Ambtsbrief / Dienstbrief. 11 september 1940. De Directeur (vermoedelijk van de Marktdienst). Handgeschreven aantekening bovenaan: extra

20/31/3 M.
vP/HG.

11 September 1940.

Vroeger eindigen der
markten in verband met
verduistering.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Ten vervolge op mijn rapport d.d. 12 Augustus jl. (No. 20/31/2 M.) heb ik de eer U te berichten, dat ik de aangelegenheid van het vroeger eindigen van dag- en weekmarkten in verband met verduisteringsmaatregelen, aan de orde heb gesteld in een op 10 dezer gehouden vergadering van de Commissie van Advies voor de Markten. De Commissie heeft zich eenstemmig vereenigd met het voorstel, dat de markten in elk geval door de kooplieden moeten zijn ontruimd een half uur voor het tijdstip van zonsondergang; zulks is noodig, om de kramenverhuurders gelegenheid te geven nog bij daglicht de kramen van de markt te kunnen verwijderen en opbergen. De Commissie verzoekt wekelijks een communiqué in de pers te doen plaatsen, waarbij bekend wordt gemaakt, om hoe laat de kooplieden in de aanstaande week de markt moeten hebben ontruimd. Voor elke week worde één tijdstip vastgesteld en wel dat, hetwelk ligt een half uur vóór zonsondergang van den Zaterdag (dus van den laatsten dag) der bedoelde week.

Voor de eerstvolgende vier weken zal deze aangelegenheid uiteraard alleen belang hebben voor den Zaterdag, aangezien op de andere werkdagen de markten officieel om 18 uur moeten eindigen en het uur van zonsondergang nog na 18.30 uur ligt.

Ik heb daarom de eer U beleefd te verzoeken wel te willen bevorderen, dat, het navolgende communiqué van Burgemeester en Wethouders nog deze week in de pers wordt opgenomen:

In verband met de verduisteringsmaatregelen moeten de kooplieden hun plaatsen op de markten voortaan uiterlijk een half uur vóór zonsondergang hebben ontruimd. Op Zaterdag 14 September a.s. is dit tijdstip voor de kooplieden: 19.25 uur.

Ik zal U voortaan wekelijks tijdig een concept-communiqué als bovenbedoeld doen toekomen.

De Directeur, Dit document betreft een ambtelijke correspondentie over de praktische gevolgen van de verduisteringsvoorschriften tijdens de vroege fase van de Duitse bezetting in Nederland. De kern van het voorstel is om markten dwingend te laten sluiten en ontruimen een half uur vóór zonsondergang.

Opmerkelijk is de pragmatische insteek:
1. Veiligheid en logistiek: De vervroegde sluiting is noodzakelijk zodat kramenverhuurders hun materiaal nog bij daglicht kunnen opruimen. Dit voorkomt dat er tijdens de verplichte verduistering gewerkt moet worden, wat ofwel gevaarlijk zou zijn in het donker, ofwel strijdig met de regels als er kunstlicht gebruikt zou worden.
2. Communicatie: Er wordt voorgesteld om wekelijks via de kranten ("de pers") de specifieke sluitingstijd voor die week te communiceren aan de kooplieden en het publiek, aangezien de zon elke dag eerder ondergaat in de herfst.
3. Berekening: Voor de komende periode geldt de maatregel vooral voor de zaterdagen, omdat op doordeweekse dagen de reguliere sluitingstijd van 18:00 uur voorlopig nog vóór de kritieke grens van een half uur voor zonsondergang valt. In september 1940 was Nederland enkele maanden bezet door Nazi-Duitsland. Een van de meest ingrijpende maatregelen voor het dagelijks leven was de 'verduistering'. Om geallieerde piloten te beletten zich te oriënteren op het licht van steden, moest vanaf zonsondergang elk straaltje licht naar buiten worden afgeschermd.

De "Wethouder voor de Levensmiddelen" speelde een cruciale rol in de stadsorganisatie, aangezien de voedselvoorziening en distributie (waaronder de markten) direct onder zijn beheer vielen. Dit document laat zien hoe de bureaucratie zich razendsnel aanpaste aan de nieuwe realiteit van de bezetting door dagelijkse civiele activiteiten zoals marktverkoop te synchroniseren met de militaire verduisteringsvoorschriften.