Archiefdocument
Origineel
Omstreeks juli 1943 (gebaseerd op de genoemde datum 18 juli a.s.) De Directeur (van de Marktwezen/Markthallen). K.M.No.163.
Aan het personeel, belast met toezicht
op den vischverkoop op de markten.
Hiermede breng ik te Uwer kennis, dat met ingang van Zondag 18 Juli a.s. de verkoop van visch slechts zal plaatsvinden bij toerbeurt op de navolgende vijf markten (of in de loodsen, wanneer deze daarvoor zijn aangewezen): Albert Cuypstraat; Dapperstraat; Noordermarkt; Ten Katestraat en Mosplein.
De verkoop op Zondag op de markten Jan Evertsenstraat, Stadionplein en Nieuwmarkt wordt derhalve vanaf bovengenoemden datum geheel gestaakt. De marktambtenaren/dienstdoende op deze markten kunnen het publiek, dat op deze markten pleegt te koopen, hiervan op de hoogte stellen.
Op de overblijvende, hiervoor genoemde vijf markten zal de vischverkoop op Zondag bij toerbeurt plaatsvinden en wel op:
18 Juli 1943 Albrt Cuypstraat;
25 Juli 1943 Te Katestraat;
1 Augustus 1943 Noordermarkt;
8 Augustus 1943 Dapperstraat;
15 Augustus 1943 Mosplein;
22 Augustus 1943 Abert Cuypstraat enz. tot zoolang vischverkoop op Zondag plaatsvindt.
Alle kooplieden, die op een Zondag visch op de Vischmarkt toegewezen krijgen, moeten dus naar de voor dien dag aangewezen dagmarkt worden gezonden. De Chef van de Vischmarkt deelt hun dit des Zondagsmorgens mede.
Op de vier markten (of aan de loodsen) waar op een Zondag geen visch zal worden verkocht moet des Zaterdags bij de verkoopplaats van visch een bord worden aangebracht met het opschrift: "Morgen hier geen vischverkoop".
De marktambtenaren van deze markten geven hieraan op Zaterdag ook zooveel mogelijk ruchtbaarheid.
In geen geval mag echter het publiek op deze markten worden meegedeeld, waar de verkoop dan wel zal plaatsvinden, zulks om te vermijden, dat teveel publiek naar deze eene markt zal gaan en daardoor de toeloop overstelpend zou worden. De op de genoemde vijf markten dienstdoende Chef draagt er zorg voor, dat een bord met de aangegeven tekst op deze markten aanwezig is. Na afloop van de markt op Zaterdag wordt het bord weder in het marktkantoor geborgen tot den volgenden Zaterdag.
Op de vijfde markt, waar de verkoop op Zondag zal plaatsvinden, wordt des Zaterdags een bord aangebracht bij de verkoopplaats van visch met het opschrift: "Morgen hier vischverkoop, indien er visch op de Vischmarkt wordt aangevoerd".
Aan deze mededeeling wordt verder geen ruchtbaarheid gegeven.
De Chefs van de vijf markten dragen er zorg voor, dat een bord met bovenvermelden tekst in hun kantoor aanwezig is. Het bord wordt des morgens op een in het oog loopende plaats bij de verkoopplaats van visch, waar den volgenden Zondag de verkoop zal plaatsvinden, aangebracht, en des avonds na afloop van de markt weder opgeborgen.
Op den wekelijkschen werkrooster zal steeds worden aangegeven, welke marktambtenaar des Zondags met het toezicht op den vischverkoop zal worden belast.
De kooplieden moeten met de door hen op Zondag aangevoerde visch op de gebruikelijke wijze op het dagrapport worden vermeld.
Marktw/DW. De Directeur,
HG. no.196 [Handtekening] Dit document is een officiële dienstmededeling van de Amsterdamse marktdirectie tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. De kern van het document is een nieuwe distributieregeling voor de verkoop van vis op zondag. Vanwege schaarste of logistieke problemen wordt de verkoop gecentraliseerd naar één markt per zondag, in een roterend systeem tussen vijf grote buurtmarkten (Albert Cuyp, Ten Kate, Noordermarkt, Dapperstraat en Mosplein).
Opvallend is de grote nadruk op geheimhouding en crowd control. Ambtenaren krijgen strikte orders om niet aan het publiek te vertellen op welke markt de verkoop de volgende dag wél plaatsvindt. Men vreesde duidelijk voor een te grote toeloop ("overstelpend") en mogelijke onlusten als gevolg van de voedselschaarste. Ook de formulering op het bord ("indien er visch... wordt aangevoerd") getuigt van de onzekere aanstroom van goederen in 1943.
In de tekst vallen enkele typefouten op die ook in de transcriptie zijn overgenomen (bijv. "Albrt" en "Abert" voor Albert Cuypstraat, en "Te Katestraat" in plaats van Ten Katestraat). In 1943 was de voedselsituatie in bezet Nederland precair. Vis was een belangrijke bron van proteïne, maar de visserij op de Noordzee was door de Duitsers sterk ingeperkt (Sperrgebiet). Wat er aan vis binnenkwam, werd streng gerantsoeneerd en gecontroleerd door de Rijksdienst voor de Visserij.
De genoemde markten zijn iconische locaties in Amsterdam:
* Albert Cuypmarkt (De Pijp)
* Dappermarkt (Oost)
* Ten Katemarkt (West)
* Noordermarkt (Jordaan)
* Mosplein (Noord)
De regeling toont aan hoe de overheid (onder toezicht van de bezetter) probeerde de schaarse middelen zo ordelijk mogelijk te verdelen over de stad, waarbij het voorkomen van samenscholingen van hongerige burgers een prioriteit was voor de openbare orde.