Handgeschreven rapport van een incident. 6 mei 1942 (afgeleid uit de rode aantekening "6/5/42"). No 46A/119/1
Rapport 6/5
[Rode tekst: M. Hutwerf(?) 46A/119/2 6/5/42]

Gistermorgen na open maken der toegangshekken, zag ik een persoon de Vischmarkt betreden, die ik niet kende. Ik vroeg hem mij zijn toegangskaart te toonen. Hij voldeed hier niet aan en reed met zijn wagen door. Ik riep hem na te stoppen en liep hem na. Ik vroeg hem weder zijn toegangskaart mij te laten zien. Hij toonde mij nu zijn kaart, maar zegde tegen mij op hoogen toon: "'t Is wat moois! 40 jaar kom ik al op de Vischmarkt en hij kent mij niet. Jij bent hier nog maar pas, maar jou ken ik goed hoor. Maar je bent nog niet van mij af." Ik zei hem dat ik mijn plicht te doen heb, en dat ik alle dagen recht had zijn kaart te vragen, en dit nu ook zou doen. Huisman die bij mij stond, zegde hem ook dat hij zijn kaart bij navraag maar te toonen had. Hij moet toen tegen Huisman gezegd hebben dat hij mij bij de Sicherheitspolizei zou opgeven. Hedenmorgen kwam hij weder de Markt op in gezelschap van W. Botten en Zwaan K. Zij keken alle drie naar mij, en ik zag dat K Zwaan hem naar mij verwees. Ik zei tegen hem, hij was het hek reeds gepasseerd, "als ik u eerder had gezien dan had u mij weder uw kaart moeten toonen." Hij liet mij daarop direct zijn kaart zien. En voegde mij toe, nadat ik hem gezegd had dat de zaak nu in orde was: "Neen hoor, alle dagen laat ik hem nu zien, maar ik heb je doorgegeven hoor, je zult morgen wel zien wat gebeurd, je bent hier niet lang meer."

Z.O.Z. * Inhoud: Het rapport beschrijft een conflict tussen een gezagsdrager (een controleur aan de poort van de vismarkt) en een marktbezoeker die zich boven de regels verheven voelt vanwege zijn jarenlange aanwezigheid. Wanneer de controleur vasthoudt aan de regels, escaleert de situatie van verbale agressie naar een direct dreigement met de bezettingsautoriteiten.
* Toon en taalgebruik: De tekst is opgesteld in een ambtelijke, feitelijke stijl, maar de spanning is voelbaar. De bezoeker gebruikt een intimiderende toon ("jou ken ik goed hoor", "je bent nog niet van mij af"). Het taalgebruik is kenmerkend voor het midden van de 20e eeuw (bijv. "weder", "toonen", "zegde").
* Kernconflict: Het document toont de botsing tussen de strikte uitvoering van nieuwe (bezetting-)regels en de informele 'oude rechten' van gevestigde handelaren. * Historische context: Het document dateert uit mei 1942, de periode van de Duitse bezetting van Nederland. In deze tijd was de controle op bewegingen en handel (zoals op markten) zeer streng.
* Sicherheitspolizei (SiPo): De dreiging om iemand aan te geven bij de Sicherheitspolizei was in 1942 extreem zwaar geladen. Het impliceert dat de bezoeker bereid was de rapporteur in levensgevaar te brengen of hem zijn baan te laten verliezen door hem als 'anti-Duits' of 'lastig' te bestempelen.
* Dagelijks leven in oorlogstijd: Dit rapport is een micro-geschiedenis van hoe de bezetting diep doordrong in alledaagse interacties. Het laat zien hoe burgers de macht van de bezetter gebruikten als wapen in persoonlijke vetes of professionele onenigheid. De namen (Botten, Zwaan, Huisman) duiden op een lokale context, mogelijk in een vissersplaats of stad met een grote visafslag. K. Zij K. Zwaan M. Hutwerf W. Botten Sicherheitspolizei