2 februari 1942 A’dam, 2/2 1942

Den Heer Proc. Generaal
Gerechtshof in concept
Prinsengracht

In de kantlijn:
ter attentie
van den heer
Mr. Mees

Onder verwijzing naar het telefonisch
onderhoud, dat U en Heer Mees hedenmiddag
heeft gevoerd met den heer Sieburgh van mijnen
dienst heb ik de eer U te berichten, dat
het personeel van de Vischmarkt aan de
De Ruyterkade hedenmorgen van de Politie
opdracht ontving om op die markt bordjes
met het opschrift: "verboden voor Joden"
op te hangen, zulks op grond van een aan-
schrijving van U om deze bordjes aan te
brengen in alle "openbare gelegenheden"
waaronder ook de markten. Ik meen evenwel onder Uw
aandacht te moeten brengen, dat de V.M.
niet onder het begrip "openbare
gelegenheden" kan worden gebracht, [omdat zij]
slechts toegang verleent aan kooplieden, die in het
bezit zijn van een toegansbewijs voor die markt.

Voor de goede orde deel ik U voorts mede
dat een plan tot arisering van de V.M.
d.d. [datum ontbreekt] door het Gemeentebestuur is voorgelegd
aan den Beauftragte van de stad A’dam,
doch daarop is tot nu toe geen beslissing ont-
vangen, zoodat ter zake geen
maatregelen zijn genomen om tot ariseering
over te gaan.

In afwachting van Uwe beslissing is met den heer Mees afgesproken,
dat de betreffende bordjes nog niet zullen
worden aangebracht.

[Initialen, mogelijk SD] Dit document is een ambtelijk concept waarin wordt getracht de uitvoering van een anti-Joodse maatregel uit te stellen of te voorkomen door gebruik te maken van juridische definities.

De kern van het betoog is dat de Vischmarkt aan de De Ruyterkade geen "openbare gelegenheid" is in de strikte zin van het woord, omdat het terrein alleen toegankelijk is voor handelaren met een officieel toegangsbewijs. Omdat de algemene verordening van de bezetter sprak over "openbare gelegenheden", stelt de schrijver dat de opdracht van de politie om bordjes met de tekst "Verboden voor Joden" op te hangen, hier niet direct van toepassing is.

Daarnaast wordt gewezen op een lopend plan voor "arisering" (het 'Jodenvrij' maken van de handel) dat ter goedkeuring bij de Duitse autoriteiten ligt. De schrijver gebruikt dit lopende proces als argument om voorlopig niets te doen ("geen maatregelen zijn genomen"). Het document eindigt met de conclusie dat de bordjes vooralsnog niet worden opgehangen. Het document dateert van begin 1942, een cruciale fase in de bezettingstijd waarin de uitsluiting van Joden uit het openbare en economische leven in Nederland werd voltooid. De term "arisering" in de brief verwijst naar het proces waarbij Joden uit bedrijven en markten werden geweerd en hun bezittingen werden onteigend.

De genoemde "Beauftragte van de stad A'dam" was Hans Böhmcker, de Duitse afgevaardigde die toezicht hield op het Amsterdamse gemeentebestuur en een centrale rol speelde in de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen.

Dit type correspondentie is exemplarisch voor de wijze waarop Nederlandse ambtenaren soms probeerden met bureaucratische middelen de scherpe kanten van Duitse bevelen af te vijlen of besluitvorming te vertragen, al werd hierbij wel de terminologie van de bezetter (zoals "arisering") overgenomen. Politie