Dienstbrief / Circulaire van de Gemeente Amsterdam. De Burgemeester van Amsterdam (namens deze de Gemeentesecretaris). [Linksboven handgeschreven:] 5 X

GEMEENTE AMSTERDAM.

No. 1498a Arb. 1942.
Onderwerp :
Titulatuur van Ned. ambtenaren in Duitsland.

[Handgeschreven aantekening midden boven:] m.i.v. t.g. aan het geheele personeel
[Stempel:] AMSTERDAM, -6 OCT. 1942
September 1942.

De Secretaris-Generaal van het Departement van Binnenlandsche Zaken berichtte mij dd. 7 September 1942, onder No. 68017, afd. Ambtenarenzaken, het volgende :

,,1. Van den Commissaris-Generaal voor Bestuur en Justitie ontving ik een schrijven, waarvan de Nederlandsche vertaling hieronder volgt :

,,Ik acht het noodig er op te wijzen, dat het niet geoorloofd is, dat Nederlandsche ambtenaren in Duitschland het door hen in Nederland bekleede ambt met een Duitsehen titel aanduiden. De Nederlandsche ambtenaren dienen nl. ook in Duitschland hun ambtelijken titel in het Nederlandsch te vermelden ; zij kunnen dezen Nederlandschen titel desgevraagd verduidelijken door het verstrekken van nadere inlichtingen nopens hunne ambtelijke werkzaamheden.

Ik verzoek U zorg te dragen, dat alle ambtenaren met het vorenstaande op de juiste wijze in kennis worden gesteld”.

1. In voldoening aan 'dit verzoek noodig ik U uit, het onder U ressorteerend overheidspersoneel hiermede in kennis te stellen”.

Ik verzoek U wel het vorenstaande op de gebruikelijke wijze ter kennis te brengen van het bij Uw diensttak werkzaam zijnde personeel.

[Groot paars stempel:] Nº 0a/50/3 M. 1942

De Burgemeester van Amsterdam,
[Onleesbare paraaf]
de Gemeentesecretaris,
[Handtekening: J.F. Franken]
[Paraaf: PA]

Aan Heeren Hoofden van
Administratiën, Diensten en Bedrijven.

Stadsdrukkerij Amsterdam 18176-9-42-150

--- * Administratieve hiërarchie: Het document illustreert de bevelsketen tijdens de bezetting: de Duitse Commissaris-Generaal voor Bestuur en Justitie (Friedrich Wimmer) geeft een instructie aan de Nederlandse Secretaris-Generaal van Binnenlandsche Zaken (K.J. Frederiks), die het doorstuurt naar de burgemeester, die het weer verspreidt onder de hoofden van de gemeentediensten.
* Kern van de instructie: Nederlandse ambtenaren die in Duitsland werken, mogen geen Duitse vertalingen van hun rang of functie gebruiken (bijv. geen 'Obersekretär' als men 'Hoofdcommies' is). Zij moeten hun Nederlandse titel behouden.
* Formele kenmerken: Het document bevat diverse administratieve kenmerken zoals een stadsdrukkerij-code onderaan en een groot registratienummer (M. 1942), wat duidt op een strakke archivering binnen het Amsterdamse stadhuis.

--- Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). In 1942 werden steeds meer Nederlandse ambtenaren en burgers ingezet in Duitsland, deels vrijwillig maar steeds vaker onder dwang (Arbeitseinsatz).

De maatregel om het gebruik van Duitse titels te verbieden had waarschijnlijk een praktische en een ideologische reden:
1. Statusonderscheid: De Duitse autoriteiten wilden voorkomen dat buitenlandse ambtenaren dezelfde status en autoriteit zouden claimen als Duitse ambtenaren binnen het Reich-apparaat.
2. Duidelijkheid: Door de Nederlandse titels aan te houden, bleef het onderscheid tussen de bezettende macht en het personeel uit de bezette gebieden strikt gehandhaafd.

De burgemeester van Amsterdam in deze periode was Edward Voûte, die door de bezetter was aangesteld. Zijn medewerking aan dergelijke circulaires was tekenend voor de wijze waarop het Nederlandse ambtenarenapparaat in die jaren functioneerde onder Duits toezicht.