Officiële brief van de gemeente Amsterdam. 17 september 1942. Marktwezen Amsterdam, Jan van Galenstraat 14 (West). Mevrouw D. Korper, Valkenburgerstraat 157 II, Amsterdam-Centrum. [Links boven: Wapen van Amsterdam]
Telefoon 85151

[Rechts boven:]
Marktwezen Amsterdam
Jan van Galenstraat 14 (West)
HB.

[Onder de horizontale lijn:]
Aan : Mevrouw D.Korper,
Valkenburgerstraat 157 II,
Amsterdam-Centrum.
Wijk 2.

Verzoeke bij beantwoording datum en
nummer van dezen brief te vermelden

No : 20/26/1 M. Bijlagen : Datum : 17 September 1942.

Onderwerp :

Hiermede bericht ik U, dat geen vrijstelling van betaling van marktgeld kan worden verleend bij tewerkstelling in een rijkswerkkamp voor Joden. De aan Uw echtgenoot verleende marktplaats op de markt Waterlooplein zal derhalve worden ingetrokken, tenzij U persoonlijk van de plaats gebruik wenscht te maken en mij daarvan onder opgave van het door U te verkoopen artikel ten spoedigste kennis geeft.

De Directeur,
[Handtekening]

[Handgeschreven notitie onderaan de brief:]
Wil plaats aanh. naar echtg.
vrijkomt uit kamp, daar man
voor naar acht weken is niet -
eist is persoonlijk aanwezig te
zijn

[Onderin links:]
Model A.Z. 8a
Stadsdrukkerij Amsterdam
8464-4-42-1000 Bon 249 Dit document is een kil, bureaucratisch schrijven van de gemeentelijke instantie 'Marktwezen Amsterdam' aan een Joodse vrouw tijdens de Duitse bezetting. De brief informeert haar dat haar man, die is tewerkgesteld in een 'rijkswerkkamp voor Joden', geen vrijstelling krijgt voor het betalen van marktgeld voor zijn standplaats op de markt op het Waterlooplein. De consequentie is direct: de marktplaats wordt ingetrokken, tenzij de echtgenote deze zelf gaat bemensen.

De tekst getuigt van de ijzingwekkende normaliteit waarmee de beroving van Joodse burgers van hun bestaansmiddelen werd uitgevoerd door de lokale overheid. De nadruk op 'persoonlijk' en 'ten spoedigste' wijst op de strikte handhaving van regels, zelfs wanneer de burger door dwangarbeid (tewerkstelling in een kamp) fysiek niet in staat is aan die regels te voldoen. De handgeschreven krabbel onderaan lijkt een samenvatting van een reactie van de vrouw of een interne notitie te zijn; ze wil de plaats behouden voor als haar man vrijkomt, maar de ambtenaar noteert de eis van persoonlijke aanwezigheid. In 1942 was de vervolging van de Joodse bevolking in Nederland in volle gang. Sinds januari 1942 werden Joodse mannen opgeroepen voor de zogenaamde 'Rijkswerkkampen'. Dit waren werkkampen in Nederland die aanvankelijk bedoeld waren om Joodse werklozen aan het werk te zetten, maar al snel werden ze een voorstadium van de deportaties. In de nacht van 2 op 3 oktober 1942 (slechts twee weken na deze brief) werden bijna alle kampbewoners naar kamp Westerbork getransporteerd voor deportatie naar het Oosten.

De markt op het Waterlooplein was van oudsher het hart van de Joodse handel in Amsterdam. Dit document illustreert de rol van de Nederlandse bureaucratie (de gemeente Amsterdam) bij het faciliteren van de uitsluiting en onteigening van Joden. Het toont hoe economische druk werd uitgeoefend op gezinnen waarvan de kostwinner al was afgevoerd naar een werkkamp. D. Korper Gemeente Amsterdam Marktwezen