Getypte ambtelijke brief/rapportage met statistische gegevens. 15 december (jaar niet expliciet vermeld, maar af te leiden als 1944 op basis van de context). Vermoedelijk een ambtenaar of afdelingshoofd van de gemeente Amsterdam (gezien de referentie 72/67/3). 1 15 December 9.
72/67/3 den Heer Wethouder voor de
Amsterdam. Levensmiddelen,

in de wijken Zuid en Oost van 17 September tot 30 September jl.;
in de wijk West van 2 October tot 14 October jl.;
in de wijk Centrum van 26 November tot 2 December jl.;
in de wijk Noord in den loop der maanden October en November
jl. Een viertal "bedieners van vaste klanten" die in twee
wijken werden aangetroffen werden dubbel geteld: bij de vast-
stelling van het totale aantal werd daarmede rekening gehou-
den.
Op bijgaande staten is het resultaat van het boven-
bedoelde onderzoek verwerkt. Daaruit blijkt, dat het aantal
"bedieners van vaste klanten" bedraagt van het aantal venters,
(de houders van opkoopersvergunningen niet medegerekend,
omdat daarbij uiteraard geen bedienen van vaste klanten kan
voorkomen):
in de wijk Oost ± 9 %
in de wijk West ± 6 %
in de wijk Zuid ± 12 %
in de wijk Centrum ± 7 %
in de wijk Noord ± 38 %
totaal in de geheele stad ± 11½ %
Bij de berekening van dit percentage is geen rekening
gehouden met 359 venters, die op 1 Juni jl. een vergunning
hadden voor de geheele stad.
Het is moeilijk een verklaring te vinden voor het
buitengewoon hooge percentage der wijk Noord. Ik vraag mij
af, of door verbetering der contrôle in deze eenigszins afge-
legen wijk niet zou kunnen blijken, dat een aantal "bedieners
van vaste klanten" in werkelijkheid venten en dus in het
bezit eener ventvergunning behooren te zijn. Ik heb opdracht
gegeven om, voor zoo ver daartoe personeel beschikbaar is, de
contrôle op de naleving der ventverordening, speciaal in de
wijk Noord te verscherpen. Wellicht vindt U hierin aanleiding
ook een daartoe strekkend verzoek te richten tot den Hoofd-
commissaris van Politie.
Uiteraard zijn de verkregen cijfers niet absoluut
juist. Zij geven slechts een beeld van den toestand in de
najaarsmaanden van dit jaar, waarin het onderzoek is verricht. * Taalgebruik: Het document is geschreven in de destijds gebruikelijke formele ambtelijke stijl met de spelling-Marchant (bijv. "geheele", "hooge", "eener", "contrôle").
* Structuur: De tekst begint met een tijdsplanning van het verrichte onderzoek per wijk, gevolgd door de statistische resultaten en een beleidsmatige interpretatie daarvan.
* Kernpunt: De schrijver signaleert een significante afwijking in Amsterdam-Noord, waar 38% van de gecontroleerden als "bediener van vaste klanten" wordt aangemerkt, tegenover een stedelijk gemiddelde van 11,5%.
* Interpretatie: De afzender vermoedt dat in Amsterdam-Noord illegale straathandel (venten zonder vergunning) plaatsvindt onder de dekmantel van bezorging aan vaste klanten. Er wordt aangedrongen op strengere handhaving van de ventverordening in samenwerking met de politie. Dit document stamt uit de periode van de Tweede Wereldoorlog, zeer waarschijnlijk het najaar van 1944 (de Hongerwinter). In deze periode was de voedselvoorziening in Amsterdam kritiek. De "Wethouder voor de Levensmiddelen" speelde een centrale rol in de distributie van schaarse goederen.

Er bestond een juridisch onderscheid tussen "venters" (die goederen op straat aanboden aan passanten) en "bedieners van vaste klanten" (zoals melkboeren of bakkers die aan huis bezorgden). Voor beide groepen golden strikte vergunningen en regels. De schaarste leidde tot een bloeiende informele economie en zwarte handel.

De opmerking over de "enigszins afgelegen wijk" Noord is historisch interessant; voor de bouw van de IJ-tunnel was dit stadsdeel fysiek sterk gescheiden van de rest van de stad, wat toezicht bemoeilijkte. Het document illustreert de poging van het gemeentebestuur om zelfs in tijden van extreme crisis de bureaucratische controle over de handel en distributie te behouden.