Handgeschreven ambtelijke notitie / gespreksverslag. 4 maart 1942 (met een toevoeging op 5 maart 1942). Gecombineerde inkoop zeevisch door personeels groote instellingen

4/3 42

Weth. Staal: Door personeel Energiebedrijf werd gezamenlijk visch ingekocht (tot 2000 pond per week) van handelaars in IJmuiden. Hieraan een eind gemaakt. Personeel Incassobank zou hetzelfde doen. Dit is een misstand omdat enkelen zich ten koste van het algemeen gecombineerd voorzien. Kan hieraan door overleg met Visscherijcentrale een eind worden gemaakt?

's middags Hr. Haaknoot opgebeld. Inderdaad misstand. Bestond vroeger ook van zoetwatervisch. Door regeling maximum prijzen is hieraan een eind gekomen. Verdeling op basis van aanvoer zoetwatervisch met verplichting groothandel alles aan kleinhandel te leveren. Tegen het eind van deze maand worden ook max. prijzen voor zeevisch gesteld en komt daarom dezelfde regeling als voor zoetwatervisch, zodat automatisch levering aan combinaties vervallen. Op 't ogenblik nog geen machtsmiddelen om het leveren van zeevisch, waarvan verkoop geheel vrij is, te verbieden.

5/3 Gecombineerde aankoop geschiedt ook bijv. door personeel Fokker en personeel Werkspoor.

z.v.z. De notitie beschrijft een probleem met de voedselvoorziening tijdens de bezettingsjaren. Personeelsverenigingen of groepen werknemers van grote bedrijven (zoals het Energiebedrijf, de Incassobank, Fokker en Werkspoor) kochten buiten de reguliere distributiekanalen om grote hoeveelheden zeevis in IJmuiden.

Wethouder Staal kwalificeert dit als een "misstand". De kern van het probleem is dat deze groepen door hun collectieve inkoopkracht grote voorraden (tot 2000 pond per week) wegkaapten voordat deze de reguliere kleinhandel (de visboeren) konden bereiken. Hierdoor werd de algemene bevolking benadeeld.

Uit het gesprek met de heer Haaknoot blijkt dat de overheid op dat moment (maart 1942) nog geen directe juridische middelen had om deze directe verkoop te verbieden, omdat de handel in zeevis nog "vrij" was. De oplossing werd gezocht in het instellen van maximumprijzen en een leveringsplicht van groothandel aan kleinhandel, een systeem dat eerder al voor zoetwatervis was ingevoerd. Dit document stamt uit het voorjaar van 1942, een periode waarin de schaarste in bezet Nederland toenam en het distributiesysteem steeds strakker werd aangetrokken. Zeevis was een belangrijke bron van eiwitten nu vlees schaars werd.

De genoemde bedrijven (Fokker, Werkspoor) waren vitale industrieën. Dat juist hun personeel in staat was dergelijke hoeveelheden voedsel buiten de bonnen om te organiseren, wijst op de informele netwerken die ontstonden om de tekorten te omzeilen. De overheid (in dit geval de gemeente of het departement via de wethouder) probeerde de centrale controle te herstellen om sociale onrust over ongelijke voedselverdeling te voorkomen. De "Visscherijcentrale" was het orgaan dat vanuit de overheid toezicht hield op de visserijsector tijdens de oorlog.