Brief (doorslag/kopie), pagina 2. 20 december 1941. Directeur van het Marktwezen (Amsterdam). Bladzijde 2 van brief No.37/139/1 M. d.d. 20 December 1941 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

zine staat, in overleg met voornoemde Inspectie, onder contrôle van mijn dienst.

De hoeveelheid benzine, welke thans nog ter beschikking wordt gesteld is zeer gering en zal verder nog verminderen. Er dienen maatregelen getroffen te worden met het oog op het weer toenemend vervoer van tuindersproducten uit de omgeving van Amsterdam in het aanstaande voorjaar. Na terzake gepleegd overleg met den heer Janssonius van de Kleine Benzinecommissie bleek, dat het mogelijk was een 35 à 40 tal van de grootste tuindersauto's om te bouwen voor een installatie met geperst gas. Met dit aantal acht men het vooralsnog mogelijk (door samenladingen en het meer dan 1 maal per dag rijden van de auto) het tuindersvervoer op goede wijze te doen plaatsvinden. De aan deze verbouwing verbonden kosten bedragen circa ƒ 1500,- per auto.

Aangezien de tuinders in het algemeen financieel niet bij machte zijn om een dergelijk voor de ombouwing benoodigd bedrag beschikbaar te stellen, komt de vraag naar voren of het, in het belang van de voedselvoorziening der stad niet wenschelijk is het voor het ombouwen benoodigde kapitaal ad ca. ƒ 50.000,- à ƒ 60.000,- van gemeentewege beschikbaar te stellen. Met de tuinders, met de besturen der tuindersorganisaties of met het bestuur der tuindersveilingvereeniging zou dan, omtrent de aflossing van dit kapitaal, een overeenkomst moeten worden gesloten.

Het komt mij, gelet op het algemeen belang der door mij gedachte regeling, gewenscht voor, dat de gemeente een zeker percentage (bijvoorbeeld 10%) der aan de verbouwing verbonden kosten voor hare rekening neemt, terwijl de termijnen van aflossing zoodanig dienen te worden gesteld, dat de tuindersbedrijven niet zwaarder, dan hun draagkracht toelaat, worden belast.

Het spreekt vanzelf, dat, wanneer de gemeente tot een financiering, als door mij gedacht, zou overgaan, dit moet meebrengen, dat het aldus omgebouwde wagenpark in dienst moet worden gesteld van de voedselvoorziening van de stad Amsterdam; dit beteekent, dat de tuinders wiens auto met kapitaal van de gemeente wordt omgebouwd, niet meer onbeperkt over zijn auto kan beschikken. Ik stel mij voor, dat daartoe door mij aan te wijzen, uit tuinderskringen afkomstige personen, onder leiding van mijn dienst een organisatie zullen scheppen, welke het vervoer van de tuindersbedrijven naar de Centrale Markt op de meest nuttige wijze zal moeten regelen. De beschikbare persgas-auto's zullen over te vormen buurtschappen worden verdeeld; aan het hoofd van zoo'n buurtschap dient een blokhoofd te worden benoemd, die ervoor dient te zorgen, dat de wagens, welke hem ter beschikking worden gesteld de producten van de in zijn buurtschap wonende tuinders op de meest efficiente wijze naar de Centrale Markt vervoeren.

Dit is, in het kort weergegeven, het plan, dat ik mij ten aanzien van het vervoer van het tuindersproduct voor oogen heb gesteld. Ik merk hierbij nog het volgende op. Het ombouwen van de benzineauto's zal een vrij langen tijd in beslag nemen. Een gelukkige omstandigheid is echter, dat het vervoer van tuindersproducten in de maanden Januari en Februari nog zeer gering is. Ik verwacht dan ook, dat dit vervoer... * Logistieke Crisis: Het document beschrijft de acute noodzaak om het transport van voedsel naar Amsterdam veilig te stellen. Door de oorlogsomstandigheden is benzine uiterst schaars.
* Technologische Transitie: Er wordt voorgesteld om circa 40 vrachtwagens om te bouwen naar "geperst gas" (mogelijk houtgasgeneratoren of flessengas), een typische noodoplossing tijdens de Tweede Wereldoorlog.
* Financiële Constructie: De kosten (1500 gulden per auto, totaal ca. 50.000-60.000 gulden) zijn te hoog voor individuele tuinders. De directeur stelt voor dat de gemeente Amsterdam als financier optreedt.
* Centralisatie en Controle: In ruil voor financiering moeten de tuinders hun autonomie opgeven. Het wagenpark wordt gecentraliseerd ingezet voor het algemeen belang (de voedselvoorziening). Er wordt een hiërarchische structuur voorgesteld met "buurtschappen" en "blokhoofden" om de efficiëntie te maximaliseren. Deze brief is geschreven tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). De winter van 1941 was een periode waarin de schaarste aan brandstoffen en goederen steeds nijpender werd doordat de bezetter veel middelen opeiste voor de eigen oorlogsvoering. De zorg voor de voedselvoorziening van een grote stad als Amsterdam was een kritieke taak voor het gemeentebestuur. De term "blokhoofd" die in de tekst wordt gebruikt, was in die tijd een bekende term binnen de civiele luchtbescherming en de nationaalsocialistische organisatievormen, maar wordt hier toegepast op de logistieke organisatie van het transport. Het document illustreert de verschuiving van een vrije markt naar een strak geleide distributie-economie onder druk van de oorlog.