Concept-reglement (doorslag/stencildruk met handgeschreven wijzigingen). 1941. De Directeur der Nederlandsche Visscherijcentrale. CONCEPT-REGLEMENT OP DE VERDEELING VAN VISCH IN DEN GEMEENTE-
LIJKEN AFSLAG TE AMSTERDAM.

1. De op den afslag aangevoerde aal en snoekbaars wordt aldaar vanwege den Gemeentelijken Vischafslag volgens door de Centrale gegeven aanwij- zingen onder de daarvoor in aanmerking komende kleinhandelaren verdeeld. De kleinhandelaren zijn verplicht zich aan deze verdeeling te onderwerpen.

2. De levering geschiedt uitsluitend tegen contante betaling aan de kassen van den gemeentelijken afslag.

3. Van de verdeeling zijn uitgesloten:
a. De Volendammer venters; deze worden in Volendam van aal en snoekbaars voorzien;
b. Die kleinhandelaren, welke op aanwijzing van de Visscherijcentrale op andere wijze aal en snoekbaars krijgen toegewezen.

4. Het is den kleinhandelaren, welke via de verdeeling aal en snoekbaars ontvangen, verboden dezelfde artikelen nog van andere zijde te be- trekken.

5. De onder de Amsterdamsche verdeeling vallende kleinhandelaren zullen de hun bij de verdeeling toegewezen aal en snoekbaars niet aan derden mogen overdoen, doch deze visch uitsluitend direct [handgeschreven toevoeging:] tegen de daarvoor vastgestelde prijs aan de Amsterdamsche bevolking moeten verkoopen.

6. Kleinhandelaren, die aal op de Amsterdamsche verdeeling krijgen toe- gewezen, mogen deze, voor zoover zij niet zelf uitsluitend het beroep van rooker uitoefenen, een vooraf aangegeven deel der toegewezen aal doen rooken of zelf rooken; [handgeschreven toevoeging boven de regel:] aan de Centrale afslag te geven een en ander volgens aanwijzing van de Centrale. De overige, aan hen toegewezen versche aal moeten zij uitsluitend aan den consument (dus het publiek) verkoopen.

7. Kleinhandelaren, die zich niet aan het onder 4, 5 en 6 bepaalde houden, [doorgehaald: zullen] [handgeschreven toevoeging: kunnen] voor bepaalden of onbepaalden tijd van de verdeeling worden uitgesloten.

8. Kleinhandelaren, die zich aan overtreding der vastgestelde maximum- prijzen of andere ter zake van distributie of prijsbeheersching gegeven voorschriften schuldig maken, kunnen eveneens voor bepaalden of onbepaalden tijd van de verdeeling worden uitgesloten.

's-Gravenhage, 1941

De Directeur der Nederlandsche Visscherijcentrale. Dit document is een ambtelijk concept voor de strikte regulering van de vishandel in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

• Centralisatie: De volledige controle over de aanvoer en verdeling van schaarse vissoorten (aal en snoekbaars) ligt bij de "Centrale" (de Nederlandsche Visscherijcentrale).
• Uitsluiting van de Vrije Markt: Kleinhandelaren mogen nergens anders inkopen (punt 4) en mogen niet aan tussenpersonen verkopen (punt 5). Dit is bedoeld om de zwarte handel tegen te gaan.
• Prijsbeheersing: Er wordt expliciet verwezen naar "vastgestelde prijzen" en "maximumprijzen". De handgeschreven toevoeging in punt 5 benadrukt dat verkoop aan de burger alleen tegen de officiële prijs mag geschieden.
• Sancties: De dreiging met uitsluiting van het distributiesysteem (punten 7 en 8) was een machtig middel om naleving van de regels door winkeliers af te dwingen.
• Handgeschreven wijzigingen: De correcties wijzen op een proces van finetuning. Bijvoorbeeld in punt 6, waar een toevoeging suggereert dat het roken van vis ook via de Centrale afslag moet lopen, wat wijst op een nog verdergaande wens tot toezicht op het verwerkingsproces. In 1941 was de Duitse bezetting van Nederland ruim een jaar oud. De schaarste aan voedsel nam toe en de bezetter voerde een strak geleide economie in om de distributie te beheersen en de eigen oorlogsmachine (en de Nederlandse bevolking, om rust te bewaren) te voeden.

De Nederlandsche Visscherijcentrale (NVC) was een overheidsorgaan dat tijdens de bezettingsjaren toezicht hield op de gehele vissector. Dit reglement past in het bredere kader van de "distributie": het systeem waarbij goederen op de bon gingen of via strikte toewijzingen werden verdeeld.

Specifiek voor Amsterdam was de vismarkt van groot belang voor de voedselvoorziening. Door de Volendammer venters uit te sluiten (punt 3a) werd de lokale stroom in Volendam gescheiden van de stedelijke distributie in Amsterdam om de administratieve grip te versterken. Het document illustreert de bureaucratische werkelijkheid van een bezet land, waar vrije handel werd vervangen door strikt gereguleerde toewijzing onder toezicht van centrale organen.