Getypte brief met handgeschreven kanttekening. 12 december 1941. MARKTWEZEN-AMSTERDAM.

AMSTERDAM, 12 December 1941.
Jan van Galenstraat 14.

AAN

No. 46A/51/6 M

In verband met de ariseeringsplannen voor de Vischmarkt
alhier, heb ik de eer U in bylage dezes te doen toekomen aan-
vragen voor inlichtingen uit het Bevolkingsregister ten name van
koopers op die markt, met beleefd verzoek te doen nagaan wie van
hen als Jood in den zin der Verordening No. 4/1940 van den Ryks-
commissaris moeten worden aangemerkt.

Het voor deze inlichtingen verschuldigde bedrag werd heden
aan U overgemaakt.

De Directeur,

[Handgeschreven aantekening onderaan:]
Bevolkingsbriefjes van diverse
gemeente betaald ontvangen en
doorgezonden naar Insp. V. d. M.
op Vischmarkt. 9/1 ’42 * Doel van de brief: De directeur van het Amsterdamse Marktwezen verzoekt het Bevolkingsregister om de afkomst van handelaren ("koopers") op de vismarkt te controleren. Het doel is om vast te stellen wie van hen volgens de nazistische rassenwetten als 'Jood' wordt beschouwd.
* Juridisch kader: Er wordt expliciet verwezen naar Verordening No. 4/1940 van Rijkscommissaris Seyss-Inquart. Deze verordening verplichtte ondernemingen tot registratie en bevatte de definitie van wat een 'Joodse onderneming' was, gebaseerd op de afkomst van de eigenaren of leidinggevenden.
* Terminologie: De term "ariseeringsplannen" (arisering) verwijst naar het proces waarbij Joodse burgers uit het economische leven werden verdreven en hun bezit of standplaatsen werden overgedragen aan niet-Joden ('Ariërs').
* Bureaucratie: De brief illustreert de kille, ambtelijke efficiëntie waarmee de uitsluiting van Joden werd georganiseerd. Er wordt zelfs melding gemaakt van de betaling voor deze inlichtingen ("verschuldigde bedrag"). De handgeschreven nota van 9 januari 1942 bevestigt dat de informatie is verwerkt en is doorgezonden naar de Inspecteur van de Markt (Insp. V. d. M.). Deze brief dateert uit een periode (eind 1941) waarin de uitsluiting van Joden uit de Nederlandse samenleving in een versnelling raakte. Na de registratieplicht moesten Joodse ondernemers hun bedrijven aanmelden, waarna de "arisering" volgde: onteigening of gedwongen verkoop.

Het Marktwezen-Amsterdam speelde hierin een actieve rol door de Joodse handelaren op de diverse markten (zoals de Vischmarkt en de markten in de Jan van Galenstraat) te identificeren en vervolgens hun vergunningen in te trekken. Dit document is een direct bewijs van de medewerking van gemeentelijke instanties aan de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen van de bezetter. De Vischmarkt waarover gesproken wordt, bevond zich destijds aan de De Lairessestraat (voorheen op het Waterlooplein).