Afschrift van een officieel rapport (getypt). 17 september 1942. H. Steenbeek (Bedrijfschef van het Marktwezen). [Handgeschreven in rood: Bedrijfschef]

A f s c h r i f t .

R A P P O R T .

Wij, ondergeteekenden, contrôleurs H. Fleysman en B. Felthuis, rapporteeren U het navolgende.
In verband met het feit, dat bij de firma Beugel, huurder van de pakhuizen Hal 7 en 9 van de Centrale Markt, geregeld fruit wordt gestolen uit de kisten en manden, welke in de hal voor het pakhuis staan uitgestald, hebben wij op Woensdag 16 September 1942 van omstreeks 5 uur n.m. tot omstreeks 11 uur n.m. speciaal toezicht gehouden in de Hal, meer in het bijzonder op de verkoopplaats van genoemde firma.
Daartoe bevonden wij ons omstreeks 10 uur n.m. in een vrachtauto, welke tegenover pakhuis 9 van de Hal geparkeerd stond en zagen op dit tijdstip, dat ter hoogte van pakhuis Hal 28 twee lichten, blijkbaar van zaklantaarns ontstoken werden. Aanvankelijk meenden wij, dat dit de lichten waren van twee dienstdoende contrôleurs van het Marktwezen, temeer daar, afgaande op de beweging van deze lichten, de dragers daarvan zich langs verschillende verkoopplaatsen van de Hal begaven. Toen zij evenwel ter hoogte van pakhuis Hal 9 waren, bleek ons dat de dragers van deze lichten twee personen van de Duitsche Weermacht waren. Beiden begaven zij zich op de verkoopplaats van Hal 9 en zagen wij, door het schijnsel van hun lichten, dat zij elk uit een kist iets wegnamen. Toen zij zich hierna wilden verwijderen, kwamen wij uit de vrachtauto te voorschijn en hielden hen staande. De kleinste van hen, een ons van aanzien bekend onder-officier van die afdeeling, welke op op een der torens van het koelhuis een uitkijkpost hebben, bleef staan, doch de andere liep door tot de verkoopplaats van den grossier Louritz, welke verkoopplaats gelegen is schuin tegenover het pakhuis Hal 9. Toen wij ons aan hun bekend maakten als politie door het vertoonen van onze ambtspenning en hen vroegen wat zij in de Hal en op verkoopplaats Hal 9 te maken hadden, voegde de kleinste ons toe: "Wilt U de Wehrmacht aanhouden", althans woorden van een dergelijke strekking. Tevens verklaarde deze, dat zij zich in de Hal bevonden voor de contrôle op het licht. Waar het ons bekend was, wie de kleinste was, hebben wij beiden laten vertrekken, doch terstond hierna de grond afgezocht in de omgeving van de verkoopplaats van Loubitz. Voor deze verkoopplaats vonden wij twee peren, welke bij gehouden contrôle van dezelfde spprt bleken te zijn, als die welke in de kisten voor pakhuis Hal 9 stonden uitgestald. Deze peren hebben wij voorloopig in beslaggenomen. Voorts vernamen wij op Donderdag 17 September 1942 nog, dat beide personen, nadat zij de markt verlieten aan den contrôleur Reinen hadden gevraagd, of het hem bekend was, dat zich twee burgers op het terrein bevonden. Hiermede zullen zij ongetwijfeld os, rapporteurs, bedoeld hebben. Naar ons op 17 September 1942 nog door H. Brachthuizer, personeel bij Beugel, werd medegedeeld, zou hij uit een der kisten circa 10 pond peren vermissen. Uiteraard was het voor ons moeilijk na te gaan wat de door ons staande gehouden personen van de Weermacht hebben weggenomen, doch het is niet onmogelijk, dat ook anderen dan zij van deze perene hebben gestolen. Dat moet dan evenwel na 11.uur n.m. zijn gebeurd.

Amsterdam, 17 September 1942.
Den Heer Bedrijfschef De Contrôleurs,
van het Marktwezen, 1) w.g. H. Fleysman.
H. Steenbeek. 2) w.g. B. Felthuis.

Voor eensluidend afschrift:
De Directeur van het Marktwezen,

[Ongetekend]

[Linksonder in potlood: 91212] * Context van het incident: Het rapport beschrijft een diefstal van fruit (peren) op de Amsterdamse Centrale Markt tijdens de Duitse bezetting. De daders zijn twee Duitse militairen (Wehrmacht) die gestationeerd waren op een uitkijkpost op het koelhuis.
* Machtsdynamiek: Het document illustreert de precaire positie van Nederlandse functionarissen (marktcontroleurs) tegenover de bezetter. Hoewel de controleurs de militairen op heterdaad betrappen, is de reactie van de Duitse onderofficier intimiderend ("Wilt U de Wehrmacht aanhouden"). De militairen gebruiken een smoes (controle op de verduistering/licht) om hun aanwezigheid te rechtvaardigen.
* Procedure: De controleurs legitimeren zich met hun ambtspenning, maar laten de militairen uiteindelijk gaan omdat ze de identiteit van een van hen kennen en de situatie waarschijnlijk te gevaarlijk is om tot arrestatie over te gaan. Ze stellen wel een officieel rapport op en nemen het bewijsmateriaal (de weggegooide peren) in beslag.
* Taal en spelfouten: Het document bevat enkele typische kenmerken van de tijd (zoals "Duitsche", "onder-officier") en enkele typefouten ("spprt" in plaats van soort, "os" in plaats van ons, "perene" in plaats van peren). Dit rapport maakt deel uit van de administratie van het Amsterdamse Marktwezen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Centrale Markthallen waren een cruciaal knooppunt voor de voedselvoorziening. Tijdens de bezetting nam de voedselschaarste toe, waardoor diefstal een groot probleem werd. De betrokkenheid van Wehrmacht-personeel bij kleine criminaliteit zoals fruitdiefstal kwam vaker voor, maar was voor de Nederlandse autoriteiten lastig aan te pakken vanwege de juridische onschendbaarheid die de bezetter voor zichzelf claimde. Dergelijke rapporten zijn waardevol voor historisch onderzoek naar de dagelijkse spanningen tussen burgers en bezettingsmacht. B. Felthuis H. Brachthuizer H. Fleysman H. Steenbeek Marktwezen Politie Wehrmacht