Brief / Ambtelijk advies (doorslag). 13 oktober 1943. Spoorwegcontract Centrale Markt. Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam ("Alhier"). 68/4/2 H.

Verzonden 15/10 [handgeschreven namen, o.a. Hellemans]
[handgeschreven paraaf], ter kennisneming.
VD/SV

Spoorwegcontract Centrale Markt.

13 October 1943.

den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.
===========

Onder terugzending van de met Uw kantbrief d.d. 17 Augustus jl. om advies ontvangen stukken no. 614 L.M.1943 hebben de ondergetekenden de eer U het volgende te berichten.

Een vergelijking van het door de Nederlandsche Spoorwegen opgemaakte nieuwe concept-contract met de bestaande overeenkomst, toont aan, dat geen wijzigingen van principieelen aard zijn aangebracht. Eenige artikelen, welke hun beteekenis hebben verloren, zijn vervallen, terwijl aan eenige artikelen de zinsnede is toegevoegd, dat bij uitvoering van werkzaamheden de Gemeente ook zal moeten betalen: "de eventueel op de uitvoering drukkende belastingen". Wij achten deze aanvulling redelijk, zoodat onzerzijds hiertegen geen bezwaar bestaat.

Wij hebben voorts een uitvoerig onderzoek ingesteld naar de mogelijkheid om voor de gemeente alsnog eenige inkomsten uit de onderhavige overeenkomst te verkrijgen.

Echter bij de vernieuwing van het contract in het jaar 1939, toen het huidige contract in de plaats is gekomen van het eerste contract van 1934, is deze aangelegenheid reeds grondig onder de oogen gezien. In dien tusschentijd hebben zich geen nieuwe gezichtspunten voorgedaan, behoudens dat de aanvoer ensu quo afvoer per wagon belangrijk is gestegen (11244 wagons in 1942). Dit is naar ons oordeel echter een verschijnsel van tijdelijken aard. Voor normale tijden mag voorloopig met een verkeersdrukte van hoogstens 1000 wagons per jaar worden rekening gehouden.

Ten slotte wijzen wij erop, dat in de nieuwe overeenkomst geen expiratiedatum is opgenomen, zoodat dit een doorloopende overeenkomst wordt met een opzeggingsclausule van zes maanden (artikel 13). Onzerzijds bestaat hiertegen geen bezwaar. * Kernboodschap: De commissie 'Spoorwegcontract Centrale Markt' adviseert de wethouder positief over een nieuw concept-contract met de Nederlandse Spoorwegen (NS). De wijzigingen ten opzichte van eerdere contracten (uit 1934 en 1939) worden als marginaal en acceptabel beschouwd.
* Financieel aspect: Er is gekeken of de gemeente Amsterdam meer inkomsten uit het contract kon halen, maar dit werd afgewezen omdat dit in 1939 ook al was onderzocht en de situatie niet wezenlijk was veranderd. Men accepteert dat de gemeente eventuele belastingen op de uitvoering van werkzaamheden moet dragen.
* Data en Statistiek: De brief bevat een opvallend statistisch gegeven: in 1942 werden er 11.244 wagons afgehandeld. De ambtenaren beschouwen dit echter als een uitzonderlijke piek en adviseren om voor de lange termijn uit te gaan van een 'normaal' volume van slechts 1.000 wagons per jaar.
* Juridische vorm: Het contract wordt omgezet naar een overeenkomst voor onbepaalde tijd met een opzegtermijn van zes maanden. Dit document stamt uit oktober 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. De context van de Tweede Wereldoorlog is cruciaal voor het begrijpen van de genoemde cijfers.

1. Voedselvoorziening: De "Centrale Markt" (de Centrale Markthallen in Amsterdam-West) was het kloppend hart van de voedseldistributie in de stad. De wethouder voor Levensmiddelen had de zware taak om de bevolking te voeden onder het regime van schaarste en distributiebonnen.
2. Spoorweggebruik: De enorme toename van het aantal wagons in 1942 (meer dan tien keer het normale volume) is direct te verklaren door de oorlog. Omdat vrachtverkeer over de weg nagenoeg stilstond door gebrek aan brandstof en gevorderde vrachtwagens, was men voor de aanvoer van voedsel en goederen bijna volledig afhankelijk van het spoor.
3. Toekomstverwachting: De opmerking dat deze enorme drukte een "verschijnsel van tijdelijken aard" is, getuigt van het feit dat de ambtenaren ervan uitgingen dat na de oorlog de situatie zou normaliseren naar de vooroorlogse stand van zaken.
4. Ambtelijke continuïteit: Het document laat zien dat het civiele bestuur van de stad Amsterdam, ondanks de bezetting, probeerde de normale bureaucratische processen en contracten met semi-overheidsinstanties zoals de NS voort te zetten. H. Gemeente Amsterdam