J. Tuyp
Bekijk Verhaal ➔AI-Synthese 54
J. Tuyp was een visverkoper (marktkoopman) actief op de Vischmarkt in Amsterdam, waar hij lid was en deelnam aan de Verdeelingscommissie. In 1940 werd hij geconfronteerd met registratieheffingen (0,6% van de hoofdsom) en mogelijk 'reprishalie'. In 1942 werd hij opgenomen in een register van visverkopers gesorteerd op controlenummer 'BH' en was hij betrokken bij de nieuwe samenstelling van de verdeelingscommissie. In 1943 onderviel hij aan strikte distributieregels voor garnalen en bokkingen (quota van 3000 stuks). De specifieke reden voor zijn verdwijning uit de handel of zijn lot na 1943 is uit de huidige archiefdata niet vast te stellen.
Lotgevallen
Handel
Archiefdocumenten
Getypte lijst van namen, adressen en financiële bedragen (waarschijnlijk een overzicht van registratiekosten op basis van vermogen of bedrijfswaarde).
Het document betreft een administratieve lijst, vermoedelijk opgesteld in het kader van de roof van Joodse vermogens tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Enkele observaties: * **Berekening:** De kolom "Te betalen registratie" bedraagt exact 0,6% van de "Hoofdsom". Dit duidt op een wettelijk vastgestelde heffing op kapitaal of bedrijfswaarde. * **Doelgroep:** Een groot deel van de namen (o.a. Aap, Cohen, Dotsch, Pais, Wijnschenk) is onmiskenbaar van Joodse origine. De adressen (zoals Waterlooplein, Rapenburgerstraat en Weesperstraat in Amsterdam) bevinden zich in de vooroorlogse Joodse buurten. * **Sector:** Er is een opvallend hoge concentratie aan ondernemers in de "Vischhandel" (vishandel), met name in kustplaatsen als Monnikendam, IJmuiden, Enkhuizen, Volendam en Spakenburg. * **Correcties:** Onderaan het document zijn "Suppletie" (aanvulling) en een aftrekpost (S. Moffie) verwerkt om tot een "Totaal Generaal" te komen.
Handgeschreven administratief register / grootboekpagina.
Dit document lijkt een afrekening te zijn van de zogenaamde "represailles" (hier gespeld als 'reprishalie'). In de context van de periode direct na de Tweede Wereldoorlog in Nederland, verwees dit vaak naar de heffingen of 'boetes' die de Duitse bezetter had opgelegd aan bepaalde beroepsgroepen of gemeenschappen, die na de oorlog geadministreerd of verrekend moesten worden. De lijst bevat opvallend veel namen die verbonden zijn aan de vissector (bijv. "Vischhandel", plaatsen als Volendam, IJmuiden, Enkhuizen en de naam "Vischschoonmaker"). Het lijkt hier te gaan om een overzicht van vishandelaren uit Noord-Holland en Amsterdam die een bepaald percentage van een 'hoofdsom' moesten betalen. De verhouding tussen de 'reprishalie' en de hoofdsom lijkt constant (ongeveer 0,6%). Enkele specifieke namen vallen op, zoals de familie Wijnschenk, een naam die veel voorkomt in de Joodse gemeenschap van Amsterdam, wat zou kunnen wijzen op de afwikkeling van geroofde of geblokkeerde tegoeden (beheerd door instanties zoals de LIRO).
Getypte lijst met namen, adressen en financiële bedragen.
* **Doel:** Het document lijkt een register te zijn van verschuldigde of betaalde registratiegelden. De kolom "Te betalen registratie" is exact 0,6% van de "Hoofdsom" (met afrondingen). * **Sectoren:** Er is een sterke nadruk op de vishandel ("Vischhandel"). Veel genoemde plaatsen zijn traditionele vissersdorpen of havensteden (Volendam, Spakenburg, Enkhuizen, IJmuiden, Den Helder). * **Geografie:** De focus ligt op Noord-Holland en de kuststeden rond het voormalige Zuiderzee-gebied, met uitschieters naar Amsterdam en Rotterdam. * **Financieel:** Het totaalbedrag aan kapitaal ("Hoofdsom") bedraagt bijna 50.000 gulden, waarover bijna 300 gulden aan registratiekosten wordt geheven.
Getypte administratieve namenlijst (mogelijk een leden- of distributieregister).
* **Inhoud:** De lijst bevat persoonsgegevens (naam, geboortedatum, adres) gesorteerd op een controlenummer met prefix 'BH'. De namen zijn gegroepeerd per achternaam (Schilder, Steur, Snoek, Tol, etc.). * **Geografie:** Het overgrote deel van de vermelde personen is woonachtig in Volendam. Onderaan de pagina staat één persoon (G. Ruurs) uit Monnickendam ('Mon'dam'). Typische Volendamse straatnamen zoals Zuideinde, Noordeinde en de Gouw zijn aanwezig. * **Terminologie:** Gebruik van 'Wijk'-aanduidingen naast straatnamen was gebruikelijk in de vroege 20e-eeuwse administratie. De kolommen '41/42' en '42/43' suggereren een jaarlijkse controle of betaling (bijv. contributie of distributierechten). * **Typografie:** Er is veelvuldig gebruik gemaakt van het herhalingsteken (") om 'Volendam' en de status in de jaarkolommen aan te geven.
Getypte brief/uitnodiging (waarschijnlijk een doorslag voor het archief).
* **Inhoud:** Het document is een formele uitnodiging voor een vergadering van de "Verdeelingscommissie". De vergadering vindt plaats op maandag 18 mei 1942 (slechts twee dagen na de datering van de brief) om 14:30 uur. * **Locatie:** De bijeenkomst vindt plaats aan de Jan van Galenstraat 14 te Amsterdam-West. Dit is de locatie van de Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center Amsterdam). * **Personen:** De lijst met genodigden bevat namen van personen die vermoedelijk betrokken waren bij de handel of distributie van goederen. Opvallend zijn de twee vertegenwoordigers uit Volendam (Koning en Tuyp), wat wijst op een regionale reikwijdte van deze commissie, mogelijk gerelateerd aan de visserij of agrarische sector. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de destijds gebruikelijke formele spelling (bijv. "den Voorzitter", "noodig ik U", "Verdeelingscommissie").
Brief (kopie/doorslag)
Deze brief dient ter bevestiging van de samenstelling van een nieuw ingestelde "Verdeelingscommissie", waarschijnlijk belast met de distributie of toewijzing van visproducten. De correspondentie vindt plaats tussen een overheidsdirecteur (mogelijk van de Rijksdienst voor de Voedselvoorziening of het Marktwezen) en de directeur van de Nederlandsche Visscherijcentrale (NVC). De commissie wordt geleid door twee ambtenaren van de verzendende dienst (A.H. de Haer en H.A. van Duinhoven), wat duidt op direct overheidstoezicht op de werkzaamheden. De lijst van leden bestaat uit zeven personen uit Amsterdam en drie uit Volendam. Opvallend is het gebruik van bijnamen tussen haakjes bij de Volendamse leden ("Puul" en "Tien"), een lokaal gebruik dat ook in officiële stukken uit die tijd voorkwam om personen te onderscheiden.
Handgeschreven lijst met namen en adressen.
Het document is een adressenlijst van acht personen in Amsterdam. Het handschrift is verzorgd en consistent, wat duidt op één auteur. Enkele specifieke kenmerken: * **Adressering:** De adressen beslaan verschillende stadsdelen (Centrum, West, Zuid, Oost). De toevoeging "I" bij Van Hogendorpstraat duidt op de eerste verdieping. * **Aliassen/Roepnamen:** Bij C. Meijer en J. Tuyp staan namen tussen haakjes ("Paul" en "Fien"). Dit kan wijzen op informele relaties of het gebruik van schuilnamen. * **Correcties:** Bij J. Tuyp is het adres "Zandpad 57" doorgestreept en vervangen door aanhalingstekens (ditto-tekens), wat aangeeft dat deze persoon (net als C. Koning daaronder) op hetzelfde adres als Meijer woonde (Valeriusstraat).
Brief (doorslag/typoscript).
* **Inhoud:** De brief is een beleefde afwijzing van een uitnodiging voor een jubileumfeest van de Volendamse visverkopersvereniging. De voorzitter en secretaris van de Amsterdamse Verdeelingscommissie kunnen niet aanwezig zijn vanwege drukke werkzaamheden. Ze sturen hun felicitaties schriftelijk. * **Toon:** Formeel en ambtelijk, maar met een persoonlijke en hoopvolle noot aan het einde. * **Bijzonderheden:** In de tekst valt de passage op: *"doch dan onder andere omstandigheden, bijvoorbeeld zonder verdeeling en zonder bonnen"*. Dit is een directe en kritische verwijzing naar de oorlogstijd en de schaarste (het distributiesysteem) waarin Nederland zich op dat moment bevond. Het drukt de hoop uit dat tegen de tijd van het 50-jarig jubileum de Duitse bezetting voorbij zal zijn. * **Fysieke staat:** Het betreft een doorslag op dun papier, waarbij de rechterkant van de tekst soms net buiten de marges van de typebak valt of vervaagt (zoals bij "overhandi gen" en "commissi").
Handgeschreven conceptbrief/kladnotitie.
* **Handschrift:** Een verzorgd maar vlot cursief handschrift, kenmerkend voor ambtelijke of zakelijke correspondentie uit de vroege 20e eeuw. * **Status:** Dit is een kladversie of concept. De instructie "heden typen" duidt erop dat deze tekst bedoeld was om op een typemachine uitgewerkt te worden voor verzending. * **Taal en Spelling:** Gebruik van de verouderde spelling (bijv. "vriendelijke uitnoodiging", "grooten spijt") en formele bewoordingen die passen bij een officiële felicitatie tussen bestuursorganen. * **Afkortingen:** "V’dam" wordt gebruikt voor Volendam; "A’dam" voor Amsterdam. "Verdeelingscom." staat vermoedelijk voor Verdeelingscomité, een term die vaak voorkwam in de context van voedsel- of goederendistributie.
Handgeschreven ambtelijke notitie / concept-antwoord.
* **Inhoud:** Het document betreft een administratieve correctie of verduidelijking over de namen van "aanvoerders" (waarschijnlijk visserijbedrijven die hun vangst aanlanden). Er wordt specifiek verwezen naar de aanvoer van garnalen. * **Correcties:** In de tekst is een regel doorgestreept waarin de firma J. Tuyp werd genoemd, maar de verwijzing naar Volendam bleef staan. Dit suggereert dat er onduidelijkheid was over de exacte tenaamstelling waaronder de opgaven (verslagen van vangsten of leveringen) verstuurd moesten worden. * **Sleutelpersonen/Bedrijven:** Er worden twee specifieke entiteiten genoemd: een firma in Volendam (geassocieerd met de naam Tuyp) en de firma M. A. Kolster in Den Helder.
Getypte namenlijst (doorslag of stencil) op gelinieerd papier.
* **Structuur:** De lijst is alfabetisch/thematisch geordend op achternaam (Schilder, Sier, Smit, Steur, Snoek, Tol, Tuip/Tuyp, Veerman, Zwarthoed). De codes "EM" en "BZ" in de eerste kolom duiden waarschijnlijk op verschillende categorieën of districten. * **Geografie:** Bijna alle personen zijn woonachtig in Volendam, getuige de straatnamen en de aanhalingstekens (") onder de plaatsnaam Volendam. De laatste vermelding betreft iemand uit Monnickendam (afgekort als Mon'dam). * **Inhoudelijke details:** Er is een opvallende variatie in spelling (Tuip vs. Tuyp). De kolommen rechts tonen kruisjes ("x") onder "41/42", wat wijst op een administratieve handeling (zoals de uitgifte van distributiekaarten, visvergunningen of tewerkstellingsregisters) in dat specifieke jaar. * **Status:** De lijst is een officieel administratief document, waarschijnlijk afkomstig uit een gemeentelijk archief of een oorlogsarchief (bijv. de administratie van de Voedselcommissaris of de tewerkstelling).
Handgeschreven administratieve notitie of kladlijst op karton/papier.
* **Administratief proces:** Het document fungeert als een register van aanvoer. Er wordt onderscheid gemaakt tussen "ongepelde" en "gepelde" garnalen. De term "acc" (mogelijk een afkorting voor *accord* of *geaccepteerd*) geeft aan dat de gewichten zijn gecontroleerd en goedgekeurd. * **Opmerkelijke vermeldingen:** De term "niet opgegeven" bij bepaalde data suggereert dat deze partijen later zijn ingeboekt of zonder voorafgaande melding zijn binnengekomen. * **Rekenkundig:** De totalen onder de strepen komen exact overeen met de som van de erboven genoemde gewichten (60+86=146; 70+30=100; 450+121=571). De losse notitie onderaan (151 kg) lijkt een nagekomen boeking voor Fa. Tuyp.
Concept-notulen van een vergadering.
Het document is een werkversie van notulen waarin een maatregel tegen fraude in de visdetailhandel wordt besproken. Het hoofddoel is het invoeren van een **persoonlijke afhaalplicht** voor toegewezen partijen vis en mosselen. Kernpunten uit de discussie: * **Bestrijding van 'knoeierijen':** Handelaren lieten hun vis ophalen door anderen terwijl zij zelf andere (neven)inkomsten genereerden. Dit ondermijnde het distributiesysteem. * **Uitzonderingen:** Er wordt nagedacht over praktische uitzonderingen voor personeel van winkeliers en voor zieke handelaren (mits voorzien van een doktersverklaring). * **Dilemma's:** De heer Lammers wijst op de complexiteit voor specifieke zaken, zoals de delicatessenzaak van de heer Frommé, wat aangeeft dat de maatregel de bedrijfsvoering van gespecialiseerde handelaren kon hinderen. * **Redactionele intentie:** De handgeschreven wijzigingen (zoals "een einde *wordt* gemaakt" in plaats van "geen einde *kan worden* gemaakt") tonen een verschuiving naar actievere en dwingendere taal.
Notities/Concept-notulen van een vergadering.
Dit document is een getypt concept van de notulen van een vergadering over de visdistributie in oorlogstijd. De kern van de problematiek die hier wordt beschreven, is administratieve chaos: de centrale autoriteit (Nederlandsche Visscherij Centrale) eiste dat de vis werd verdeeld op basis van verkoopcijfers uit 1939 en 1940. In de praktijk bleken de meeste Amsterdamse winkeliers deze cijfers niet te kunnen aanleveren, wat een eerlijke verdeling ("verdeellijsten") bemoeilijkte. Opvallend is de vermelding van "enkele en dubbele toewijzingen", wat wijst op een systeem van prioritering of schaalvergroting voor bepaalde handelaren. Daarnaast wordt er gesproken over "betere contrôle", een eufemisme voor het aanpakken van de zwarte handel of het niet naleven van de distributievoorschriften. De handgeschreven notitie "20 X vermenigvuldig" duidt erop dat dit concept is goedgekeurd om in meervoud te worden verspreid onder de commissieleden.
Administratief register / Distributielijst.
* **Kwantiteit:** Elke persoon op de lijst ontvangt in totaal 3000 bokkingen. Dit is een aanzienlijke hoeveelheid, wat erop wijst dat deze personen niet voor eigen gebruik handelden, maar optraden als distributeurs voor een straat, wijk of organisatie. * **Logistiek:** De verdeling vond plaats in twee tranches van 1400 en 1600 stuks. Opvallend is P. Triest (No. 436), die de tweede uitgifte op 22 april miste en zijn resterende deel op 23 april ontving. * **Geografie:** De achternamen (met name Tuyp, Tuyn en Veen) zijn zeer specifiek voor de regio Edam-Volendam. Dit, gecombineerd met de distributie van bokking, plaatst de bron vrijwel zeker in die regio. * **Administratief proces:** De lijst dient als een officieel ontvangstbewijs waarbij de ontvanger voor elke deeluitgifte een handtekening moest zetten.
Notities/Notulen van een vergadering.
Dit document verslaat een bureaucratische discussie over de aanscherping van distributieregels voor vis en mosselen. Het kernprobleem is dat kleinhandelaren (winkeliers) niet zelf op de vismarkt verschijnen om hun toegewezen voorraad op te halen, maar dit overlaten aan collega's of tussenpersonen. * **Handhaving en Controle:** De commissie wil fraude en "knoeierijen" (onregelmatigheden) tegengaan. Het feit dat sommige handelaren elders (Den Haag, Hilversum) andere bedrijven runnen en nooit op de markt verschijnen, wordt gezien als een ondermijning van het eerlijke verdeelsysteem. * **Uitzonderingsclausules:** Er wordt pragmatisch nagedacht over uitzonderingen: personeel sturen mag wel, en bij ziekte is een doktersverklaring nodig. Ook actieve handelaren die voor zaken naar de vishaven in IJmuiden moeten, krijgen respijt. * **Sfeer en Orde:** De heer Lammers merkt op dat de huidige situatie de "stemming op de Vischmarkt" bederft, wat duidt op onderlinge afgunst of chaos tijdens de distributie.
Getypt verslag van een commissievergadering (waarschijnlijk een distributie- of toewijzingscommissie voor de visdetailhandel).
* **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in een ambtelijke, zakelijke stijl met gebruik van de oude spelling (bijv. "visch", "zoodat", "hoogen"). * **Kernproblematiek:** De tekst illustreert de strikte regulering van de handel in de naoorlogse periode. Vergunningen en toewijzingen ("quota") werden verleend op basis van bewezen bedrijfsactiviteiten in de zogeheten "basisjaren" (vlak voor de oorlog). * **Sociaal-economische aspecten:** * **Schaarste:** Er is een tekort aan (gepelde) garnalen, waardoor handelaren creatieve verzoeken indienen om hun toewijzing te wijzigen. * **Generatiewissel:** Het geval Marinus toont de overgang van vader op zoon, waarbij de commissie de regels strikt interpreteert (geen eigen recht voor de zoon) maar uit menselijk/praktisch oogpunt (leeftijd vader) toch akkoord gaat. * **Controle:** De commissieleden (Van Zanten, Tuyp) treden op als feitenonderzoekers die beweringen van handelaren (zoals die van Koot over zijn assortiment van voor de oorlog) toetsen en weerleggen.
Handgeschreven notitie of lijst, mogelijk een bladzijde uit een rapport of kasboek (gezien de "(2" rechtsboven).
Het document lijkt een ambtelijke of bestuurlijke aantekening te zijn betreffende een ongelijkheid in de behandeling van handelaren. De kern van de tekst is een bezwaar: Volendammers ("V'dammers") zouden "te hoog zijn ingedeeld" vergeleken met Amsterdammers ("A'dammers"). Dit heeft waarschijnlijk betrekking op belastingklassen, marktgelden of vergunningsrechten. De schrijver stelt vast dat er negen specifieke Volendammer venters zijn die een "dubbele voetw." (waarschijnlijk *voetwagen*, een handkar voor de handel) hebben. Dit wordt als bewijs of toelichting voor de indeling aangevoerd. Opvallend is het gebruik van bijnamen achter de namen (zoals "Karremelk", "Stunt", "Mail", "Kranger", "Petje"). In Volendam was (en is) het gebruik van bijnamen essentieel om families met dezelfde achternaam en initialen van elkaar te onderscheiden. De jaartallen "1916" en "1915" bij de laatste namen kunnen duiden op het jaar van inschrijving of een specifiek dossiernummer.
Archieflijst-vermeldingen
Getypte namenlijst (doorslag of stencil) op gelinieerd papier.
| EM 84 | J. Tuyp | 6-12-91 | Zuideinde 57 " | x | |
Getypte namenlijst (doorslag of stencil) op gelinieerd papier.
| EM 86 | J. Tuyp | 23-3-15 | Zuideinde 119 " | x | |
Getypte administratieve namenlijst (mogelijk een leden- of distributieregister).
| BH 84 | J. Tuyp | 6-12-91 | Zuideinde 57 " | " | " |
Getypte administratieve namenlijst (mogelijk een leden- of distributieregister).
| BH 86 | J. Tuyp | 25-3-15 | Zuideinde 119 " | " | " |
Administratieve lijst
| EM 84 | J.Tuyp | 6-12-91 | Zuideinde 57 " | x | |
Administratieve lijst
| EM 85 | J.Tuyp | 23-3-15 | Zuideinde 119 " | x | |
Koopliedenlijsten
Uilenburg
Relevante Archieffragmenten
# TRANSCRIPTIE B. J. Kuyper, pl. Ten Katestraat
# TRANSCRIPTIE voor de moeite, en teeken Hoogachtend. Heer Koppelhof Alb Cuijpstraat 76. Tel. 21096. J.D. Traunsbergen Alb. Cuijpstraat 76 III Th. Cornwall Alb Cuypstr. 79 II Fred H de la Chambre sr Alb Cuijpstr 79 III M Rekers v d Tock Albert Cuypstraat 77 I h
# TRANSCRIPTIE Th. B. Sliphorst, Kattenburgerkade 26 B C. v. Zanten, Van Hogendorpstraat 223 I M. H. Böhne Maasstr. 96 J. Rienstra Leidseplein 10. Th. J. H. Frouws Adm. de Ruyterweg 41 C. Meijer (Paul) Valeriusstr. J. Tuyp (Fien) " ~~Zandpad 57~~ C. Koning "
# TRANSCRIPTIE J. F. Bockelman [onderstreept] pl 67. nieuwwijk
# TRANSCRIPTIE C. J. Tounis. Lindengracht 211 II J. van Velzen Weesperstraat 125 II M. v. Wijk Bellamystr. 22 III J. S. v. d. Zwaan Burg. Tellegenstr. 70 h