B. Waterman

Handgeschreven administratieve lijst (mogelijk een presentielijst, transportlijst of barakkenregistratie).

* **Namenlijst:** De lijst bevat 27 namen. Opvallend zijn de Joodse familienamen zoals *Wijnschenk*, *Goudeketting*, *Fransman* en *Cohen*. De aanwezigheid van meerdere personen met dezelfde achternaam (Dotsch, Krachtdoender, Wijnschenk, Lammers) wijst op de registratie van gezinsleden. * **Afkortingen:** * **Verschen:** Waarschijnlijk een afkorting voor 'Verschenen' (zich gemeld hebbend). * **tegen overh.:** Mogelijk 'tegen overheid' of 'tegen overdracht'. * **gez. gez. gedr.:** Waarschijnlijk 'gezin gezamenlijk gedragen' of een soortgelijke administratieve notitie betreffende de gezinssamenstelling. * **Coderingen:** De codes in de rechterkolom (**C1, C10, C13, O2, O3, O4, 29**) zijn typisch voor baraknummers of afdelingen in doorgangskampen zoals Westerbork of Vught. De 'C' en 'O' zouden kunnen verwijzen naar specifieke secties van het kamp (bijv. 'Centraal' of 'Oost').

Administratieve registerlijst (kampadministratie).

* **Indeling:** De lijst is een alfabetisch register (sectie W t/m Z) van kampbewoners. De kolommen rechts ('Nom.' en 'Ano.') bevatten de belangrijkste administratieve classificaties. * **Codering:** * **A. (Austausch):** Personen op de uitwisselingslijst (vaak Palestina- of Bergen-Belsen-lijst). * **N.A. (Nicht Austauschbaar):** Personen zonder speciale beschermde status. * **N. (Neu/Nieuw):** Mogelijk nieuw gearriveerden of een nieuwe categorie in het register. * **Rode X-tekens:** Deze refereren vermoedelijk aan de transportnummers of dossiernummers van de betreffende personen. * **Bijzonderheid:** De vermelding van **Wang Yu Yun** (rij 4) duidt op de aanwezigheid van niet-Europese gevangenen, vaak Chinese zeelieden die in Nederlandse havens waren opgepakt. * **Administratieve sporen:** De blauwe cirkels met cijfers (8 en 11) zijn typische controle-markeringen van de kampadministratie (Joodse Raad of SS-beheer), waarschijnlijk verwijzend naar transport- of werkgroeplijsten.

Handgeschreven namenlijst met adressen en administratieve codes.

* **Namen:** De lijst bevat typisch Nederlands-Joodse achternamen (zoals Zwaaf, Cohen, Polak, Goudeketting, Wijnschenk). Sommige regels bevatten dubbele namen of toevoegingen (bijv. "m. Prins - Front", "J. Moffie - Zwaaf"), wat kan duiden op meisjesnamen of administratieve koppelingen. * **Locaties:** De genoemde straten bevinden zich in de Amsterdamse Jodenbuurt (Uilenburgersteeg, Waterlooplein, Markensteeg) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tugelaweg, Vaalrivierstraat). De Transvaalbuurt werd in 1941 door de bezetter aangewezen als onderdeel van de Joodse wijken. * **Administratieve tekens:** De letter 'E' aan de rechterkant van de regels is een administratieve code. In de context van deportatielijsten of registers van de Joodsche Raad kon dit staan voor "Evacuatie" (een eufemisme voor deportatie) of een specifieke vrijstellingscategorie (Sperre), hoewel 'E' vaker wordt geassocieerd met transportlijsten (Einsatz of Evakuierung). * **Correcties:** Eén regel (J. Waterman) is doorgehaald, wat duidt op een mutatie in de lijst (bijvoorbeeld door verhuizing, vrijstelling of foutieve registratie).

Administratief register van marktkooplieden.

Dit document is een register van kooplieden met een vaste staanplaats op de zondagmarkt van de Nieuwmarkt in Amsterdam. De kolomstructuur geeft het standplaatsnummer, de naam van de handelaar en de aard van de koopwaar weer. Wat opvalt is de homogene samenstelling van de lijst: 1. **Namen:** Vrijwel alle namen zijn typisch Joods-Nederlands (zoals d'Oliveira, Werkendam, Goudketting, Monnikendam, Gobits). De Nieuwmarkt was het centrum van de Joodse wijk in Amsterdam. 2. **Handelswaar:** De handel is sterk geconcentreerd in de textielsector (stoffen, zijde, kleding, dameshoeden). Dit was een economische sector waarin de Joodse gemeenschap van Amsterdam van oudsher sterk vertegenwoordigd was. 3. **Administratie:** De accolades geven aan dat bepaalde handelaren meerdere aaneengesloten standplaatsen bezetten.

Administratief register of kasboek van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een kwantitatief overzicht. Elke rij vertegenwoordigt een handelaar, en de kolommen rechts dienen om de handelstypes te turven. * **Inhoud:** De lijst toont een grote diversiteit aan kleinschalige handel rond de eeuwwisseling, met een sterke nadruk op tweedehands kleding ("2' hands kleeding"), wat met 24 vermeldingen de grootste categorie is. * **Sociaal-economisch:** De overvloed aan Joodse achternamen (zoals Polak, Waterman, Cohen, Casseres, Montezinos) suggereert dat dit register betrekking heeft op een Joodse buurt of markt, zeer waarschijnlijk de Amsterdamse Jodenbuurt (bijv. Waterlooplein of Uilenburg). * **Tijdsspanne:** Hoewel de data ver uit elkaar liggen, lijken de inschrijvingen in een vergelijkbaar handschrift te zijn gedaan, wat kan duiden op een overschrijving uit eerdere registers voor administratieve doeleinden of een langdurig lopend dossier per standplaats.

Briefkaart (postkaart) met administratieve aantekeningen.

* **Context van het bericht:** De kaart is gericht aan de directeur van het Marktwezen in Amsterdam, die kantoor hield bij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat. De handgeschreven tekst aan de linkerzijde is een interne ambtelijke instructie of een besluit, geschreven op de kaart na ontvangst. * **Inhoudelijke betekenis:** De notitie "Plaats moet worden ingetrokken, tenzij echtgenoot persoonlijk daarvan gebruik gaat maken" wijst op een besluit over een marktvergunning of standplaats. Het "modelbriefje r.v.p." (waarschijnlijk: reeds verzonden per post of retour via post) suggereert dat er een standaardformulier naar de afzender is gestuurd. * **Tijdsverloop:** De kaart is op 23 september gepost en op 26 september administratief verwerkt door de betreffende ambtenaar. * **Propaganda:** De stempel "LOTERIJ FEBRUARI 1942" met de afbeelding van een varken is een uiting van de Winterhulp Nederland (WHN), de nationaalsocialistische hulporganisatie die loterijen organiseerde om fondsen te werven.

Getypte officiële brief (doorslag of origineel).

De toon van de brief is strikt zakelijk, bureaucratisch en volkomen ontdaan van empathie. Mevrouw Waterman heeft blijkbaar verzocht om vrijstelling van het marktgeld omdat haar echtgenoot is weggevoerd naar een "rijkswerkkamp voor Joden". De directeur wijst dit verzoek resoluut af: de tewerkstelling in een dergelijk kamp wordt niet als geldige reden gezien voor een ontheffing van betaling. Sterker nog, de brief fungeert als een ultimatum: de marktplaatsvergunning van haar man op het Waterlooplein zal worden ingetrokken, tenzij zij de plek zelf onmiddellijk inneemt. De bureaucratie gaat hier hand in hand met de uitsluiting en vervolging; terwijl het gezin uiteen wordt gerukt, blijft de overheid hameren op de strikte naleving van marktregels en betalingen.

Handgeschreven brief (officiële ambtelijke correspondentie).

Dit document is een zakelijke brief van een burger aan de gemeentelijke dienst van het Marktwezen. De strekking is tweeledig: 1. **Bevestiging van betaling:** De afzender reageert op een eerdere sommatie (van 29 september 1942) en stelt dat de achterstallige marktgeld-schuld is voldaan. 2. **Vergunningsaanvraag:** Mevrouw Waterman verzoekt om een marktkaart om persoonlijk levensmiddelen te mogen verkopen op de markt op het Waterlooplein. De ambtelijke aantekeningen onderaan de brief tonen de interne afhandeling. Een ambtenaar (Th. Ruys) heeft in eerste instantie "geen bezwaar", maar vraagt om aanvullende persoonsgegevens. De verwijzing naar de heer Gombauer is cruciaal voor de administratieve route binnen de dienst.

Handgeschreven brief (met administratieve stempels en aantekeningen)

In deze zakelijke maar dringende brief verzoekt Mevrouw Waterman de Directeur van het Marktwezen om een marktkaart voor de verkoop van levensmiddelen op het Waterlooplein. Ze refereert aan eerdere correspondentie van 29 september en een eigen schrijven van 3 oktober 1942. Opvallend is de nadruk op haast: ze heeft de kaart "zeer dringend" nodig en vraagt om toezending vóór de eerstvolgende dinsdag. Hoewel zij de brief schrijft, verzoekt ze expliciet om de vergunning op naam van haar echtgenoot, B. Waterman, te stellen. Uit de administratieve aantekeningen onderaan de brief blijkt dat het verzoek gehonoreerd is: op 19 oktober 1942 is genoteerd dat de kaart uitgereikt mag worden.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Doel:** Dit document lijkt een administratieve lijst voor de toewijzing of registratie van vis (aal/paling), vermoedelijk bij een visafslag of binnen een handelsvereniging. * **Terminologie:** De kolom "Aantal Aal" duidt op stuks, terwijl "kg. Zw." waarschijnlijk duidt op kilogram 'Zware' aal, een specifieke sortering. * **Correcties:** De vele doorhalingen en handmatige wijzigingen wijzen op een dynamisch document dat over een langere periode werd bijgewerkt. Opvallend is dat veel '15' waarden naar '20' zijn verhoogd. * **Sociaal-Economisch:** De namenlijst is representatief voor de Noord-Hollandse vishandel in de vroege 20e eeuw. De aanwezigheid van veel joodse namen (Polak, Wurms, Wijnschenk, Zak) is historisch consistent met de Amsterdamse vishandel van die tijd. * **Datering:** De data tussen haakjes bij J. Vos (1883) en Sal. Wijnschenk Sr. (1881) zijn waarschijnlijk geboortedata, wat suggereert dat de lijst dateert van ergens tussen 1910 en 1940.

Getypte administratieve lijst met uitgebreide handgeschreven annotaties in blauwe inkt.

* **Structuur:** Een getypte lijst die later is bijgewerkt. De kolommen tonen de sociaal-economische status van de personen: velen zijn "lompenkoopman" of "venter", beroepen die kenmerkend waren voor de armere Joodse bevolking in de Amsterdamse Jodenbuurt. * **Annotaties:** De handgeschreven blauwe inkt bevat cruciale informatie over de geldigheid van ventvergunningen. De letter 'E' verwijst waarschijnlijk naar een registratienummer of lokatie (zoals Waterlooplein of Nieuwmarkt). De letter 'G' gevolgd door een datum geeft aan wanneer een vergunning geldig was of is afgegeven. * **Taalgebruik:** De voetnoot gebruikt de term "de Jood", wat wijst op een document dat is opgesteld door of voor de Duitse bezettingsautoriteiten (mogelijk de *Zentralstelle* of de Joodse Raad onder dwang), waarbij een strikt onderscheid werd gemaakt op basis van etniciteit. * **Opvallende details:** * De aantekening "overl. Dec. 1942" bij A. Samson. * Veel "G"-data liggen in januari en september 1942, de periode waarin de Jodenvervolging in Amsterdam door deportaties intensiveerde. * De adressen (Uilenburgerstraat, Rapenburgerstraat, Joden Houttuinen) vormen het hart van de historische Joodse wijk.

Getypte lijst op papier (doorslag/carbonkopie).

* **Identificatie:** Dit is een registratielijst van Joodse inwoners van Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De letter "J" in de eerste kolom staat ontegenzeggelijk voor "Jood". * **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (beginnend bij Visser, eindigend bij de toevoeging van Agsteribbe en Bierens onderaan). * **Gegevens:** Per persoon is de geboortedatum (vaak in twee formaten), de volledige naam en het exacte adres (inclusief verdieping) genoteerd. * **Annotaties:** De handgeschreven vinkjes en de Romeinse cijfers (I t/m V) wijzen op administratieve verwerking. Deze cijfers kunnen verwijzen naar verschillende transporten, wijken, of stappen in het proces van deportatie of tewerkstelling via de Joodse Raad of de *Zentralstelle für jüdische Auswanderung*. * **Handgeschreven toevoeging:** De rode "V=92" rechtsonder is waarschijnlijk een totaaltelling of een dossiercode.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officieel afschrift van een besluit van het college van Burgemeester en Wethouders. * **Instantie:** Gemeente Amsterdam. * **Datum:** 1939 (betreft een wijziging van een beschikking uit 1937). * **Betrokkene:** Benjamin Waterman (geboren 28 december 1881). * **Onderwerp:** Vergunning voor een vaste standplaats met een handkar voor de verkoop van vers...

maker | | | | | | x | | | | | | | Waterman | Leendert | 17.1.03 | Reitzstr. 4 II | sig. m. | | | | | | | | x | | | | *Onderaan de pagina staan de getallen: 5, 11 en 35 genoteerd.*

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Afschrift van een officieel besluit (beschikking) van de gemeente Amsterdam. * **Datum:** 4 juni 1942 (met terugwerkende kracht tot 13 januari 1942). * **Instelling:** Gemeente Amsterdam. * **Betrokkene:** Benjamin Waterman (geboren 28 december 1881). * **Onderwerp:** Intrekking van een vergunning voor een vaste standplaats voor de verkoop van vis. *...

# TRANSCRIPTIE [Linksboven, handgeschreven/stempel:] MD 39/65/162 Afschrift No. 223 L. M. 1942 [Midden boven: Rijkswapen van Amsterdam] [Rechtsboven, handgeschreven in rood en zwart potlood:] JW fr. mulder [Schuine rode streep] [Vervaagde paarse stempel] [Hoofdtekst:] De BURGEMEESTER ~~EN WETHOUDERS~~ VAN AMSTERDAM, Heeft goedgevonden de aan Benjamin Waterman, geboren 28 December 1881, won...

# TRANSCRIPTIE No 39/261/3 M. 1939 11/12 Fr. Muller No. 5/193 L.M.1939 **Afschrift.** Burgemeester en Wethouders van Amsterdam, Gelet op hun beschikking d.d. 14 Juni 1937, No.5/333 L.M., waarbij aan Benjamin Waterman, geboren 28 December 1881, wo- nende Sint Antoniesbreestraat 73/II, vergunning werd verleend tot het innemen van een vaste standplaats met een handkar ten verkoop van versche...