Gerechtelijk schrijven No. 19898 Dos.No. 46150

STRAFBESCHIKKING [gestempeld in paars]
K/O TUCHTBESCHIKKING [TUCHT deels doorgehaald]

in de zaak van: Johannes Marinus Nienhuis
geboren te Amsterdam, 30 Augustus 1918
van beroep Groentenhandelaar
wonende te / gevestigd te Amsterdam, Hendrik Jacobszstraat 8

De Inspecteur voor de Prijsbeheersching te Amsterdam,

Gelet op het Prijsbeheerschingsbesluit en art. 1 van de Prijzenbeschikking 1941 Groenten, Fruit en Vroege aardappelen;

Gezien het proces-verbaal van den 2den Augustus 1943 van J.B. Oranje, opsporingsambtenaar als bedoeld in artikel 24 van het Prijsbeheerschingsbesluit;

bevattende de door den verdachte tegenover den opsporingsambtenaar afgelegde verantwoording;

~~Gezien de schriftelijke verantwoording van den verdachte;~~

Gehoord de mondelinge verantwoording van den verdachte, ~~die daarbij werd vertegenwoordigd bijgestaan~~ door

Overwegende:

dat verdachte, als detaillist, in of omstreeks het tijdvak van 26 tot 30 Juli 1943 aan een consumante 30 kg. aalbessen heeft verkocht voor f 1,50 per kg., niettegenstaande destijds voor die bessen ten hoogste f 0,48 per kg. had mogen worden berekend;

[Linksonder:] K 1307 3138-12-41

--- Dit document is een officiële aanzet tot een strafrechtelijke of tuchtrechtelijke afdoening wegens een overtreding van de prijsvoorschriften tijdens de Duitse bezetting van Nederland.

Kernpunten van de overtreding:
* Product: Aalbessen (30 kg).
* Vraagprijs: f 1,50 per kilogram.
* Wettelijke maximumprijs: f 0,48 per kilogram.
* Marge: De handelaar vroeg ruim drie keer de toegestane prijs. Dit werd in die tijd gezien als prijsopdrijving of "zwarte handel", wat streng werd aangepakt om de inflatie te beheersen en de voedselvoorziening (theoretisch) controleerbaar te houden.

Formele kenmerken:
* Het gebruik van een standaardformulier (kenmerk K 1307 onderaan) wijst op de bureaucratische systematiek van de prijsbeheersing.
* De term "Tuchtbeschikking" is deels overstempeld met "Strafbeschikking", wat duidt op een verschuiving in de juridische kwalificatie van de overtreding naar een zwaarder strafrechtelijk regime.
* De verdachte, Johannes Marinus Nienhuis, was ten tijde van de overtreding 24 jaar oud.

--- Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) voerde de bezetter een strikt systeem van prijsbeheersing in. Door schaarste ontstond er een enorme druk op de prijzen van primaire levensmiddelen. Om te voorkomen dat goederen onbetaalbaar werden voor de massa — en om de export naar Duitsland veilig te stellen — stelde de overheid maximumprijzen vast voor bijna alle producten, waaronder groenten en fruit.

De Inspecteur voor de Prijsbeheersching hield hier toezicht op. Overtredingen werden gerapporteerd door speciale opsporingsambtenaren. De "zwarte markt" was echter wijdverspreid omdat de officiële prijzen voor handelaren vaak nauwelijks rendabel waren en de vraag het aanbod verre oversteeg.

In 1943, het jaar van dit document, was de schaarste in Nederland reeds nijpend. Het feit dat iemand 30 kg aalbessen in één keer kon kopen ("aan een consumante"), suggereert dat dit geen reguliere winkelverkoop was, maar een transactie die direct opviel bij de controleurs. Dergelijke dossiers maken deel uit van de archieven van de economische rechtspraak uit de bezettingstijd. J.B. Oranje