratief document waarbij bewoners verhuisden of gegevens werden geactualiseerd.

Document

Dit nummer van *De Vischscherij* focust bijna volledig op de economische en diplomatieke gevolgen van de Eerste Wereldoorlog voor de Nederlandse vissersvloot. De belangrijkste punten zijn: 1. **De "Haring-overeenkomst":** Een cruciaal akkoord met de Britse regering. Om te voorkomen dat de vloot wordt opgelegd (geblokkeerd), is afgesproken dat de vangst wordt verdeeld: 20% voor Nederland, 20% voor Duitsland en 60% voor neutrale landen. De Britten subsidiëren de export naar neutrale landen met 20 shilling per ton om de lagere marktprijs daar te compenseren. 2. **Binnenlandse Voedselvoorziening:** In Amsterdam stijgen de visprijzen fors (van 16 naar 26 cent inkoop per kg). De gemeente kampt met tekorten op de exploitatie van viswinkels. 3. **Internationale Spanningen:** Er is aandacht voor de export naar het bezette België en de kritiek vanuit Engelse vissersplaatsen zoals Lowestoft, die de deal met Nederland als oneerlijke concurrentie zien. 4. **Oorlogsincidenten:** Een lijst van Nederlandse schepen die door de Britse marine zijn opgebracht en waarvan de lading in Schotland publiekelijk is verkocht. Ook wordt melding gemaakt van de aanstaande vrijlating van de bemanning van de *Geertruida*. 5. **Arbeidsvoorwaarden:** Er is een lopende discussie over de vergoedingen en "handgeld" voor matrozen in vissersplaatsen als Scheveningen en Vlaardingen.

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven in potlood/pen:] *M. Kruijer* [onzeker] [Rechtsboven, paars stempel:] B [Rechtsonder kenmerk:] VP/G. 72/36/2 M. 20 Mei 1939 den Heer J.L.van Gelder, Blasiusstraat 105 I, Amsterdam-Oost. Wyk 11. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 9 dezer bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek om door U betaalde ventgelden te restitueeren, <u>niet</u> voor inwilli...

# TRANSCRIPTIE [Links boven:] 72/36/2 M. [Rechts boven, handgeschreven:] M. Müller [Midden boven, handgeschreven:] Verzonden 20/5 [Rechts boven, onder naam:] VP/G. [Rechts midden:] 20 Mei 1939 [Geadresseerde:] den Heer J.L. van Gelder, Blasiusstraat 105 I, Amsterdam-Oost. Wyk 11. [Inhoud:] Naar aanleiding van Uw brief d.d. 9 dezer bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek om door U beta...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief / verzoekschrift. * **Datering:** 31 mei 1940. * **Afzender:** Jac. van Gelder, Zwanenburgwal 48, Amsterdam. * **Ontvanger:** De Weledele Heer Direkteur Marktwezen, Amsterdam. * **Taal:** Nederlands (verouderde spelling). * **Kenmerken:** Geschreven met pen op gelinieerd papier (mogelijk een briefkaart of klein formaat postpapi...

# TRANSCRIPTIE *Handgeschreven bovenaan:* extra *Rechtsboven:* E/HG. den Heer J.van Gelder, Zwanenburgwal 48, Amsterdam-Centrum. Wijk 3. 25/254/2 M. 24 December 1940. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 10 December jl. verleen ik U hierbij, gerekend te zijn ingegaan 10 December 1940, vrijstel- ling van de verplichting om Uw plaats op de markt Albert Cuypstraat regelmatig te bezetten voor den tij...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven: Verzonden 20/9] HG. den Heer J.van Gelder, Zwanenburgwal 48 hs, <u>Amsterdam-Centrum.</u> Wijk 3. 25/120/1 M. 19 September 1941. U gelieve het aan U in bruikleen afgestane snoer met toe- behooren, voor de kr...