Handgeschreven rapport/ambtelijke correspondentie. Rapport No. 76/17/1 M. 1943 8/9

Zaterdag 4 September 1943 stonden
er op Jan Evertsenstraat 370 menschen te wachten
op visch. Politie nergens te bekennen.
Deze menschen hebben behoorlijk in rijen van
5 gezit [gezeten], daarna gesplitst in 3 groepen en
vervolgens gelost. Dit alles vond plaats
op den openbaren weg met veel kijklustigen.
Daar het voor één man haast niet mogelijk is
dit ten eind voor te brengen verzoek ik dringend
minstens 1 agent ter assistentie. Terwijl ik die
groep er uit haal die als 1 heeft gelost en met
die groep naar de kop marcheer, proberen
andere menschen zich er gauw tusschen en achter
te dringen. Dit kan tot groote ordeverstoringen
aanleiding geven, daar met de toenemende schaarste
de rijen steeds grooter worden. Dan lijkt het mij
gewenscht volgens bijgaande schets een gedeelte
straat af te zetten met verkeershekwerk.

[Schets met de volgende tekstfragmenten:]
- vischkar
- trottoir
- Dit vrij laten
- publiek
- [Cijfers 1, 2, 3, 4 die groepen/rijen aanduiden]

Dan is er een klacht dat op Jan Evertsenstraat
de menschen reeds om 7 uur half acht in de rij
plaats nemen voor visch. Ook is men daar nogal wat
gewend om te blijven staan, wanneer de visch
uitverkocht is. Zaterdag middag 12.30 heb ik ze
moeten verwijderen. Even later stond er weer een rij.
M. i. [Mijns inziens] doet de politie weinig aan deze voorschriften.

Aan den Heer Inspecteur

Amsterdam 6 Sept.: 1943
[Signatuur, mogelijk P. Dijkstra]

[Handgeschreven kanttekeningen onderaan:]
- Met Hr. Jonker besproken
- komt in orde
- opbergen De tekst is een ambtelijk verslag van een toezichthouder (waarschijnlijk een marktmeester of controleur van de Crisis Controle Dienst) gericht aan een inspecteur van de politie in Amsterdam. De kern van het probleem is de logistieke chaos rondom de schaarse voedselvoorziening in 1943.

Opvallende elementen:
* Omvang: De aanwezigheid van 370 mensen voor een viskar illustreert de enorme voedselnood.
* Methodiek: De schrijver hanteert een systeem van groepen die "gelost" worden, maar geeft aan dat dit zonder politiebegeleiding tot wanorde leidt (voordringen).
* Handhaving: Er is een duidelijke frictie tussen de rapporteur en de politie ("Politie nergens te bekennen", "politie doet weinig"). De rapporteur stelt een fysieke oplossing voor (verkeershekken) om de stroom mensen te kanaliseren.
* Wachttijden: Mensen staan al vanaf 07:00 of 07:30 uur in de rij, terwijl de verkoop pas veel later start en vaak op niets uitloopt ("uitverkocht"). Dit document stamt uit de herfst van 1943, een periode in de Tweede Wereldoorlog waarin de voedselschaarste in bezet Nederland steeds nijpender werd. Vis was een van de weinige eiwitbronnen die (beperkt) buiten het vleesrantsoen om verkrijgbaar waren, wat leidde tot de beschreven enorme toeloop.

De Jan Evertsenstraat in Amsterdam-West was een belangrijke winkelstraat waar dergelijke taferelen dagelijks voorkwamen. De spanningen in de wachtrijen, gecombineerd met de frustratie over de zwarte handel en de gebrekkige distributie, zorgden voor een constante dreiging van opstootjes. Dit rapport geeft een inkijkje in de bureaucratische pogingen om de "volkswoede" en de chaos in de publieke ruimte te beheersen door middel van dranghekken en striktere politie-inzet.