Doorslag van een ambtelijke brief of rapportage. 13 december 1941. Directeur van het Marktwezen (Amsterdam). Wethouder voor de Levensmiddelen. Behoort bij brief No.37/112/3 M. d.d. 13 December 1941 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

II Het vaststellen van de maximumprijzen, zoowel voor de veiling, als voor grossier en kleinhandelaar geschiedt door het Bureau van den Gemachtigde voor de Prijzen. De Gemeente kan hierop geenerlei invloed uitoefenen. Contrôle op de handhaving van de vastgestelde prijzen van ieder der 3 genoemde categorieën geschiedt onder leiding van voornoemd Bureau door den Centralen Crisis Contrôle Dienst en door de door dit Bureau aangewezen Rijks- en Gemeentepolitie.

Dit wil nog niet zeggen, dat overtreding der maximumprijzen ook nimmer voorkomt. Het staat echter vast, dat de voor de veiling geldende maximumprijzen worden gehandhaafd, omdat de verkoop door een neutraal lichaam, de veiling, geschiedt. In tijden van geringen aanvoer van bepaalde producten op de veilingen, trachten de grossiers en kleinhandelaren deze producten tegen hoogere prijzen rechtstreeks van den teler te betrekken. Het gevolg hiervan is, dat uiteindelijk de kleinhandelaar, die zijn product te duur heeft ingekocht, dit ook boven den gestelden maximumprijs moet verkoopen. Hierdoor wordt het verschil tusschen veilingsprijs en den veel hoogeren prijs in den winkel verklaard. Tegen een en ander wordt echter momenteel, zooals U bekend zal zijn, met grooten kracht door den Gemachtigde voor de Prijzen opgetreden en men is er zelfs kortgeleden toe overgegaan om eenige grossierszaken op de Centrale Markt voor langen duur te sluiten (één firma zelfs voor goed!) Dezerzijds wordt hieromtrent bij voortduring overleg gepleegd met den Inspecteur voor de Prijzen te Amsterdam en ik meen te mogen aannemen, dat door de genomen strenge maatregelen en de voortdurende strenge contrôle aan een en ander paal en perk zal worden gesteld.

Overigens is mij uit door de N.V. Nederlandsche Veiling van Land- en Tuinbouwproducten "Amsterdam" over de maand Augustus verstrekte cijfers omtrent den aanvoer en den opbrengst van sla en andijvie gebleken, dat de door het Bestuur der "Amsterdamsche Markttuinders" genoemde cijfers een onjuist beeld geven, voor wat betreft de door de tuinders op de veiling gemaakte prijzen. Van andijvie is in die maand ter veiling aangevoerd 500.714 kg., welke hebben opgebracht ƒ 51.055,61, dat is dus gemiddeld per kg. 10 1/5 cent en niet 5 cent, zooals in den brief is vermeld. Voorsla zijn deze cijfers: aanvoer 470.980 kroppen; opbrengst ƒ 17.168,72 = gemiddeld 3 65/100 cent per krop en niet 1/2 cent per krop.

III Erkend moet worden, dat er van den aanvoer ter veiling op bepaalde dagen niet voldoende voor export is afgezonderd, waardoor het inderdaad op enkele dagen is voorgekomen, dat van bepaalde exportartikelen, zooals sla, bij zeer grooten aanvoer de prijs ter veiling beneden den maximumprijs is gedaald; dit behoorde echter tot de uitzonderingen.

Hierbij moet worden opgemerkt, dat de tuinders op 5 Mei jl. werden verplicht om te gaan veilen, waardoor zij automatisch onder de exportplicht vielen. Het was voor de [tekst breekt af] Dit document is een ambtelijk verweer tegen klachten of onjuiste cijfers van de "Amsterdamsche Markttuinders". De kern van het betoog is tweeledig:
1. Prijsbeheersing: De directeur legt uit dat de gemeente geen zeggenschap heeft over de prijzen; dit is de bevoegdheid van de (door de bezetter ingestelde) Gemachtigde voor de Prijzen. Hij erkent dat er prijsopdrijving plaatsvindt wanneer handelaren buiten de veiling om direct bij telers kopen, maar benadrukt dat er streng wordt gestraft, inclusief de definitieve sluiting van grossierszaken.
2. Feitelijke onjuistheden: De directeur weerlegt met harde cijfers van de N.V. Nederlandsche Veiling de bewering dat tuinders te lage prijzen zouden ontvangen. Hij toont aan dat de werkelijke opbrengsten van andijvie en sla factor 2 tot 7 hoger lagen dan door de tuindersvereniging werd beweerd.

De toon is zakelijk en defensief, bedoeld om de wethouder te informeren over de effectiviteit van het toezicht en de feitelijke marktsituatie. Het document dateert uit december 1941, ruim anderhalf jaar na de Duitse inval in Nederland. De voedselvoorziening en prijsbeheersing waren in deze periode cruciale en gevoelige politieke dossiers.
* Gemachtigde voor de Prijzen: Dit ambt werd in 1940 ingesteld om inflatie te voorkomen en de distributie onder controle te houden.
* Crisis Contrôle Dienst (CCD): Deze dienst was berucht om de felle jacht op zwarte handel en prijs-overtredingen.
* Centrale Markt: De Amsterdamse Centrale Markt (tegenwoordig Food Center) was de spil in de voedseldistributie van de stad.
* Schaarste en Export: Het document noemt "exportplicht". Veel Nederlandse landbouwproducten werden onder dwang naar Duitsland geëxporteerd, wat leidde tot schaarste op de binnenlandse markt en daarmee tot een bloeiende zwarte handel waarbij de officiële maximumprijzen massaal werden ontdoken.