D. Heer

Handgeschreven brief (bladzijde 4).

* **Inhoud:** De schrijver uit zijn onvrede over de beperkte financiële steun die hij ontvangt (1 gulden per kind onder de 14 jaar). Hij refereert aan de *Zuiderzeesteunwet* en zijn persoonlijke situatie als "afgevloeide" visventer. Hij heeft geprobeerd via de Rijksdienst toestemming of een vergoeding te krijgen (op basis van artikel 13) om zijn beroep als visventer weer op te pakken, maar kreeg daar geen uitsluitsel over. * **Taal en spelling:** Het document bevat diverse archaïsche spellingen en grammaticale vormen die typerend zijn voor die tijd of het opleidingsniveau van de schrijver (bijv. "ingestelt", "afgevloeit", "vischvente"). De afkorting "W. E. D. Heer" staat waarschijnlijk voor "WelEdelgeboren Heer", een formele beleefdheidsvorm. * **Correcties:** Op de twintigste regel is een woord doorgehaald en vervangen door het woord "was", wat duidt op een poging tot nauwkeurige formulering tijdens het schrijven.

Handgeschreven brief of verklaring, vermoedelijk een afschrift of onderdeel van een dossier betreffende sociale steun.

* **Inhoud:** De schrijver klaagt over de beperkte hoogte van de Zuiderzeesteun (1 gulden per kind onder de 14). Hij beschrijft een gesprek met ambtenaren van de Rijksdienst over de mogelijkheid om, conform artikel 13 van de steunwet, weer een vaste "vischrente" (een soort pensioen of vergoeding voor vissers) te ontvangen. De ambtenaren konden hier echter geen besluit over nemen. * **Kernbegrippen:** * **Zuiderzeesteunwet:** Wetgeving om de sociaaleconomische gevolgen van de Afsluitdijk op te vangen. * **Vischrente:** Een specifieke uitkering voor vissers die hun beroep niet meer konden uitoefenen. * **W. E. D. Heer:** Waarschijnlijk een afkorting voor een beleefdheidsvorm zoals "Wel Edelgeboren Heer". * **Schrifttype:** Een vlot, enigszins onregelmatig cursief handschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw. Er is een correctie zichtbaar op regel 20.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De schrijver, A. Koning, legt zijn penibele financiële situatie uit. Hij is drie dagen weg geweest om vis te verkopen ("met visch ben weg geweest"), maar na aftrek van onkosten hield hij slechts 2 gulden over voor zijn gezin. Hierdoor komt hij 2 gulden tekort op zijn "steunnorm" (het absolute bestaansminimum uitgekeerd door de overheid) van 19 gulden. * **Kernvraag:** De schrijver is zijn vaste marktplaats kwijtgeraakt, naar eigen zeggen onverdiend. Hij smeekt de geadresseerde om bemiddeling zodat hij zijn standplaats terug kan krijgen om weer in zijn eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. * **Toon:** De brief is uiterst eerbiedig en nederig van toon ("nederig verzoek", "u dw. dienaar"). Dit was gebruikelijk in correspondentie tussen burgers en de overheid, zeker wanneer men afhankelijk was van sociale steun. * **Taalgebruik:** Er wordt gebruikgemaakt van de toenmalige spelling (bijv. "visch", "zoodat", "teeken"). De afkorting "W.E.D. Heer" staat voor WelEdelDienstbare Heer.

Handgeschreven brief (verzoekschrift/omstandighedenrapport).

* **Inhoud:** De schrijver, B. Koning, legt uit dat hij in drie dagen tijd weliswaar 4 gulden heeft omgezet met de verkoop van vis, maar dat er na aftrek van onkosten slechts 2 gulden overbleef voor zijn gezin. Hierdoor komt hij 2 gulden tekort ten opzichte van de geldende steunnorm van 19 gulden. Hij benadrukt zijn penibele gezinssituatie en het feit dat hij buiten zijn schuld zijn vaste staanplaats op de markt is kwijtgeraakt. Hij verzoekt de geadresseerde om bemiddeling om deze plek terug te krijgen. * **Taalgebruik:** Het document is geschreven in een eerbiedige, ietwat onderdanige stijl die kenmerkend is voor correspondentie van burgers aan de overheid in die tijd. De spelling bevat enkele archaïsche vormen en fouten (bijv. "beleeft dog nederig", "kunne", "mogelyk"), wat wijst op een schrijver die waarschijnlijk een beperkte formele opleiding genoot maar wel over een zekere mate van schriftelijke vaardigheid beschikte. * **Paleografie:** Het handschrift is een vlot, hellend cursief. Sommige woorden zijn aan het einde van de regel afgebroken met een koppelsteken (toe-stand, on-verdiend, nede-rig, over-wegen).

Handgeschreven brief (mogelijk een concept of een kopie voor eigen archief).

* **Inhoud:** De schrijver reageert op een afwijzing van 11 september 1939. Hem is blijkbaar een "erkenning" (waarschijnlijk een vergunning of officiële registratie als handelaar) geweigerd omdat hij niet bekend stond als "handelsman". De schrijver protesteert hiertegen door aan te voeren dat hij gedurende zeseneenhalf jaar onafgebroken een "groentenwijk" (een vaste route als straatverkoper van groenten) heeft geëxploiteerd voor eigen rekening ("voor mijn zelfs"). * **Taalgebruik:** De brief bevat diverse archaïsche en licht dialectische vormen die typerend zijn voor de lagere middenklasse in die tijd, zoals *"U brief"* (i.p.v. Uw brief), *"voor mijn zelfs"* (i.p.v. voor mijzelf) en het gebruik van *"heeft"* in de eerste persoon (*"indien ik nooit in de handel heeft gedaan"*). De zinsbouw met *"als dat"* is eveneens karakteristiek voor deze periode en sociale achtergrond. * **Toon:** De toon is formeel-respectvol maar dwingend. De schrijver probeert via logica de ontvanger te overtuigen: waarom zou hij in deze moeilijke tijden proberen zijn brood te verdienen in de handel als hij daar geen ervaring in had?

Brief (slotfragment).

* **Paleografie:** Het document is geschreven in een verzorgd, hellend cursief handschrift dat kenmerkend is voor het onderwijs in de late 19e en vroege 20e eeuw. * **Terminologie:** * "W.E.D. Heer": Afkorting voor *WelEdelgestrenge* of *WelEdelgeboren Heer*, een formele aanspreekvorm. * "u.d.w. dienaar": Afkorting voor *uw dienstwillige dienaar*, een standaard hoffelijkheidsformule aan het slot van een brief uit die periode. * "teeken ik": Een formele wijze om een brief af te sluiten, synoniem voor "verblijf ik". * **Inhoud:** De schrijver verontschuldigt zich voor een bepaalde situatie of handeling die voortkomt uit een "onzekere toestand". Het is een beleefdheidsformule waarbij de schrijver hoopt dat de ontvanger hem dit niet kwalijk neemt.

Brief (handgeschreven)

In dit schrijven verzoekt Mevrouw H. Deegen-de Lange om uitstel voor het innemen van haar marktplaats. De reden hiervoor is haar gezondheidstoestand, die het haar op dat moment onmogelijk maakt om te werken. Ter ondersteuning van haar verzoek kondigt zij de bijvoeging van een doktersverklaring aan, door haar aangeduid met de term "attes" (een destijds gangbare informele variant van attest). Het handschrift is verzorgd en de toon is beleefd en formeel. Er zijn enkele kleine grammaticale eigenaardigheden zichtbaar, zoals het ontbreken van een bezittelijke 'n' in "aan mij verzoek", wat kenmerkend kan zijn voor de spreektaal van die tijd of regio.

Handgeschreven brief (verzoekschrift/excuusbrief).

* **Inhoud:** De schrijver, H. M. Cornelisse, verzoekt om vergeving voor een incident dat heeft plaatsgevonden op de Centrale Markthallen (Marktcentrale) in Amsterdam. Het is niet duidelijk wat er precies is gebeurd, maar het was ernstig genoeg om de toegang tot de markt te ontzeggen of de marktpas in te nemen. De schrijver belooft beterschap en vraagt om "gratie" (genade) om weer aan het werk te kunnen. Er wordt specifiek gevraagd om teruggave van de toegangskaart of een duplicaat hiervan. * **Taal en Stijl:** De brief is geschreven in een zeer onderdanige en beleefde toon ("beleefd verzoek", "gratie", "Geachte Heer"). Er vallen enkele grammaticale eigenaardigheden op die typisch zijn voor die tijd of het sociaal-economische milieu van de schrijver, zoals het gebruik van "mijn" in plaats van "mij" ("...dat u mijn die gratie zou kunnen verstrekken"). * **Urgentie:** De laatste zin ("daar al drie dagen") suggereert dat de schrijver al drie dagen zonder werk of inkomsten zit door de ontzegging, wat de wanhoop van het verzoek onderstreept.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE Den Heer. Directeur v/h. Marktwezen Jan van Galenstraat Amsterdam (W.)

# TRANSCRIPTIE 1 23 November 5. den Heer Weth.v.d. Levensmiddelen. 81/10/2 M. A l h i e r .

# TRANSCRIPTIE 77/10/3M. 28 Maart 1944. SV. Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, A l h i e r. ===========

# TRANSCRIPTIE 8/1-42 . 10/1/42 AS Den Heer [Rode stempel: 21/1/41 CL] N. Beeren _____________ Gelieve te laten maken 1 meerpot, bij Wed. Zijlstra Nw. Heerengracht, voor J. Dam. Meyerplein. De meerpot ligt op de wal. Modelbriefje [?] A.W. Rijvoords ______...