Getypte brief (doorslag) met handgeschreven annotaties. 5 maart 1943. Vermoedelijk de directie van de Centrale Markt of een functionaris van het Gemeente-archief (gezien de inhoud). De initialen rechtsboven zijn "VD/SV". [Handgeschreven, linksboven:] exha [?]
[Handgeschreven, rechtsboven:] A.V.D.

VD/SV

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r.

66/4/2 M. 5 Maart 1943.

Verhuring kantoren in de hal op de Centrale Markt.

Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 1 dezer om advies ontvangen stuk No. 140 L.M. 1942 heb ik de eer U het volgende te berichten:

Het Gemeente-archief verkreeg aanvankelijk (in 1940) de beschikking over vijf lokaliteiten gelegen op de tweede verdieping van de hal der Centrale Markt. De ingebruik geving geschiedde ingevolge Besluit Burgemeester en Wethouders gratis en overigens onder de conditie, dat indien zich de mogelijkheid van verhuren dezer lokaliteiten voor marktdoeleinden mocht voordoen, dezerdaarvoor zullen moeten worden ontruimd.

Daar inmiddels inderdaad vraag ontstond naar gelegenheid tot het huren van kantoorruimten voor doeleinden, met de markt verband houdende, moesten successievelijk de in gebruik gegeven kantoorruimten worden ontruimd. De Universiteits-bibliotheek welke onder dezelfde voorwaarde, als het Gemeente-archief ruimte in gebruik had, heeft haar boekwerken elders ondergebracht. Het Gemeente-archief heeft in plaats van de 5 kantoorruimten op de 2e verdieping, 4 ruimten op de hoogste verdieping Oostzijde hal gekregen.

Door het vertrek der Joodsche sigarenmakers zijn inmiddels op de hoogste verdieping Westzijde hal Deze brief is een ambtelijke correspondentie betreffende het ruimtegebruik in de Centrale Markthal te Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het schrijven is de verschuiving van opslag- en kantoorruimte. Het Gemeente-archief en de Universiteitsbibliotheek hadden in 1940 gratis ruimtes gekregen op de tweede verdieping, op voorwaarde dat zij deze zouden verlaten zodra er betalende huurders (marktgerelateerde bedrijven) zouden zijn.

De brief bevestigt dat deze situatie zich nu voordoet: de marktgerelateerde vraag stijgt, waardoor de culturele instellingen moeten wijken naar minder gunstige plekken (de hoogste verdieping).

Het meest significante detail in de tekst is de laatste zin: "Door het vertrek der Joodsche sigarenmakers zijn inmiddels op de hoogste verdieping Westzijde hal...". De brief breekt hier af, maar de implicatie is duidelijk. De "vrijgekomen" ruimte is het directe resultaat van de anti-Joodse maatregelen van de bezetter. De datum (maart 1943) is cruciaal voor de interpretatie. Nederland was op dat moment bezet door nazi-Duitsland. De "Centrale Markt" in Amsterdam (nu het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was een vitaal logistiek punt.

De passage over de "Joodsche sigarenmakers" is een kille, administratieve reflectie van de Holocaust. In 1942 en 1943 werden Joodse Amsterdammers op grote schaal gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskampen. Hun bedrijven werden geliquideerd of overgenomen door "Arische" bewindvoerders. In dit document wordt hun gedwongen vertrek puur pragmatisch behandeld als een manier waarop er weer ruimte beschikbaar kwam voor andere doeleinden in de markthal. Het illustreert hoe de Amsterdamse bureaucratie tijdens de bezetting simpelweg doordraaide en de gevolgen van de vervolging incorporeerde in de dagelijkse planning en huisvesting.