Brief (pagina 2) 30 oktober 1941 Directeur van het Marktwezen Wethouder voor de Levensmiddelen (Amsterdam) Bladzijde 2 van brief no. 37/91/5 d.d. 30 October 1941 van den
Directeur van het Marktwezen aan den heer Wethouder voor de
Levensmiddelen, alhier.-

ten 5e dit euvel komt in de huidige tydsomstandigheden op elk
gebied en overal in den lande voor, zoowel bij uitrei-
king van de distributiebescheiden als bij den verkoop
van op bepaalde momenten schaarsche - al dan niet ge-
distribueerde - verbruiksartikelen (ik noem byvoorbeeld
vleesch, groente, tabaksartikelen).
Op de Centrale Markt komt dit voor, wanneer en
zoolang er goede soorten aardappelen worden afgeleverd.
De afgifte is geregeld door de V.B.N.A. onder toezicht
van de Akkerbouw-Centrale. Van gemeentewege wordt hier-
bij regelend opgetreden, door, wanneer zulks noodig is,
het uitreiken van volgnummers aan de wachtende klein-
handelaren en het beschikbaar stellen van personeel
ten einde de afgifte op ordelyke wyze te verzekeren.
Dezerzijds is verder bevorderd, dat door de V.B.N.A.
meer lossingsploegen zijn tewerkgesteld, terwyl maat-
regelen worden getroffen om te komen tot inkrimping
van de schafttyden van het lossingspersoneel, waardoor
een verkorting van den wachttyd mogelyk wordt.
Ik vestig er hierby de aandacht op, dat het wach-
ten op aardappelen op de Centrale Markt mede wordt ver-
oorzaakt door de moeilykheden, welke worden ondervon-
den by het transport, byvoorbeeld door het uitvallen
van het snelvervoer per auto, terwyl buitendien belang-
ryk meer aardappelen moeten worden gedistribueerd dan
in normale tyden worden geconsumeerd.

ten 6e. Dit is centraal geregeld door de Nederlandsche Groen-
ten- en Fruitcentrale. Eventueele klachten behooren by
deze centrale te worden ingebracht. Naar my bekend is,
heeft de verdeeling van zuidvruchten plaatsgevonden,
overeenkomstig de vroegere omzetten van elken grossier.
By mijn dienst is slechts één klacht terzake van de
verdeeling ingekomen en wel van Joodsche zyde; deze is
doorgegeven aan de Nederlandsche Groenten- en Fruit-
centrale.

Punten.
1. De verhandeling van groenten en fruit vindt in eerste
instantie plaats op de veilingen in het land; de producten komen
via grossiers in handen van de kleinhandelaren. Een en ander is
middels "erkenningen" landelyk geregeld; de Nederlandsche Groen-
ten- en Fruitcentrale is met de uitvoering belast. Aardappelen
worden via de V.B.N.A. aan den kleinhandel van rykswege gedis-
tribueerd; ook hierby geldt het stelsel van "erkenningen".
Dit punt onderstelt naar mijn meening, dat één ontvanger
op de Centrale Markt aanwezig is, die voor de verdeeling zorg-
draagt. Deze moet dus de beschikking krygen over de producten
die door de grossiers zijn aangevoerd. Hierby zal dus iederen dag
moeten worden geinventariseerd, hetgeen een zeer omvangryk werk
is, mede gezien het aantal soorten en qualiteiten; dit zelfde
geldt van de verdeeling, welke volgens bepaalde normen zal moeten
geschieden. Aan ieder der rond 2000 koopers zal een toewyzing
moeten worden verstrekt, waarby zal moeten worden vermeld by
welken grossier zij de hun by de verdeeling toegewezen goederen
in ontvangst kunnen nemen. Dit sluit mede in de invoering van het
stelsel van contante betaling. Dit document is een ambtelijke rapportage over de logistieke uitdagingen en administratieve rompslomp bij de voedselvoorziening in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

1. Wachttijden: Er is sprake van grote drukte en lange wachtrijen op de Centrale Markt bij de uitgifte van schaarse goederen (aardappelen, vlees, tabak). De directeur stelt dat dit een landelijk probleem is.
2. Maatregelen: Om de chaos te beheersen, voert de gemeente een nummersysteem in en worden lossingsploegen uitgebreid. Ook wordt er bespaard op schafttijden van personeel om de doorloop te versnellen.
3. Transportproblemen: Het tekort aan brandstof en voertuigen ("uitvallen van het snelvervoer per auto") dwingt tot een grotere afhankelijkheid van minder efficiënte transportmiddelen, terwijl de vraag naar aardappelen juist is gestegen.
4. Klachten en Segregatie: Er wordt melding gemaakt van een klacht uit "Joodsche zyde" over de verdeling van zuidvruchten.
5. Bureaucratie: De directeur schetst de enorme administratieve last van het dagelijks inventariseren en toewijzen van goederen aan circa 2000 individuele kopers (kleinhandelaren) volgens het systeem van "erkenningen". De brief dateert van oktober 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselschaarste begon nijpend te worden, waardoor de overheid (onder toezicht van de bezetter) de distributie strak aan de leiding legde via instanties zoals de Akkerbouw-Centrale en de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale.

De passage over de klacht van "Joodsche zyde" is historisch saillant. In 1941 werden de anti-Joodse maatregelen in Nederland steeds strenger en systematischer. Joodse handelaren en burgers werden in toenemende mate gediscrimineerd in hun toegang tot goederen en handel. Dat de klacht wordt doorgeleid naar de centrale (vaak nationaalsocialistisch georiënteerde) instanties, suggereert dat de lokale marktmeester zich formeel aan de regels hield, maar dat de eigenlijke besluitvorming over uitsluiting elders plaatsvond.

De V.B.N.A. (Verbond van Bonden van Aardappelhandelaren) speelde in deze periode een cruciale rol in de keten tussen boer en consument, waarbij zij de distributie van de 'volksvoeding' nummer één moest waarborgen onder extreme logistieke druk.