Getypte officiële brief (doorslag of origineel). 29 september 1942. De Directeur (vermoedelijk van de Gemeentelijke Marktverordening of een vergelijkbare instantie in Amsterdam). [Linksboven handgeschreven:] Verzonden 29/9.

[Rechtsboven:] HB.

Mevrouw B. Waterman,
St.Anthoniebreestraat 73 II,
Amsterdam-Centrum.

Wijk 3.

20/26/9 M.
29 September 1942.

Naar aanleiding van Uw briefkaart d.d.22 September j.l., bericht ik U, dat geen vrijstelling van betaling van marktgeld kan worden verleend bij tewerkstelling in een rijkswerkkamp voor Joden. De aan Uw echtgenoot verleende marktplaats op de markt Waterlooplein zal derhalve worden ingetrokken, tenzij U persoonlijk van de plaats gebruik wenst te maken en mij daarvan onder opgave van het door U te verkoopen artikel ten spoedigste kennis geeft.

De Directeur, De toon van de brief is strikt zakelijk, bureaucratisch en volkomen ontdaan van empathie. Mevrouw Waterman heeft blijkbaar verzocht om vrijstelling van het marktgeld omdat haar echtgenoot is weggevoerd naar een "rijkswerkkamp voor Joden". De directeur wijst dit verzoek resoluut af: de tewerkstelling in een dergelijk kamp wordt niet als geldige reden gezien voor een ontheffing van betaling.

Sterker nog, de brief fungeert als een ultimatum: de marktplaatsvergunning van haar man op het Waterlooplein zal worden ingetrokken, tenzij zij de plek zelf onmiddellijk inneemt. De bureaucratie gaat hier hand in hand met de uitsluiting en vervolging; terwijl het gezin uiteen wordt gerukt, blijft de overheid hameren op de strikte naleving van marktregels en betalingen. Deze brief dateert van september 1942, een cruciale en vreselijke fase in de Holocaust in Nederland. De "rijkswerkkampen" waren werkkampen die oorspronkelijk door de Nederlandse overheid waren opgezet voor werklozen, maar die vanaf begin 1942 door de Duitse bezetter werden gebruikt om Joodse mannen te concentreren onder het voorwendsel van "tewerkstelling".

In de nacht van 2 op 3 oktober 1942 (slechts enkele dagen na deze brief) werden deze kampen ontruimd en werden de mannen samen met hun gezinnen naar kamp Westerbork gestuurd, vanwaar de deportaties naar de vernietigingskampen in Polen plaatsvonden.

De markt op het Waterlooplein bevond zich in het hart van de Joodse buurt in Amsterdam. Deze brief illustreert hoe de gemeentelijke bureaucratie bleef functioneren tijdens de bezetting en hoe Joodse burgers, zelfs terwijl zij al slachtoffer waren van wegvoering, geconfronteerd bleven worden met de koude administratieve regels van de stad. De geadresseerde, mevrouw Waterman-Gans, en haar echtgenoot Barend Waterman, zijn beiden in de oorlog vermoord (respectievelijk in Sobibor en Auschwitz). B. Waterman Waterman heeft (Mevrouw)