Getypte brief (doorslag of kopie) van een gemeentelijke instantie (waarschijnlijk het Marktwezen Amsterdam). 16 september 1942. De Directeur (van het Marktwezen, afgeleid uit de context van marktgelden en Waterlooplein). HB.

Mevrouw B. Zwarts-Aronius,
Retiefstraat 48 II,
Amsterdam-Oost.

Wijk 20.

[Handgeschreven in blauwe inkt: Verzonden 16/9]

30/60/2 M.

16 September 1942.

Naar aanleiding van Uw brief d.d. 5 Augustus j.l. bericht ik U, dat geen vrijstelling van betaling van marktgeld kan worden verleend bij tewerkstelling in een rijkswerkkamp voor Joden. De aan Uw echtgenoot verleende marktplaats op de markt Waterlooplein zal derhalve worden ingetrokken, tenzij U persoonlijk van de plaats gebruik wenscht te maken en mij daarvan onder opgave van het door U te verkoopen artikel ten spoedigste kennis geeft.

De Directeur, * Inhoud: De brief is een afwijzing van een verzoek om vrijstelling van marktgeld. De echtgenoot van de geadresseerde is blijkbaar opgeroepen voor een "rijkswerkkamp voor Joden". Omdat hij daardoor zijn standplaats op het Waterlooplein niet meer kan bemannen, was er waarschijnlijk gevraagd om de betalingsverplichting op te schorten. De directeur weigert dit en dreigt de vergunning in te trekken.
* Uitzondering: De enige manier om de marktplaats te behouden, is als de echtgenote (B. Zwarts-Aronius) de plek zelf direct gaat innemen.
* Toon: De toon is strikt bureaucratisch, afstandelijk en onverbiddelijk. Er is geen enkele empathie voor de situatie van de geadresseerde wiens man naar een werkkamp is gestuurd.
* Sleutelbegrippen: "Rijkswerkkamp voor Joden", "Waterlooplein", "Marktgeld". Dit document is een schrijnend voorbeeld van de 'papierencrisis' en de administratieve vervolging van de Joodse bevolking in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog.

1. Rijkswerkkampen: In 1942 werden duizenden Joodse mannen via de arbeidsbureau's opgeroepen voor werkkampen in Nederland (zoals in de noordelijke provincies). Dit was vaak een tussenstation voor latere deportatie naar de vernietigingskampen.
2. Waterlooplein: De markt op het Waterlooplein lag in het hart van de Joodse buurt van Amsterdam. Voor veel Joodse gezinnen was een marktplaats de primaire bron van inkomsten.
3. Bureaucratie als wapen: De brief laat zien hoe de Nederlandse gemeentelijke bureaucratie (ook na de aanstelling van een pro-Duitse burgemeester en het ontslag van Joodse ambtenaren) meewerkte aan de uitsluiting van Joden. Door geen uitstel of vrijstelling te verlenen voor mensen die gedwongen tewerkgesteld waren, werden Joodse gezinnen ook economisch verder klemgezet en werden hun bezittingen (zoals een vergunning voor een marktplaats) effectief ontnomen.
4. Locatie: De Retiefstraat in de Transvaalbuurt was een straat waar in 1942 zeer veel Joodse Amsterdammers woonden, die later bijna allemaal gedeporteerd zijn. B. Zwarts Marktwezen