Ambtsverslag / Rapport. Een Controleur van het Marktwezen Amsterdam (ondertekend door A. Eelthuis). R A P P O R T

In verband met een kwestie tusschen kooper A.H.C.M. van der Pas en diens
knecht H. Stikkelorum, heeft ondergeteekende controleur een onderzoek in-
gesteld, waarbij hem het volgende is gebleken.
Van der Pas is tijdens de mobilisatie in militairen dienst geweest in w
welke tijd zijn knecht de zaken voor hem heeft waargenomen, en tezamen
met de vrouw van Van der Pas diens groentenzaak in de Leeuwerikstraat
heeft beheerd. Van der Pas heeft toen aan Stikkelorum beloofd, dat hij hem
na zijn ontslag uit den dienst een gedeelte van zijn wijk in Noord zou
overdoen en hem hiervoor van aardappelen groenten en fruit zou voorzien
Op deze wijze kreeg Stikkelorum inderdaad een wijk van ongeveer 40 klan-
ten. Toen echter de regeling in de kleinhandel van aardappelen werd inge
voerd, kon Van der Pas nadat zijn toewijzing van 29 mud tot 19 mud aard-
appelen was terug gebracht, Stikkelorum niet meer van aardappelen voorzien
Om nu toch in het bezit van aardappelen te komen, heeft Stikkelorum op
op Donderdag 3 April kans gezien het boekje van Centraal Belang van Van
der Pas in zijn bezit te krijgen en heeft hierop 9 mud aardappelen ge-
haald van de losplaats aan de Brouwersgracht. Daarna heeft hij het boekje
weggeworpen. Toen van der Pas, die hiervan niets afwist bij Centraal
Belang mededeelde, dat hij zijn boekje verloren was en daarom om een nieuw
verzocht, kwam hetgeen Stikkelorum had gedaan uit en werd vermoed, dat
Van der Pas hierin mede de hand had gehad, om zoodoende meer aardappelen
te kunnen krijgen, dan hem was toegewezen. Het door van der Pas vermiste
boekje is later echter door een buitenstaander terug gevonden en bij
Centraal Belang gedeponeerd. Aan van der Pas is toen een nieuw boekje uit
gereikt. Van der Pas verklaarde mij, rapporteur, nog, dat hoewel hij nooit
eenige last met Stikkelorum gehad heeft en deze altijd eerlijk zijn zaak
heeft behartigd, hij toch met hem zijn relaties heeft verbroken.
Ten aanzien van Stikkelorum zij nog vermeld, dat hij deel uitmaakt van een
gezin van 10 kinderen, welke voor een groot deel ook moet bestaan
van hetgeen hij in zijn wijk in Noord verdient. Voor zoover door mij kan
worden beoordeeld, moet deze omstandigheid mede als oorzaak van zijn daad
worden beschouwd. De toegangskaart van Stikkelorum gaat hierbij.
Wil Stikkelorum zijn groentenwijk blijven verzorgen, dan moet hij een
zelfstandige kooperskaart aanvragen, benevens een erkenning als klein-
handelaar in groenten en fruit, waarvoor hij waarschijnlijk wel in aan-
merking komt aangezien hij reeds 4 jaren bij van der Pas als personeel
in dienst is geweest.

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

Amsterdam 16 April 1941
Controleur,

(Handtekening: A. Eelthuis)

[Handgeschreven kanttekeningen]:
Linksboven: G/r Arb.
Midden boven: Kunt inhouden wegens ontslag bij v/d Pas. (onleesbaar paraaf)
Midden onder: w/
Rechtsonder: vpb. 21/4 '41 Dit rapport beschrijft een incident van diefstal en fraude binnen de context van de schaarste in de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is de verminderde toewijzing van aardappelen (van 29 naar 19 mud). Hierdoor kon Van der Pas zijn eerdere belofte aan zijn trouwe knecht Stikkelorum (die tijdens de mobilisatie de zaak had draaiende gehouden) niet nakomen.

Stikkelorum, wanhopig om zijn eigen wijk in Amsterdam-Noord te kunnen bevoorraden en zijn gezin van 10 kinderen te onderhouden, stal het distributieboekje van zijn werkgever om illegaal 9 mud aardappelen op te halen. Hoewel Van der Pas erkent dat Stikkelorum altijd eerlijk was, heeft hij hem ontslagen. De controleur toont opvallend veel empathie voor de dader door zijn armoede en grote gezin als verzachtende omstandigheid aan te voeren en adviseert Stikkelorum hoe hij zelfstandig verder kan gaan. * Distributiestelsel: Het document illustreert de strenge distributie tijdens de Duitse bezetting. "Centraal Belang" (vermoedelijk het Centraal Bureau van het Tuinbouw- en Fruitteeltwezen) beheerde de bonnen en registers voor de handel.
* Mobilisatie: De verwijzing naar de mobilisatie duidt op de periode 1939-1940, waarin veel ondernemers hun zaak moesten overlaten aan personeel of familie.
* Sociale nood: De vermelding van een gezin met 10 kinderen geeft een tijdsbeeld van de grote gezinnen en de bittere noodzaak van een inkomen in oorlogstijd, waarbij zelfs kleine wijzigingen in toewijzingen (zoals 10 mud aardappelen minder) directe overlevingskansen bedreigden.
* Bureaucracie: Het document toont de rol van het "Marktwezen" in Amsterdam, dat niet alleen toezag op de handel, maar ook optrad als een soort tuchtraad bij geschillen tussen handelaren en personeel. A. Eelthuis H. Stikkelorum Marktwezen