Getypte verordening of mededeling betreffende markttijden, met handgeschreven kanttekeningen. Circa september 1940 (gebaseerd op de tekstverwijzing naar 2 september 1940). [Getypte tekst]

Blijkens het Algemeen Handelsblad van 2 September 1940 (Avondblad bladzijde 2) kan worden aangenomen, dat de Zomertijd omstreeks 15 October zal eindigen.

Vanaf het tijdstip, dat de Wintertijd wordt ingevoerd, moeten ook op andere dagen dan des Zaterdags, de markten eerder dan voorgeschreven, worden ontruimd (tot en met 15 November is de officieele tijd: 18 uur; van 16 November tot en met Februari: 17 uur). De markt moet voortaan worden ontruimd op het officieele uur van zonsondergang dat hieronder per week is gefixeerd op het gemiddelde; met dien verstande, dat de markten op werkdagen behalve Zaterdag van 15 November tot Maart om 17 uur ontruimd moeten zijn als het uur van zonsondergang later valt.

Aannemende invoering Wintertijd op 15 October 1940 moeten de markten eindigen:

[Handgeschreven tekst in linker marge]

T.m. 15 Nov. officieel sluiten om 6 uur, dus van 15 Oct. tot 15 Nov. ook op werkdagen (beh. Zat.) ± 1/2 à 1 uur eerder ophouden.

Na 15 Nov. officieel sluiten om 5 uur, dus van 15 Nov. tot 18 Jan. ook op werkdagen hoogstens 1/2 uur eerder ophouden dan 5 uur.

[Handgeschreven tekst in rechter marge en bij tabel]

• (bij 14 sept): ± 8 min
• (bij 21 sept - 12 oct): Zaterdagen tot 15 Oct.
• (bij 12 oct): ± 7 min.
• (bij 15 oct - 16 nov): Ook op Ma. t/m Vr. 1/2 - 1 uur eerder ophouden. 4 à 6 min.
• (bij 18 nov - 18 jan): Hoogstens 1/2 uur eerder ophouden dan 5 uur.
• (bij 25 jan): ± 5 min (bij 1 feb)
• (bij 8 feb): ± 6 min.
• (bij 8 mrt): ± 7 min. Dit document is een administratieve instructie die de sluitingstijden van markten regelt tijdens de herfst en winter van 1940-1941. De kern van de instructie is de koppeling van marktsluiting aan de zonsondergang.

De getypte tekst stelt de algemene regel vast: markten moeten sluiten op het "officieele uur van zonsondergang". Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de "officieele sluitingstijd" (18:00 uur tot medio november, daarna 17:00 uur) en de feitelijke sluitingstijd op basis van het daglicht. De handgeschreven aantekeningen zijn essentieel omdat ze de praktische consequenties berekenen: ze geven aan hoeveel eerder de marktkooplieden hun stalletjes moeten afbreken ten opzichte van de standaard sluitingstijden (bijvoorbeeld "1/2 à 1 uur eerder ophouden").

Opvallend is de precisie van de tabel, die per week een gemiddelde tijd voor zonsondergang geeft, wat duidt op een strikte handhaving van de openbare orde en verduisteringsvoorschriften. Dit document stamt uit de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De verwijzing naar het Algemeen Handelsblad van 2 september 1940 plaatst het direct in deze context.

De bezetter voerde ingrijpende wijzigingen door in de tijdmeting. Nederland moest overstappen van de "Amsterdamse Tijd" naar de "Midden-Europese Tijd" (Berlijnse tijd), wat een verschil van veertig minuten betekende. Bovendien werd de zomertijd door de Duitsers in 1940 voor het eerst sinds jaren weer grootschalig toegepast en gereguleerd.

De noodzaak om markten bij zonsondergang te sluiten was direct verbonden met de verduisteringsvoorschriften (Lichtschutz). Om geallieerde piloten geen navigatiepunten te bieden, moest elk kunstlicht na zonsondergang strikt worden afgeschermd. Omdat openluchtmarkten niet effectief verlicht konden worden zonder lichtuitstraling naar boven, was volledige ontruiming vóór de inval van de duisternis verplicht. De handgeschreven berekeningen in de marge laten zien hoe de lokale bureaucratie worstelde om deze astronomische gegevens te vertalen naar werkbare instructies voor de marktmeesters en kooplieden.