Handgeschreven ambtelijke notitie/memo.
Origineel
Handgeschreven ambtelijke notitie/memo. [Linksboven, handgeschreven:]
van de Hoff Maatstaf
aan off. Blinhuid?
[Onderstreept:]
Berichten:
Commissie van toezicht: aan wij
hist. f. Alh. niet meer te leveren
dan voor die tijd.
tusschen glas,
Geheele oplossing pas mogelijk
indien verboden in andere zaken
te koopen & voorwaarde,
dat aan weinig dat voorschrift
niet op een of andere wijze
wordt ontdoken.
[Pijl naar beneden]
Maar als men dat doet, dan verliezen de
Christenzaken hun joodsche clientèle &
dupeeren ze hun daarmee vooral den handel
all. aardappelen
[Linkermarge, verticale stempel:]
Deutsches Generalkonsulat
[Rechtsboven, handgeschreven adressering:]
Aan den Beauftragte
des R.K. für
die Stadt G’da
zu Händen des
Wirtschaftsreferents
Alois Gombault.
[Rechtsmidden, diagonale notitie in rood potlood:]
Lijst
geliquideerde
joodsche zaken
--- Dit document is een interne ambtelijke notitie die de economische complexiteit van de vroege bezettingsjaren in Nederland illustreert. Het centrale thema is de spanning tussen de ideologische wens van de bezetter om Joden uit het economische leven te weren ("Entjudung") en de praktische economische belangen van niet-Joodse ("Christen") ondernemers.
De tekst binnen de rode haak bespreekt de moeilijkheid van het handhaven van leveringsbeperkingen. Er wordt gesteld dat een "geheele oplossing" alleen mogelijk is als het Joden verboden wordt om bij ándere zaken te kopen, om ontwijking van de regels te voorkomen.
Echter, de cruciale observatie staat onder de pijl: de auteur merkt op dat als dergelijke strikte maatregelen worden doorgevoerd, de "Christenzaken" hun Joodse klantenkring verliezen. Dit wordt gezien als een nadeel voor de handel, specifiek genoemd wordt de handel in aardappelen. Dit toont aan dat lokale ondernemers, ondanks de bezetting, aanvankelijk aarzelden om mee te werken aan de volledige segregatie omdat het hun eigen omzet schaadde.
De rode aantekening "Lijst geliquideerde joodsche zaken" suggereert dat dit memo werd toegevoegd aan een dossier over de gedwongen sluiting of overname van Joodse bedrijven.
--- Het document moet geplaatst worden in de context van de economische "Arisering" van Nederland onder het Reichskommissariat Niederlande.
- De Adressering: De notitie is gericht aan de Beauftragte van de Rijkscommissaris (R.K., Arthur Seyss-Inquart) voor de stad Gouda (G’da). De genoemde Alois Gombault was inderdaad de Wirtschaftsreferent (economisch adviseur) in die regio.
- De Stempel: De stempel van het Deutsches Generalkonsulat duidt erop dat dit document ofwel afkomstig is van, of verwerkt is door de diplomatieke vertegenwoordiging van nazi-Duitsland in Nederland (meestal gevestigd in Amsterdam of Den Haag).
- Economische Impact: In de eerste jaren van de bezetting probeerde de bezetter de Joodse bevolking stapsgewijs te isoleren. Voor veel Nederlandse winkeliers en handelaren betekende dit het verlies van een substantieel deel van hun klantenbestand. De tekst weerspiegelt de pragmatische (en vaak opportunistische) zorgen van die tijd: men maakte zich minder zorgen over het lot van de Joodse medeburgers dan over het verlies aan inkomsten voor de eigen "Christenzaken". De vermelding van aardappelen is specifiek interessant, daar dit een essentieel volksvoedsel was waarvan de handel streng gereguleerd werd tijdens de oorlogsjaren.