Officieel schrijven/circulaire van de Gemeente Amsterdam. 31 oktober 1942. De Burgemeester van Amsterdam (Edward Voûte) en de Gemeentesecretaris (J.F. Franken). No. 8A/66/1 M. 1942 6/11 [handgeschreven: de Boer]

GEMEENTE AMSTERDAM
No. 1717a Arb.1942 , Amsterdam, 31 October 1942.

ONDERWERP:
Onderlinge ruiling van arbeids-
plaats ter verkleining van den af-
stand van huis naar werk.

Aan Heeren Hoofden van
Administratiën, Diensten en Bedrijven,

Hierbij vestig ik Uw aandacht op het volgende:
Van ambtenaarszijde is de aandacht gevraagd voor de omstandigheid, dat vele ambtenaren door het gemis van hun rijwiel gedwongen zijn van de tram gebruik te maken om van hun woonhuis naar het werk te gaan en des namiddags wederom terug te keeren, hetgeen in vele gevallen bezwaarlijk te dragen kosten met zich mee heeft gebracht.
In verband hiermede is de vraag gesteld, of het mogelijk zou zijn, dat de personen, wier rijwiel gevorderd is, van bureau zouden kunnen ruilen, voorzoover zulks tenminste niet in strijd is met het dienstbelang.
Gaarne zou ik deze mogelijkheid willen onderzoeken en verzoek U mitsdien te willen doen nagaan of onder de onder U ressorteerende ambtenaren en werklieden belangstelling bestaat voor een eventueele ruiling van arbeidsplaats.
Ik verzoek U de resultaten van Uw onderzoek voor 20 November a.s. te willen mededeelen aan den Wethouder, belast met het beheer der Gemeentelijke Personeelsvoorziening en daarbij op te geven naam, functie, leeftijd, eventueele diploma's en adres van den gegadigde, alsmede den dienst en de plaats, waar deze eventueele gaarne zou worden bewerkgesteld, onder vermelding of, naar Uw meening, het dienstbelang zich tegen een eventueel ruilen van arbeidsplaats van den verzoeker zou verzetten.
Door de Gemeentelijke Personeelsvoorziening zal dan de mogelijkheid van een ruiling worden onderzocht en, zoo deze aanwezig blijkt te zijn, worden getracht in overleg met U een ruiling tot stand te brengen.

De burgemeester van Amsterdam
w.g Voûte

De Gemeentesecretaris,
w.g J.F. Franken.

[Handgeschreven kanttekeningen links:]
Te n. machten(?)
ter kennisneming 7/11 '42
10/11-42 [Paraaf]

[Handgeschreven kanttekening linksonder:]
Inspecteur
ter kennisneming;
daarna retour Inspectie Dit document is een administratieve reactie op een specifiek probleem veroorzaakt door de Duitse bezetting: de grootschalige vordering van fietsen. De tekst is zakelijk en ambtelijk van toon, maar onthult de dagelijkse logistieke en financiële druk op het gemeentepersoneel.

Kernpunten:
1. Fietsenvordering: De tekst spreekt over het "gemis van hun rijwiel" doordat deze "gevorderd is". Dit verwijst naar de opeising van transportmiddelen door de Wehrmacht.
2. Financiële druk: Ambtenaren moeten nu de tram nemen, wat "bezwaarlijk te dragen kosten" met zich meebrengt. In 1942 waren lonen bevroren en nam de schaarste toe, waardoor extra reiskosten een zware wissel trokken op het huishoudbudget.
3. Oplossing: De gemeente stelt een pragmatische ruiling van werkplek voor (bijv. iemand die in West woont maar in Oost werkt, ruilt met iemand in de omgekeerde situatie) om de reistijd en -kosten te minimaliseren.
4. Dienstbelang: Zoals gebruikelijk in ambtelijke correspondentie, is de ruiling ondergeschikt aan het "dienstbelang". Het document dateert van oktober 1942, een periode waarin de Duitse bezetting steeds grimmiger werd. Edward Voûte, die de brief ondertekent, was de door de Duitsers aangestelde (pro-Duitse) burgemeester van Amsterdam.

De vordering van fietsen ("Eerst m'n fiets terug!") is een iconisch onderdeel van de Nederlandse collectieve herinnering aan de bezetting. In de zomer van 1942 begonnen de grootschalige vorderingen omdat het Duitse leger een tekort had aan voertuigen en rubber voor banden. Dit document laat zien hoe de gemeentelijke bureaucratie probeerde de functionele gevolgen hiervan op te vangen, niet uit protest, maar om de efficiëntie van het ambtenarenapparaat te waarborgen. Het is een treffend voorbeeld van 'doorwerken onder de bezetter'.