Getypte doorslag van een officiële brief/ambtelijke nota. 1 October 1941. Onbekend (vermoedelijk een hoge ambtenaar of de marktmeester van de Centrale Markt). VD/HG.
37/91/2 M.
Bernades 2/10 [handgeschreven]
1 October 1941.

Brochure leden Agrarisch Front over Centrale Markt.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

In bijlage dezes heb ik de eer U een brief te doen toekomen van den Directeur-Generaal van de Voedselvoorziening d.d. 9 dezer No. 29252, waarbij is gevoegd een brochure van eenige leden van het Nederlandsch Agrarisch Front.

In bedoelde brochure komen, behalve verschillende punten, welke meer in het bijzonder tot de bemoeiingssfeer van de Rijksoverheid, het Bureau Prijsbeheersching, den Centralen Crisis-Contrôledienst en wellicht andere instanties behooren, onderwerpen voor, welke blijkbaar betrekking hebben op den gang van zaken op de Centrale Markt te dezer stede.

Een en ander laat echter zooveel aan duidelijkheid te wenschen over, dat het niet doenlijk is omtrent het onderhavige stuk een advies uit te brengen, zonder dat ter zake met de opstellers besprekingen zijn gevoerd. Ik merk hierbij op, dat de brochure uitgaat van een viertal leden van het Agrarisch Front en blijkbaar buiten de leiding van deze organisatie om, is opgesteld.

Waar de handel op de Centrale Markt zich over het algemeen met de bestaande situatie kan vereenigen, terwijl de maatregelen, die herhaaldelijk ter verzekering van de orde en den goeden gang van zaken op die markt moeten worden getroffen, vrijwel zonder uitzondering de instemming van den handel hebben, vraag ik mij af, of er voldoende aanleiding bestaat om nader op de onderhavige brochure in te gaan. Dit klemt te meer, waar blijkbaar zeer ingrijpende veranderingen in de structuur der markt worden beoogd, welke, naar kan worden aangenomen, zeker niet de instemming van den handel zullen hebben. Ik laat dan nog de vraag buiten beschouwing of bedoelde veranderingen wel uitvoerbaar zijn.

In bovenstaanden geest stel ik mij voor den brief van den Directeur-Generaal van de Voedselvoorziening te moeten beantwoorden. Daar echter, naar mij bekend is, een exemplaar van de desbetreffende brochure ook aan den Heer Burgemeester werd gezonden, meen ik, vooraleer tot beantwoording van den onderhavigen brief over te gaan, U de vraag voor te leggen, of U zich hiermede kunt vereenigen. De kern van dit document is een ambtelijk advies aan de wethouder om een kritisch rapport (een brochure) van enkele leden van het Nederlandsch Agrarisch Front terzijde te leggen. De auteur van de brief hanteert een voorzichtige, maar besliste toon.

De argumenten voor het negeren van de brochure zijn:
1. Gebrek aan autoriteit: De brochure is geschreven door slechts vier individuele leden, buiten de officiële leiding van hun organisatie om.
2. Onduidelijkheid: Het stuk is vaag en zou eerst uitgebreide besprekingen vereisen om überhaupt begrepen te worden.
3. Tevredenheid in de sector: De huidige gang van zaken op de Centrale Markt wordt breed gedragen door de handelaren zelf.
4. Onuitvoerbaarheid: De voorgestelde wijzigingen zijn te ingrijpend en waarschijnlijk niet praktisch haalbaar.

De schrijver vraagt rugdekking aan de wethouder voordat hij de Directeur-Generaal van de Voedselvoorziening officieel afwijzend beantwoordt, vooral omdat de brochure ook al bij de burgemeester op het bureau ligt. Dit document is geschreven in oktober 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De context is cruciaal voor het begrip van de genoemde instanties:
* Nederlandsch Agrarisch Front (NAF): Dit was de nationaalsocialistische organisatie die door de bezetter was ingesteld om de Nederlandse landbouw te gelijkschakelen (nazificeren). Het feit dat de ambtenaar deze brochure probeert af te wimpelen, kan gezien worden als een vorm van ambtelijke obstructie of behoudendheid tegenover politieke inmenging van NSB-zijde.
* Voedselvoorziening: In 1941 was de voedselsituatie in Nederland al precair en streng gereguleerd. De Centrale Markt (in Amsterdam) was het zenuwcentrum voor de distributie van groenten en fruit. Controle op prijzen en orde was essentieel om zwarte handel te voorkomen en de bezetter te vreden te stellen.
* Bestuurlijke verhoudingen: De brief illustreert de complexe bureaucratie onder bezettingstijd, waarbij lokale marktmeesters en wethouders moesten laveren tussen de eisen van rijksinstanties, politieke pressiegroepen (zoals het NAF) en de praktische realiteit van de dagelijkse handel.