13 mei 1943. Onbekend (waarschijnlijk een ambtenaar van de Dienst der Markten of de Voedselcommissaris). 46a/88/5b. M.

VD/SV

13 Mei 1943.

vischverdeeling
C.Buter.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r .

Tijdens een bespreking op Vrijdag 7 Mei met den Gemeentelijken Adviseur en de Heeren Sieburgh en De Haer van den Dienst hebt U besloten, dat de vischhandelaar C.Buter, evenals het vorige jaar, zijn visch buiten de verdeeling om mag blijven betrekken. Ter uitvoering van dit besluit hebben de ondergeteekenden de eer U de volgende voorstellen te doen toekomen.

De aal, welke Buter op primaire afslagen en van grossiers toegewezen krijgt, moet hij gerookt aanvoeren op de Vischmarkt alhier. Aldaar wordt hem een geleidebiljet gegeven van de Vischmarkt naar zijn verkoopplaats. Buter was het vorige jaar gewoon zijn visch op de markt Dapperstraat te verkoopen. In verband met zijn groote aanvoeren van gerookte aal komt het ons gewenscht voor Buter voor te schrijven, dat hij deze aal op 2 verschillende markten in de stad aan het publiek te koop aanbiedt. Bijvoorbeeld des Zaterdagsmorgens op de Dapperstraat en des middags op de Albert Cuypstraat. Hierdoor wordt dus bereikt, dat meer stadswijken van dezen grooten aanvoer kunnen profiteeren. Verder stellen wij U voor goed te keuren, dat de verkoop van de visch van Buter in de Dapperstraat en Albert Cuypstraat niet geschiedt vanuit de voor den vischverkoop aangewezen loods. Hierdoor zou namelijk de verkoop van de versche vischhandelaren vanuit deze loodsen, in verband met de te verwachten grooten toeloop van publiek voor de gerookte aal van Buter, ernstig worden gestagneerd en zou de contrôle door den marktambtenaar niet goed meer mogelijk zijn. Wij zouden daarom Buter vanaf een marktplaats willen laten verkoopen en dan op ongeregelde tijden bij steekproef op zijn verkoop contrôle willen doen uitoefenen, speciaal door ambtenaren van den Centralen Contrôledienst. Hieromtrent zal met dezen Dienst overleg worden gepleegd. * Uitzonderingspositie: De handelaar C. Buter geniet een bijzondere status: hij mag zijn vis "buiten de verdeeling om" (buiten het reguliere distributiesysteem) betrekken. Dit duidt op een specifieke toewijzing of een directe lijn met producenten die door de gemeente wordt getolereerd of gefaciliteerd.
* Logistiek en Controle: Er is sprake van een strakke bureaucratische controle. De vis (aal) moet eerst naar de centrale Vischmarkt voor een "geleidebiljet" (vervoersbewijs) voordat het naar de markt mag. Dit was essentieel om de zwarte handel in oorlogstijd te bemoeilijken.
* Spreidingsbeleid: De gemeente wil de schaarse gerookte aal eerlijk verdelen over de stad. Door Buter te verplichten op zowel de Dapper- als de Albert Cuypmarkt te staan, probeert men "toeloop" (volksoploop door schaarste) te spreiden.
* Ordehandhaving: De angst voor chaos is groot. Men wil Buter expliciet niet in de reguliere visloodsen hebben, omdat de verwachte drukte voor zijn gerookte aal de verkoop van gewone "versche visch" zou blokkeren.
* Toezicht: Er wordt voorgesteld om de "Centralen Contrôledienst" in te zetten voor onverwachte steekproeven, wat de repressieve sfeer van de bezettingsjaren ten aanzien van voedseldistributie weerspiegelt. Dit document stamt uit mei 1943, een periode waarin de voedselvoorziening in bezet Nederland steeds moeizamer werd. Vis was een belangrijke vervanger voor het schaarse vlees, maar ook de visserij werd gehinderd door mijnenvelden en beperkingen van de Kriegsmarine.

De "Wethouder voor de Levensmiddelen" in Amsterdam (destijds onder toezicht van de nationaalsocialistische burgemeester Voute) had de zware taak om de schaarste te beheren. De angst voor onlusten bij de marktkramen door grote groepen hongerige mensen (de "grooten toeloop") was een reëel punt van zorg voor de bezettingsautoriteiten en het lokale bestuur. Gerookte aal was een luxeartikel dat op dat moment blijkbaar in relatief grote hoeveelheden via deze Buter de stad binnenkwam, wat hem een strategisch belangrijke, maar ook nauwgezet gevolgde speler maakte op de Amsterdamse markten.