M. Gootjes

Ambtelijke nota / intern adviesformulier.

Het document betreft de administratieve afhandeling van een verzoek tot assistentie op de Albert Cuypmarkt. De kern van de zaak is dat marktkraamhouder M. Gootjes toestemming vraagt om hulp te krijgen van E. Bonnier. Interessant is de nadrukkelijke toevoeging **"– niet vervangen –"**. Volgens de destijds geldende marktverordeningen moest een vergunninghouder in principe zelf op de markt aanwezig zijn om handel te drijven. Assistentie was onder voorwaarden toegestaan, maar men wilde voorkomen dat vergunningen feitelijk werden overgedragen of onderverhuurd zonder tussenkomst van de gemeente. De term **"tot wederopzegging"** geeft aan dat de toestemming niet permanent is en door de gemeente op elk moment kan worden ingetrokken. De ambtenaren (Th. v.d. Moerkerken en De Haan) geven een positief advies, waarna de administratie de opdracht krijgt een standaard "modelbriefje" naar de aanvrager te sturen.

Officiële brief/beschikking.

Dit document is een formele goedkeuring van een verzoek om assistentie op de markt. De heer M. Gootjes, een marktkoopman op de Albert Cuypmarkt, heeft toestemming gekregen om zich te laten bijstaan door de heer of mevrouw C. Bonnier (geboren op 19 april 1907). Een cruciaal detail in de tekst is de toevoeging **"niet vervangen"**. In deze periode was de marktregelgeving in Amsterdam zeer streng: een vergunninghouder was verplicht persoonlijk op de markt aanwezig te zijn. Het was verboden om de standplaats door iemand anders te laten exploiteren zonder uitdrukkelijke toestemming. Door de formulering "bijstaan - niet vervangen" stelt de directeur vast dat de heer Gootjes zelf aanwezig moet blijven en dat Bonnier slechts als hulp fungeert. De toestemming is verleend "tot wederopzegging", wat de gemeente de vrijheid gaf de regeling op elk moment te herzien.

Getypte namenlijst met adressen (mogelijk een distributie- of registratielijst).

* **Structuur:** Een alfabetische lijst (C t/m H) van personen, vaak met bijbehorende adressen. Sommige personen delen een adres, aangegeven door het weglaten van het adres bij de tweede naam of het gebruik van aanhalingstekens (ditto-tekens) onderaan bij de familie Harman. * **Notatie van verdiepingen:** Er wordt veelvuldig gebruik gemaakt van Romeinse cijfers in superscript (I, II, III) om de verdieping aan te duiden, evenals de toevoeging 'h' (huis) voor de begane grond (bijv. Gerard Doustraat 32h). * **Correcties:** Er is één duidelijke typefout/correctie waarbij "Friethuis" is doorgehaald en "Priessen" is toegevoegd. * **Handgeschreven toevoegingen:** De meest opvallende toevoeging is de tekst bij de familie Goudeket: *"Joden (staan op verdeellijst)"*. Ook de naam *(M. Gootjes)* is handgeschreven toegevoegd bij Ferdinand Bolstraat 34. * **Administratieve sporen:** Er is een vaag rond stempel zichtbaar in het midden van het papier, wat duidt op een officiële instantie (mogelijk de Gemeente Amsterdam of een Duitse bezettingsinstantie).

Getypte brief/uitnodiging (waarschijnlijk een doorslag voor het archief).

* **Inhoud:** Het document is een formele uitnodiging voor een vergadering van de "Verdeelingscommissie". De vergadering vindt plaats op maandag 18 mei 1942 (slechts twee dagen na de datering van de brief) om 14:30 uur. * **Locatie:** De bijeenkomst vindt plaats aan de Jan van Galenstraat 14 te Amsterdam-West. Dit is de locatie van de Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center Amsterdam). * **Personen:** De lijst met genodigden bevat namen van personen die vermoedelijk betrokken waren bij de handel of distributie van goederen. Opvallend zijn de twee vertegenwoordigers uit Volendam (Koning en Tuyp), wat wijst op een regionale reikwijdte van deze commissie, mogelijk gerelateerd aan de visserij of agrarische sector. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de destijds gebruikelijke formele spelling (bijv. "den Voorzitter", "noodig ik U", "Verdeelingscommissie").

Handgeschreven brief (fragment, pagina 2).

* **Paleografie:** Het document is geschreven in een vlot, modern cursief handschrift uit de midden-20e eeuw. Het is goed leesbaar. Opvallend is het gebruik van de 'lange s' achtige krul in sommige letters en de duidelijke afkorting van de namen. * **Linguïstiek:** De taal is formeel en ambtelijk ("voor de goede orde", "in overweging de onderhavige aangelegenheid"). De spelling "niet-joodsche" (met 'sch') is conform de spelling-De Vries en Te Winkel, die tot 1947 officieel was, maar past ook specifiek in de terminologie van de bezettingsjaren. * **Inhoud:** Het betreft een afronding van een onderzoek of correspondentie over een organisatie genaamd de "Mosselencombinatie". De schrijver benadrukt dat de leiding enkel uit "niet-joodsche personen" bestaat, wat in die tijd een cruciale juridische status was voor het voortbestaan van een onderneming.

Document

1. **Inhoud:** Het document is een officieel verslag van een incident van mondelinge belediging. Kl. Lammers, zelf een commissielid, legt een verklaring af bij zijn superieur (bureauchef Van Duinhoven). Hij getuigt dat Simon Marinus die ochtend M. Gootjes en andere leden van de Verdeelingscommissie heeft uitgescholden voor "zwervers" en Gootjes specifiek voor "pooier". 2. **Taal en Vorm:** Het rapport is opgesteld in de typische ambtelijke stijl van de jaren '40 ("Hedenmiddag", "ondergeteekende", "zakelijk verklaarde"). De beledigingen zijn tussen aanhalingstekens geplaatst om de letterlijke bewoordingen van de beschuldigde vast te leggen. 3. **Administratieve Verwerking:** De aantekening van de geboortedatum in de marge en het officiële nummer met stempel duiden op een zorgvuldige archivering. Dit rapport vormde waarschijnlijk de basis voor een verdere juridische procedure wegens belediging van een ambtenaar/functionaris in functie.

Getuigenverklaring / Rapport van wanorde.

* **Kern van het incident:** Het document beschrijft een geweldsincident op een Amsterdamse vismarkt. De aanleiding was onvrede over de "toewijzing" (waarschijnlijk de hoeveelheid vis die was toegewezen voor handel of consumptie). De verdachte, de 60-jarige Borgman, beschuldigde de commissie van verduistering en viel een commissielid fysiek aan. * **Maatregelen:** De controleur trad direct op door de distributiekaart van Borgman in te nemen en hem de toegang tot de markt te ontzeggen. Hij pleit bij zijn oversten voor een zware straf om toekomstige escalaties te voorkomen. * **Taalgebruik:** Het verslag is opgesteld in formeel, ambtelijk Nederlands ("hetgeen zoo hoog liep", "verduisterd te hebben"). Er staan enkele kleine typefouten in, zoals "personn" en "teegang". * **Fysieke staat:** De getypte tekst is duidelijk leesbaar op vergeeld papier. De handgeschreven instructie bovenin duidt op de administratieve afhandeling binnen de organisatie.

Getypte juridische verklaring/verzoekschrift (pagina 3).

Dit document is de derde pagina van een officieel verzoekschrift tot invrijheidstelling. De raadsman, Mr. H. van Krimpen, voert twee argumenten aan voor de vrijlating van zijn cliënt, Martinus Gootjes: 1. Er is onvoldoende bewijs voor de tenlastelegging en het "Bureau Doelenstraat" (het hoofdbureau van politie in Amsterdam) heeft besloten niet te vervolgen. 2. De verdachte zit al meer dan zes weken in voorlopige hechtenis, wat als disproportioneel wordt beschouwd gezien het gebrek aan bewijs. Onderaan de pagina wordt de echtheid van de handtekening van Gootjes bevestigd door de raadsman, met verwijzing naar zijn persoonsbewijsnummer. Het document is ondertekend voor "eensluidend afschrift" door een procureur, wat betekent dat dit een officieel gecertificeerde kopie is van het originele verzoek.

Handgeschreven kwitantie of bewijs van ontvangst.

Het document is een kort zakelijk briefje waarin de ontvangst van 290 bokkingen (gerookte haringen) wordt bevestigd. De goederen zijn geleverd door of via de brandweer van Amsterdam. De ondertekenaar, M. Gootjes, treedt hier op als ontvanger. Het handschrift is vlot en goed leesbaar. De vermelding van de brandweer als leverancier is opmerkelijk en duidt op een logistieke rol van deze overheidsdienst bij de voedselvoorziening.

Financieel exploitatie-overzicht (handgeschreven op gelinieerd papier).

Het document is een overzicht van de inkomsten en uitgaven van een collectief van mosselhandelaren (de "Mosselencombinatie") over het boekjaar 1942. Het geeft een helder inzicht in de bedrijfsvoering tijdens de bezettingsjaren: * **Omzet:** Er is een aanzienlijke omzet van bijna 140.000 gulden, wat duidt op een grootschalige handel. * **Kostenposten:** Naast de inkoop zijn de "Stortingen Marktwezen" de grootste kostenpost. Dit verwijst naar de verplichte afdrachten aan de marktmeester of het marktbestuur (waarschijnlijk van de Centrale Markthallen in Amsterdam). * **Winst:** De uiteindelijke nettowinst van f 5.441,32 wordt exact in vieren gedeeld onder de genoemde vennoten/deelnemers. * **Correcties:** Er is een kleine rekenfout of afrondingsverschil zichtbaar bij de nettowinst (eerst eindigend op ,59, daarna gecorrigeerd naar ,32 om aan te sluiten bij de verdeling van 4 x f 1.360,33).

Document

Dit document is een administratieve lijst voor de toewijzing van visquota. Gezien de vermelde hoeveelheden (veelal tussen de 20 en 50 kg) betreft het waarschijnlijk een lijst van visdelers, markthandelaren of winkeliers in plaats van individuele consumenten. De lijst is alfabetisch gesorteerd. Er zijn diverse wijzigingen zichtbaar die wijzen op een actief gebruik van het document: * **Vervallenverklaring:** De grote handgeschreven tekst geeft aan dat deze lijst per 25 november 1941 niet meer geldig was en is vervangen. * **Doorhalingen:** De familie Drieenhuizen is geschrapt. De bijgaande notitie verklaart dat zij hun vis "van buiten" betrekken volgens mededeling van de C.C.C.D. (Centrale Controle van de Crisis-Diensten). Dit wijst op een streng toezicht op de distributiekanalen. * **Toevoegingen:** Aan de linkerzijde zijn onderaan drie namen met de hand toegevoegd, mogelijk ondernemers die later aan het distributienetwerk werden toegevoegd.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

Getypte distributielijst met handgeschreven aantekeningen en correcties.

* **Doel:** Het document dient als registratie voor de toewijzing of distributie van aal (paling) aan handelaren of particulieren. Gezien de grote hoeveelheden (tot 50 kg per persoon) betreft het vermoedelijk een toewijzing aan visverkopers of winkeliers. * **Kwantiatieve gegevens:** De meest voorkomende toewijzing is 20 kg. De maximale toewijzing is 50 kg (o.a. Boekelman, Bommels, Botter-Jansen, De Groot, Huisman). * **Annotaties:** * Doorhalingen bij *A. Alessij Jr.* en de familie *Drieshuizen* duiden op annuleringen van de toewijzing. * Handgeschreven toevoegingen onderaan kolommen (*C. Biesenbeek ter Voort*, *J.J. Huisman*) wijzen op late inschrijvingen. * De toevoeging "in steun" bij *M.M. Gerber-Fransen* kan duiden op een sociale context of een specifieke regeling. * **Identificatie:** Namen als *Goudsketting* en *Elsas* zijn historisch vaak geassocieerd met de Joodse gemeenschap in Nederland. Vermeldingen van "P.C. Hooftstr." en "Middenweg" wijzen sterk in de richting van Amsterdam als locatie.

Getypte distributielijst met uitgebreide handgeschreven aantekeningen en berekeningen.

Dit document is een werklijst voor de distributie van aal (paling) en zoetwatervis. De vele handgeschreven correcties maken duidelijk dat dit een dynamisch document was: * **Controle:** De vinkjes (✓) duiden vermoedelijk op de daadwerkelijke ontvangst of uitgifte. * **Mutaties:** De term "afvoeren" en het doorhalen van namen wijzen op personen die van de lijst zijn geschrapt. * **Identificatie:** Bij veel voorkomende namen (zoals Van As of Gooyer) zijn adressen, bijnamen ("Fikkie") of patroniemen (Hzn., Tzn.) toegevoegd ter onderscheid. * **Notaties:** "m/r" lijkt te staan voor een correctie in de hoeveelheid (bijv. "moet recht" of een afkorting voor een herberekening). De opmerking "steun?" bij M.M. Gerber-Fransen suggereert een link met sociale steun of de Armenzorg. * **Lokaliteit:** De vermelding "Marken" en de namen van de families (veelal typisch Nederlands en Joods) plaatsen dit document in de regio Noord-Holland/Amsterdam.

Ambtelijk schrijven / memorie van toelichting.

* **Inhoud:** Het document betreft een rapportage over de aanvraag van een mosselentoewijzing door een visboer of kleinhandelaar genaamd J. Klapmuts. In 1942 kreeg hij het advies van een zekere heer Gootjes (van de mosselencombinatie) om te wachten tot het volgende seizoen. Klapmuts volgde dit advies op, maar diende bij aanvang van het seizoen 1942-1943 opnieuw een verzoek in. * **Vorm:** Het handschrift is een vlot, maar formeel cursief. Er wordt gebruikgemaakt van ambtelijke beleefdheidsvormen ("heb ik de eer"). * **Administratieve sporen:** De stempels duiden op een officiële archivering binnen een gemeentelijke of rijksdienst. Het nummer "L/6/16/1" en de jaarstempel "1944" suggereren dat deze zaak later (mogelijk in het kader van distributiecontrole of rechtsherstel) opnieuw is bekeken.

Handgeschreven ambtelijke notitie of intern memo op bruin papier.

De tekst betreft een administratieve kwestie rondom de distributie van mosselen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een zekere "Klapmuts" (mogelijk een achternaam of een bedrijfsnaam) claimt recht te hebben op een toewijzing op basis van verstrekkingen in eerdere jaren (seizoen 41-42). De heer M. Gootjes treedt op als getuige om dit te bevestigen. Opvallend is het tweede deel van de notitie, waarin de ambtenaar een sceptische toon aanslaat. Hij twijfelt openlijk aan de waarachtigheid van de claim en trekt een literaire vergelijking met de sprookjes van Hans Christian Andersen om de absurditeit of de vermeende onwaarschijnlijkheid van het verhaal te benadrukken. Er wordt een afweging gemaakt tussen "belooning" (het toewijzen van extra rantsoenen) en "straf" (het onthouden daarvan als het verhaal een verzinsel blijkt). De uiteindelijke aanbeveling is om de getuige (Gootjes) eerst nader te horen.

# TRANSCRIPTIE *Extra* [handgeschreven] den Heer P.Gootjes, Ceintuurbaan 194 III, <u>Amsterdam-Zuid.</u> Wyk 22. 25/148/2 M 2 Augustus 1940. My is gerapporteerd, dat U zich op Woensdag 31 Juli jl. op de markt aan de Albert Cuypstraat hebt laten assisteeren zonder dat U daartoe toestemming is verleend, terwyl U bovendien onbehoorlyk is opgetreden tegenover den marktambtenaar, die U op Uw overtre...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijke brief/rapportage. * **Datum:** 6 augustus 1940. * **Kenmerk:** VP/HG. / 25/148/4 H. * **Onderwerp:** Voorstel tot uitsluiting van de markten voor marktkoopman P. Gootjes wegens ernstig wangedrag. * **Betrokken personen:** P. Gootjes (marktkoopman), J.J.M. Bekkering (controleur), De Directeur (afzender), de Wethouder voor de Levensmiddelen ...

# TRANSCRIPTIE VP/HG. *extra* den Heer P.Gootjes, Ceintuurbaan 194 III, Amsterdam-Zuid. Wijk 22. 25/148/3 M. 5 Augustus 1940. In verband met het feit, dat U zich op 3 Augustus jl op de markt Albert Cuypstraat heeft schuldig gemaakt aan ernstig wangedrag jegens een op voornoemde markt dienstdoenden ambtenaar, heb ik U, ingevolge artikel 39 lid 1 van het Regle- ment op de Markten gestraft met o...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Afschrift van een getypte brief/verzoekschrift. * **Datum:** 20 augustus 1940. * **Referentienummers:** No. 25/148/7 M.1940 23/8; No. 738 L.M.1940. * **Afzender:** P. Gootjes. * **Geadresseerde:** "Weledele Heeren" (vermoedelijk een tuchtcommissie, marktautoriteit of gemeentebestuur). * **Taal:** Nederlands (vooroorlogse spelling).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven verzoekschrift. * **Datum:** 3 oktober 1939. * **Afzender:** M. Gootjes, wonende aan de Ferdinand Bolstraat 34 III, Amsterdam. * **Geadresseerde:** "WelEd: Gestrengen Heer" (waarschijnlijk een ambtenaar van de Marktwezen-afdeling van de gemeente Amsterdam). * **Onderwerp:** Verzoek voor het aanstellen van een assistent voor een marktst...