Officiële brief van de Dienst Marktwezen Amsterdam. 13 februari 1942. De Directeur van het Marktwezen, Amsterdam (Jan van Galenstraat 14). De Heer Procureur-Generaal bij het Gerechtshof te Amsterdam, ter attentie van Mr. Mees. MARKTWEZEN AMSTERDAM HG.

TELEFOONNUMMER 85151
VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN
No. 46A/5/4 M.
BIJLAGE _
ONDERWERP : _

AMSTERDAM (W.) 13 Februari 1942.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

Ter attentie van den
heer Mr. Mees.

AAN den Heer Proc. Generaal,
Gerechtshof,
Prinsengracht,
Amsterdam-Centrum.

Onder verwijzing naar het telefonisch onderhoud, dat Uw heer Mees op 2 Februari jl. heeft gevoerd met den heer Sieburgh van mijn dienst, heb ik de eer U te berichten, dat het personeel van de vischmarkt aan de De Ruyterkade op dezen datum van de Politie opdracht ontving om op die markt bordjes met het opschrift: "Verboden voor Joden" op te hangen, zulks op grond van een aanschrijving van U om deze bordjes aan te brengen in alle "openbare gelegenheden" waaronder ook de markten. Ik meen evenwel onder Uw aandacht te moeten brengen, dat de vischmarkt uitsluitend toegang verleent aan kooplieden, die in het bezit zijn van een toegangskaart voor die markt.

Voor de goede orde bericht ik U voorts, dat een plan tot ariseering van de vischmarkt d.d. 6 Januari onder No. 1058 L.M.1941 door het Gemeentebestuur is voorgelegd aan den Beauftragte voor de stad Amsterdam, doch daarop is tot nu toe geen beslissing ontvangen.

In afwachting van Uwe beslissing is met den heer Mees afgesproken, dat de betreffende bordjes nog niet zullen worden aangebracht.

De Directeur,
[onleesbare handtekening/paraf]

A.Z. MODEL NO. 8. 10.000-9-'39-526. Dit document is een treffend voorbeeld van de bureaucratische afhandeling van de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

1. Interpretatie van "Openbare Gelegenheid": De kern van de brief is een discussie over de definitie van de vismarkt. De politie wilde de bordjes "Verboden voor Joden" plaatsen op basis van een algemene verordening voor openbare ruimtes. De directeur van het Marktwezen voert aan dat de markt een besloten karakter heeft omdat er een toegangskaart voor nodig is, in een poging (of als administratieve opmerking) om de plaatsing uit te stellen.
2. Arisering: De term "ariseering" (arisering) wordt expliciet genoemd. Dit was het proces waarbij Joodse ondernemers uit hun bedrijven werden gezet en de bezittingen werden overgedragen aan niet-Joden. De brief onthult dat er al sinds begin 1941 plannen lagen voor de vismarkt, maar dat de Duitse "Beauftragte" (gevolmachtigde) nog geen definitief besluit had genomen.
3. Samenwerking en Uitstel: De brief toont aan hoe verschillende overheidslagen (Politie, Marktwezen, Justitie en de Duitse bezetter) met elkaar communiceerden over de praktische uitvoering van discriminatoire maatregelen. In dit specifieke geval leidde de onduidelijkheid tot een tijdelijk uitstel van het ophangen van de bordjes. In februari 1942 was de isolatie van de Joodse bevolking in Amsterdam al ver gevorderd. De maatregel om "Verboden voor Joden"-bordjes op te hangen in publieke ruimtes was bedoeld om Joden volledig uit het maatschappelijk leven te weren. De "Beauftragte" voor de stad Amsterdam was Hans Böhmcker, die namens de Reichskommissar toezicht hield op het Amsterdamse gemeentebestuur. De vismarkt aan de De Ruyterkade was een belangrijke schakel in de voedselvoorziening en handel van de stad; de arisering ervan was onderdeel van een breed beleid om de Nederlandse economie "Judenrein" te maken.