Getypte ambtelijke mededeling/instructie. 8 juli 1943. De Directeur van het Marktwezen, C.F. Sixma. 46 A / 220 M. 43 [handgeschreven]

MARKTWEZEN-AMSTERDAM.
Amsterdam, 8 Juli 1943.
K.M. no. 162.

Aan het personeel, dienstdoende op
de dagmarkten, belast met de uitvoering
van de vischregeling.

Hiermede breng ik te Uwer kennis, dat met ingang van Woensdag 14 Juli 1943 de rijvorming van het publiek bij den vischverkoop vóór 9.30 uur des morgens door de Politie zal worden verboden.
Om 9.30 uur kan het publiek zich in de rij opstellen; deze rij wordt dan door den marktambtenaar gefixeerd. De marktambtenaar deelt dan de rij in 5 of 6 deelen, al naar gelang van de lengte van de rij. Hij draagt zorg, dat tusschen elk deel van de rij voldoende tusschenruimte wordt in acht genomen. Vervolgens loot de marktambtenaar in welke volgorde de verschillende deelen van de rij voor visch in aanmerking zullen kunnen komen.
Om 9.30 uur kan de marktambtenaar weten, door de Vischmarkt op te bellen, hoeveel kooplieden met visch op zijn markt zijn te verwachten; hij kan dan bijv. de deelen van de rij, welke een hoog nummer hebben, mededeelen, dat zij niet langer behoeven te wachten.
Het publiek, dat zich na de loting bij de rij wenscht aan te sluiten, moet vanzelfsprekend wachten, totdat alle deelen van de rij, die aan de loting hebben deelgenomen, zijn afgewerkt.
Voor de middagverdeeling behoeft voorloopig geen loting plaats te vinden. Hiervoor zal eerst de practijk worden afgewacht. Het is evenwel niet toegestaan, dat het publiek, dat des morgens geen visch heeft gehad, in de rij blijft staan tot de middagverkoop begint.
Voor een goede uitvoering van het bovenstaande is het gewenscht, dat een goede samenwerking bestaat tusschen de politie en marktambtenaren.

De Directeur,
C.F. Sixma.

Marktw/DM
HB no. 105. Dit document beschrijft een nieuwe procedure om de chaos bij de visverkoop op de Amsterdamse markten te beheersen. De belangrijkste punten zijn:
* Verbod op vroegtijdig wachten: Het is verboden om vóór 09:30 uur in de rij te gaan staan; de politie handhaaft dit.
* Loting-systeem: Om te voorkomen dat mensen uren van tevoren dringen voor de beste plek, wordt de rij om 09:30 uur 'gefixeerd', in vakken verdeeld en wordt de volgorde van die vakken door loting bepaald. Dit introduceert een element van kans in plaats van 'wie het eerst komt, wie het eerst maalt'.
* Informatievoorziening: De marktambtenaar moet proactief informeren of er genoeg voorraad is, zodat mensen achterin de rij niet onnodig blijven wachten.
* Handhaving van orde: Er wordt expliciet verboden om tussen de ochtend- en middagverkoop in de rij te blijven staan. Het document dateert uit juli 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er een nijpend tekort aan voedsel en waren veel producten op de bon. Vis was een van de weinige verse producten die nog incidenteel beschikbaar waren, wat leidde tot enorme rijen en sociale onrust.

De bezetter en de lokale autoriteiten waren beducht voor grote samenscholingen van mensen, omdat deze konden ontaarden in protesten of onlusten. Het invoeren van een lotingsysteem en strikte politietoezicht op de rijvorming was dus niet alleen een logistieke maatregel voor een eerlijke verdeling, maar ook een instrument voor sociale controle en ordehandhaving in een schaarste-economie. De genoemde directeur, C.F. Sixma, was verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de Amsterdamse markten onder dit streng gereguleerde regime. C.F. Sixma Marktwezen Politie