Officiële medische verklaring (attest) op briefpapier van het ziekenhuis. 3 november 1942. [Briefhoofd]
NEDERLANDSCH-ISRAËLIETISCH ZIEKENHUIS
TE AMSTERDAM
TELEFOON 53810 - 50588 - 50589

AMSTERDAM-C., 3 November 1942.
N. KEIZERSGRACHT 110

Verzoeke bij de beantwoording den datum van dezen
brief aan te halen.

[Linksboven - stempel en handgeschreven]
Nº 30/80/1 M. 1942 WS //

[Titel]
V E R K L A R I N G

[Hoofdtekst - getypt]
Ondergeteekende, Dr. S. Kroonenberg,
Geneesheer-directeur van het Nederlandsch
Israelietisch Ziekenhuis te Amsterdam, ver-
klaart dat
Elkan v.d.Hoek

geboren 24 Juli 1894

wonende in AMSTERDAM, Roeterstraat 5 II

sedert 22 Oct. 42
in het bovengenoemde Ziekenhuis verpleegd wordt.

[Handgeschreven toevoeging midden]
model briefje.
S.v.p. vrijstellen van
betaling marktgeld Waterloo-
plein vanaf 18 Oct '42
f 0.60 tegoed [gevolgd door paraaf/naam:] Smits

[Ondertekening]
De Geneesheer-directeur,
[Signatuur: Kroonenberg]

[Linksonder]
K. 8619

[Handgeschreven onderaan links]
W.plein
Pl. nº 129

[Handgeschreven onderaan rechts]
m.i. admin. de gem. [vermoedelijk: naar de administratie der gemeente]
30/80/20

[Drukkerijcode uiterst linksonder]
10.000 2 '42 K 91 Dit document is een medische verklaring die dient als bewijsstuk voor een administratieve vrijstelling. Dr. Salomon Kroonenberg bevestigt dat de heer Elkan van der Hoek sinds 22 oktober 1942 is opgenomen in het Nederlandsch-Israëlietisch Ziekenhuis (NIZ).

De handgeschreven aantekeningen maken de directe aanleiding van dit schrijven duidelijk: Van der Hoek was blijkbaar een marktkoopman op het Waterlooplein (staanplaats nr. 129). Omdat hij in het ziekenhuis lag, kon hij zijn werk niet uitoefenen. De verklaring wordt gebruikt om kwijtschelding aan te vragen voor het 'marktgeld' (stangeld) van f 0,60 per dag/periode. De ambtelijke verwerking is zichtbaar door de paraaf van de ambtenaar (Smits) en de verwijzing naar de gemeentelijke administratie.

Het document getuigt van de bizarre bureaucratie tijdens de bezetting, waarbij zelfs voor doodzieke mensen in een bedreigd ziekenhuis de financiële afwikkeling van marktkramen nauwgezet werd gedocumenteerd. De context van november 1942 in Amsterdam is diep tragisch. De grootschalige deportaties van de Joodse bevolking naar de vernietigingskampen waren in volle gang. Het Nederlandsch-Israëlietisch Ziekenhuis aan de Nieuwe Keizersgracht fungeerde in deze tijd als een overvolle vluchthaven. Veel Joden probeerden via een ziekenhuisopname een tijdelijke vrijstelling van deportatie ("Sperre") te verkrijgen. Dr. Kroonenberg deed er alles aan om zijn patiënten en personeel te beschermen, vaak door medische verklaringen op te stellen die hun aanwezigheid in de stad noodzakelijk maakten.

Uit externe bronnen (zoals het Joods Monument) blijkt dat de hoop die dit document uitstraalt — de terugkeer naar de markt — ijdel was. Elkan van der Hoek werd niet lang na deze ziekenhuisopname weggevoerd en op 25 januari 1943 in Auschwitz vermoord. Zijn adres, Roetersstraat 5-II, lag in het hart van de Joodse buurt die in die maanden nagenoeg volledig werd ontruimd. S. Kroonenberg