Concept-brief/ambtelijke nota. 7 september 1939. [Linksboven in rood en zwart:]
Concept
No 8A/86/4
Vervanging van gemobiliseerd personeel.

[Rechtsboven:]
A’dam 7 September 1939.
W.v.U. [paraaf]
8/9 '39 [stempel/aantekening]

Naar aanleiding van Uw missive d.d. 1 dezer heb ik de eer U in bijlage dezes een lijst te doen toekomen van de ambtenaren van het Marktwezen, die zijn gemobiliseerd.

De daarop voorkomende markttoezichter en de beide controleurs behoeven voorloopig niet te worden vervangen; zij deden dienst op de G.M. (de markttoezichter tevens in algemeenen dienst werkzaam) en hun taak kan voorloopig door andere ambtenaren worden waargenomen; zou over eenigen tijd blijken, dat dit tot moeilijkheden leidt dan zal ik U terzake nader rapporteeren.

De hoofdklerk van Duinhoven en de bureel-ambtenaar De Vries zijn beiden werkzaam bij de administratie v.h. hoofdkantoor. Hun werk wordt zooveel mogelijk waargenomen door andere administratieve ambtenaren, waarbij met name een schrijver, die tot hiertoe als eerste typist optrad, thans met de boekhouding is belast.

Deze werkwijze kan voorloopig worden toegepast. Doch ook dienaangaande behoud ik mij voor, U nadere voorstellen te doen, als zou blijken, dat de personeelsbezetting ten eenenmale ontoereikend wordt.

Alleen is het noodig dat thans een typist wordt aangesteld, ter vervanging van den schrijver, die bij de boekhouding werkzaam is.

Ik verzoek U mitsdien beleefd goed te vinden, dat ik, door bemiddeling van de Gemeente Arbeidsbeurs, een jeugdige typist op arbeidscontract in dienst neem. Uiteraard mist een werkman uit de G.A.B. [of G.A.K.] of een “kleine zelfstandige” de voor type-werk vereischte geschiktheid. Bij informatie bij het Korps Vrouwelijke Vrijwilligers werd meegedeeld, dat deze alleen in tijdelijke noodgevallen hulp verleenen en niet wanneer het een vrij langdurige vervanging van ambtenaren betreft. Dit document is een kladversie (concept) van een ambtelijke correspondentie binnen de gemeente Amsterdam. De tekst legt bloot hoe de afdeling Marktwezen kampt met de eerste gevolgen van de mobilisatie.

Kernpunten uit de analyse:
1. Personeelstekort: Meerdere functionarissen (een markttoezichter, twee controleurs, een hoofdklerk en een bureel-ambtenaar) zijn opgeroepen voor militaire dienst.
2. Interne schuifoperatie: De afdeling probeert het werk op te vangen door taken te herverdelen. Een opvallend detail is de 'schrijver' die voorheen typist was, maar nu door het vertrek van anderen de boekhouding moet doen.
3. De behoefte: Er ontstaat een knelpunt bij het typewerk. De schrijver kan dit niet langer doen naast de boekhouding.
4. Afgewezen alternatieven: De schrijver van het stuk motiveert waarom specifieke groepen niet geschikt zijn:
* Mannen van de Arbeidsbeurs (werklieden of kleine zelfstandigen) missen de typ-vaardigheid.
* Het Korps Vrouwelijke Vrijwilligers (KVV) is gepolst, maar zij zijn er alleen voor kortstondige noodhulp, niet voor langdurige vervanging van ambtenaren.
5. Oplossing: Er wordt toestemming gevraagd om een "jeugdige typist" op contractbasis aan te nemen via de Gemeente Arbeidsbeurs. De datum, 7 september 1939, is cruciaal. De algemene mobilisatie van het Nederlandse leger was op 28 augustus 1939 afgekondigd, enkele dagen voordat nazi-Duitsland Polen binnenviel (1 september) en de Tweede Wereldoorlog uitbrak.

Dit document is een directe weerspiegeling van de administratieve chaos en aanpassingsdrang die de mobilisatie teweegbracht in de civiele maatschappij. Tienduizenden mannen moesten hun burgerberoep plotseling verlaten voor de kazernes en linies (zoals de Grebbelinie of de Stelling van Amsterdam). Gemeentelijke diensten zoals het Marktwezen moesten onmiddellijk reorganiseren om de publieke dienstverlening en voedseldistributie draaiende te houden. De verwijzing naar het Korps Vrouwelijke Vrijwilligers (opgericht in 1938) toont aan dat men al vroeg zocht naar alternatieve inzet van vrouwen in functies die traditioneel door mannen werden bekleed.