Ambtelijk schrijven / Rapport. 30 december 1942. [In de linkermarge:]
Vischregeling
sedert de verdeeling va visch in Mei 1942 in werking is getreden.

[Bovenaan:]
469/1271 A'dam, 30/12 1942

Weth. I. re

Hiermede hebben de ondergetekenden de eer U het volgende te berichten.

Op de "Vischmarkt" zijn, naast de twee gemeentelijke werklieden, nog vier kruiers werkzaam voor het transport va kisten en manden met visch van het Centraal Station naar de V.M., voor zoover de visch per spoor wordt aangevoerd en van de beurtdiensten aan de De Ruyterkade, voor zoover de visch per boot wordt aangevoerd.

Met deze kruiers bestaat geen enkel ambtelijk verband; zij nemen, evenals expediteurs en besteldiensten, vrachtjes en karweitjes geheel voor eigen rekening en risico aan en worden daarvoor per uur betaald. De uitbetaling geschiedt wel door den kassier va de V.M., doch deze kosten worden gedeeltelijk door de inzenders va visch, aan wie voor deze kruierskosten een omslag in rekening wordt gebracht en gedeeltelijk door de koopers der visch, die voor elk pond visch, krachtens een door de N.V.C. getroffen maatregel een vrachtvergoeding betalen va twee cent. De door deze kruiers te verrichten werkzaamheden worden dus in geen enkel opzicht door de gemeente betaald.

Des zomers zijn de 4 kruiers volledig gedurende de gehele week met voor genoemde werkzaamheden noodig; des winters verrichten 2 van hen, naast de dan niet zoo omvangrijke kruierswerkzaamheden, lossingswerkzaamheden bij de mosselen.

Uit het bovenstaande blijkt, dat de schijn wordt gewekt of deze kruiers voor de gemeente werkzaam zijn en het is denkbaar, dat ze bij ziekte of ongeval aanspraken tegenover de gemeente zouden willen doen gelden. * Kernboodschap: De brief dient om de juridische en financiële status van vier 'vrije' kruiers op de Amsterdamse Vischmarkt te verduidelijken. De hoofdboodschap is dat zij geen gemeenteambtenaren zijn, ondanks dat hun loon fysiek door een gemeentelijke kassier wordt uitgekeerd.
* Financiële constructie: Het loon van de kruiers wordt gefinancierd door een toeslag (omslag) op de inzenders van de visch en een vaste vrachtvergoeding van twee cent per pond die door kopers wordt voldaan, ingesteld door de N.V.C.
* Juridisch risico: De opsteller van het document waarschuwt voor de 'schijn van dienstverband'. Er is bezorgdheid dat de gemeente aansprakelijk gehouden kan worden voor ziektegeld of ongevallenverzekeringen omdat de werksituatie op een formeel dienstverband lijkt.
* Seizoensinvloeden: Het document geeft inzicht in de logistieke dynamiek; in de winter is er minder visaanvoer en worden kruiers ingezet bij de mossellossingen. * Tijdsbeeld (Tweede Wereldoorlog): Het document dateert van december 1942, midden in de Duitse bezetting. De referentie naar de "verdeeling va visch" (distributie) in mei 1942 en de rol van de N.V.C. (waarschijnlijk de Nederlandsche Vischcentrale, een distributie-orgaan onder toezicht van de Rijkscommissaris) duiden op een streng gereguleerde oorlogseconomie.
* Locatie: De genoemde Vischmarkt (V.M.) bevond zich destijds aan de De Ruyterkade/Prins Hendrikkade, nabij het Centraal Station, wat de logistieke verbinding per spoor en boot verklaart.
* Arbeidsverhoudingen: Het document illustreert een vroege vorm van 'flexwerk'. De gemeente wilde de diensten van deze kruiers wel faciliteren voor de goede doorloop van de markt, maar wilde onder geen beding de sociale lasten of werkgeversrisico's dragen.